ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച
വദന്തി കൃഷ്ണ ശ്രേയാംസി ബഹൂനി ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
തേഷാം വികല്പപ്രാധാന്യമുതാഹോ ഏകമുഖ്യതാ ॥ ൧ ॥
വദന്തി കൃഷ്ണ ശ്രേയാംസി ബഹൂനി ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
തേഷാം വികല്പപ്രാധാന്യമുതാഹോ ഏകമുഖ്യതാ ॥ ൧ ॥
ഭവതോദാഹൃതഃ സ്വാമിന് ഭക്തിയോഗോഽനപേക്ഷിതഃ ।
നിരസ്യ സര്വതഃ സങ്ഗം യേന ത്വയ്യാവിശേന്മനഃ ॥ ൨ ॥
നിരസ്യ സര്വതഃ സങ്ഗം യേന ത്വയ്യാവിശേന്മനഃ ॥ ൨ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
കാലേന നഷ്ടാ പ്രലയേ വാണീയം വേദസംജ്ഞിതാ ।
മയാദൌ ബ്രഹ്മണേ പ്രോക്താ ധര്മോ യസ്യാം മദാത്മകഃ ॥ ൩ ॥
കാലേന നഷ്ടാ പ്രലയേ വാണീയം വേദസംജ്ഞിതാ ।
മയാദൌ ബ്രഹ്മണേ പ്രോക്താ ധര്മോ യസ്യാം മദാത്മകഃ ॥ ൩ ॥
തേന പ്രോക്താ സ്വ പുത്രായ മനവേ പൂര്വജായ സാ ।
തതോ ഭൃഗ്വാദയോഽഗൃഹ്ണന് സപ്ത ബ്രഹ്മമഹര്ഷയഃ ॥ ൪ ॥
തതോ ഭൃഗ്വാദയോഽഗൃഹ്ണന് സപ്ത ബ്രഹ്മമഹര്ഷയഃ ॥ ൪ ॥
തേഭ്യഃ പിതൃഭ്യസ്തത്പുത്രാ ദേവദാനവഗുഹ്യകാഃ ।
മനുഷ്യാഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാഃ സവിദ്യാധരചാരണാഃ ॥ ൫ ॥
മനുഷ്യാഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാഃ സവിദ്യാധരചാരണാഃ ॥ ൫ ॥
കിന്ദേവാഃ കിന്നരാ നാഗാ രക്ഷഃകിമ്പുരുഷാദയഃ ।
ബഹ്വയസ്തേഷാം പ്രകൃതയോ രജഃസത്ത്വതമോഭുവഃ ॥ ൬ ॥
ബഹ്വയസ്തേഷാം പ്രകൃതയോ രജഃസത്ത്വതമോഭുവഃ ॥ ൬ ॥
യാഭിര്ഭൂതാനി ഭിദ്യന്തേ ഭൂതാനാം പതയസ്തഥാ ।
യഥാപ്രകൃതി സര്വേഷാം ചിത്രാ വാചഃ സ്രവന്തി ഹി ॥ ൭ ॥
യഥാപ്രകൃതി സര്വേഷാം ചിത്രാ വാചഃ സ്രവന്തി ഹി ॥ ൭ ॥
ഏവം പ്രകൃതിവൈചിത്ര്യാദ് ഭിദ്യന്തേ മതയോ നൃണാമ് ।
പാരമ്പര്യേണ കേഷാഞ്ചിത് പാഷണ്ഡമതയോഽപരേ ॥ ൮ ॥
പാരമ്പര്യേണ കേഷാഞ്ചിത് പാഷണ്ഡമതയോഽപരേ ॥ ൮ ॥
മന്മായാമോഹിതധിയഃ പുരുഷാഃ പുരുഷര്ഷഭ ।
ശ്രേയോ വദന്ത്യനേകാന്തം യഥാകര്മ യഥാരുചി ॥ ൯ ॥
ശ്രേയോ വദന്ത്യനേകാന്തം യഥാകര്മ യഥാരുചി ॥ ൯ ॥
ധര്മമേകേ യശശ്ചാന്യേ കാമം സത്യം ദമം ശമമ് ।
അന്യേ വദന്തി സ്വാര്ഥം വാ ഐശ്വര്യം ത്യാഗഭോജനമ് ।
കേചിദ് യജ്ഞം തപോ ദാനം വ്രതാനി നിയമാന് യമാന് ॥ ൧൦ ॥
അന്യേ വദന്തി സ്വാര്ഥം വാ ഐശ്വര്യം ത്യാഗഭോജനമ് ।
കേചിദ് യജ്ഞം തപോ ദാനം വ്രതാനി നിയമാന് യമാന് ॥ ൧൦ ॥
ആദ്യന്തവന്ത ഏവൈഷാം ലോകാഃ കര്മവിനിര്മിതാഃ ।
ദുഃഖോദര്കാസ്തമോനിഷ്ഠാഃ ക്ഷുദ്രാ മന്ദാഃ ശുചാര്പിതാഃ ॥ ൧൧ ॥
ദുഃഖോദര്കാസ്തമോനിഷ്ഠാഃ ക്ഷുദ്രാ മന്ദാഃ ശുചാര്പിതാഃ ॥ ൧൧ ॥
മയ്യര്പിതാത്മനഃ സഭ്യ നിരപേക്ഷസ്യ സര്വതഃ ।
മയാത്മനാ സുഖം യത്തത് കുതഃ സ്യാദ് വിഷയാത്മനാമ് ॥ ൧൨ ॥
മയാത്മനാ സുഖം യത്തത് കുതഃ സ്യാദ് വിഷയാത്മനാമ് ॥ ൧൨ ॥
അകിഞ്ചനസ്യ ദാന്തസ്യ ശാന്തസ്യ സമചേതസഃ ।
മയാ സന്തുഷ്ടമനസഃ സര്വാഃ സുഖമയാ ദിശഃ ॥ ൧൩ ॥
മയാ സന്തുഷ്ടമനസഃ സര്വാഃ സുഖമയാ ദിശഃ ॥ ൧൩ ॥
ന പാരമേഷ്ഠ്യം ന മഹേന്ദ്രധിഷ്ണ്യം
ന സാര്വഭൌമം ന രസാധിപത്യമ് ।
ന യോഗസിദ്ധീരപുനര്ഭവം വാ
മയ്യര്പിതാത്മേച്ഛതി മദ്വിനാന്യത് ॥ ൧൪ ॥
ന സാര്വഭൌമം ന രസാധിപത്യമ് ।
ന യോഗസിദ്ധീരപുനര്ഭവം വാ
മയ്യര്പിതാത്മേച്ഛതി മദ്വിനാന്യത് ॥ ൧൪ ॥
ന തഥാ മേ പ്രിയതമ ആത്മയോനിര്ന ശങ്കരഃ ।
ന ച സങ്കര്ഷണോ ന ശ്രീര്നൈവാത്മാ ച യഥാ ഭവാന് ॥ ൧൫ ॥
ന ച സങ്കര്ഷണോ ന ശ്രീര്നൈവാത്മാ ച യഥാ ഭവാന് ॥ ൧൫ ॥
നിരപേക്ഷം മുനിം ശാന്തം നിര്വൈരം സമദര്ശനമ് ।
അനുവ്രജാമ്യഹം നിത്യം പൂയേയേത്യങ്ഘ്രിരേണുഭിഃ ॥ ൧൬ ॥
അനുവ്രജാമ്യഹം നിത്യം പൂയേയേത്യങ്ഘ്രിരേണുഭിഃ ॥ ൧൬ ॥
നിഷ്കിഞ്ചനാ മയ്യനുരക്തചേതസഃ
ശാന്താ മഹാന്തോഽഖിലജീവവത്സലാഃ ।
കാമൈരനാലബ്ധധിയോ ജുഷന്തി തേ
യന്നൈരപേക്ഷ്യം ന വിദുഃ സുഖം മമ ॥ ൧൭ ॥
ശാന്താ മഹാന്തോഽഖിലജീവവത്സലാഃ ।
കാമൈരനാലബ്ധധിയോ ജുഷന്തി തേ
യന്നൈരപേക്ഷ്യം ന വിദുഃ സുഖം മമ ॥ ൧൭ ॥
ബാധ്യമാനോഽപി മദ്ഭക്തോ വിഷയൈരജിതേന്ദ്രിയഃ ।
പ്രായഃ പ്രഗല്ഭയാ ഭക്ത്യാ വിഷയൈര്നാഭിഭൂയതേ ॥ ൧൮ ॥
പ്രായഃ പ്രഗല്ഭയാ ഭക്ത്യാ വിഷയൈര്നാഭിഭൂയതേ ॥ ൧൮ ॥
യഥാഗ്നിഃ സുസമൃദ്ധാര്ചിഃ കരോത്യേധാംസി ഭസ്മസാത് ।
തഥാ മദ്വിഷയാ ഭക്തിരുദ്ധവൈനാംസി കൃത്സ്നശഃ ॥ ൧൯ ॥
തഥാ മദ്വിഷയാ ഭക്തിരുദ്ധവൈനാംസി കൃത്സ്നശഃ ॥ ൧൯ ॥
ന സാധയതി മാം യോഗോ ന സാങ്ഖ്യം ധര്മ ഉദ്ധവ ।
ന സ്വാധ്യായസ്തപസ്ത്യാഗോ യഥാ ഭക്തിര്മമോര്ജിതാ ॥ ൨൦ ॥
ന സ്വാധ്യായസ്തപസ്ത്യാഗോ യഥാ ഭക്തിര്മമോര്ജിതാ ॥ ൨൦ ॥
ഭക്ത്യാഹമേകയാ ഗ്രാഹ്യഃ ശ്രദ്ധയാത്മാ പ്രിയഃ സതാമ് ।
ഭക്തിഃ പുനാതി മന്നിഷ്ഠാ ശ്വപാകാനപി സമ്ഭവാത് ॥ ൨൧ ॥
ഭക്തിഃ പുനാതി മന്നിഷ്ഠാ ശ്വപാകാനപി സമ്ഭവാത് ॥ ൨൧ ॥
ധര്മഃ സത്യദയോപേതോ വിദ്യാ വാ തപസാന്വിതാ ।
മദ്ഭക്ത്യാപേതമാത്മാനം ന സമ്യക് പ്രപുനാതി ഹി ॥ ൨൨ ॥
മദ്ഭക്ത്യാപേതമാത്മാനം ന സമ്യക് പ്രപുനാതി ഹി ॥ ൨൨ ॥
കഥം വിനാ രോമഹര്ഷം ദ്രവതാ ചേതസാ വിനാ ।
വിനാനന്ദാശ്രുകലയാ ശുധ്യേദ് ഭക്ത്യാ വിനാശയഃ ॥ ൨൩ ॥
വിനാനന്ദാശ്രുകലയാ ശുധ്യേദ് ഭക്ത്യാ വിനാശയഃ ॥ ൨൩ ॥
വാഗ് ഗദ്ഗദാ ദ്രവതേ യസ്യ ചിത്തം
രുദത്യഭീക്ഷ്ണം ഹസതി ക്വചിച്ച ।
വിലജ്ജ ഉദ്ഗായതി നൃത്യതേ ച
മദ്ഭക്തിയുക്തോ ഭുവനം പുനാതി ॥ ൨൪ ॥
രുദത്യഭീക്ഷ്ണം ഹസതി ക്വചിച്ച ।
വിലജ്ജ ഉദ്ഗായതി നൃത്യതേ ച
മദ്ഭക്തിയുക്തോ ഭുവനം പുനാതി ॥ ൨൪ ॥
യഥാഗ്നിനാ ഹേമ മലം ജഹാതി
ധ്മാതം പുനഃ സ്വം ഭജതേ ച രൂപമ് ।
ആത്മാ ച കര്മാനുശയം വിധൂയ
മദ്ഭക്തിയോഗേന ഭജത്യഥോ മാമ് ॥ ൨൫ ॥
ധ്മാതം പുനഃ സ്വം ഭജതേ ച രൂപമ് ।
ആത്മാ ച കര്മാനുശയം വിധൂയ
മദ്ഭക്തിയോഗേന ഭജത്യഥോ മാമ് ॥ ൨൫ ॥
യഥാ യഥാത്മാ പരിമൃജ്യതേഽസൌ
മത്പുണ്യഗാഥാശ്രവണാഭിധാനൈഃ ।
തഥാ തഥാ പശ്യതി വസ്തു സൂക്ഷ്മം
ചക്ഷുര്യഥൈവാഞ്ജനസമ്പ്രയുക്തമ് ॥ ൨൬ ॥
മത്പുണ്യഗാഥാശ്രവണാഭിധാനൈഃ ।
തഥാ തഥാ പശ്യതി വസ്തു സൂക്ഷ്മം
ചക്ഷുര്യഥൈവാഞ്ജനസമ്പ്രയുക്തമ് ॥ ൨൬ ॥
വിഷയാന് ധ്യായതശ്ചിത്തം വിഷയേഷു വിഷജ്ജതേ ।
മാമനുസ്മരതശ്ചിത്തം മയ്യേവ പ്രവിലീയതേ ॥ ൨൭ ॥
മാമനുസ്മരതശ്ചിത്തം മയ്യേവ പ്രവിലീയതേ ॥ ൨൭ ॥
തസ്മാദസദഭിധ്യാനം യഥാ സ്വപ്നമനോരഥമ് ।
ഹിത്വാ മയി സമാധത്സ്വ മനോ മദ്ഭാവഭാവിതമ് ॥ ൨൮ ॥
ഹിത്വാ മയി സമാധത്സ്വ മനോ മദ്ഭാവഭാവിതമ് ॥ ൨൮ ॥
സ്ത്രീണാം സ്ത്രീസങ്ഗിനാം സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ദൂരത ആത്മവാന് ।
ക്ഷേമേ വിവിക്ത ആസീനശ്ചിന്തയേന്മാമതന്ദ്രിതഃ ॥ ൨൯ ॥
ക്ഷേമേ വിവിക്ത ആസീനശ്ചിന്തയേന്മാമതന്ദ്രിതഃ ॥ ൨൯ ॥
ന തഥാസ്യ ഭവേത് ക്ലേശോ ബന്ധശ്ചാന്യപ്രസങ്ഗതഃ ।
യോഷിത്സങ്ഗാദ് യഥാ പുംസോ യഥാ തത്സങ്ഗിസങ്ഗതഃ ॥ ൩൦ ॥
യോഷിത്സങ്ഗാദ് യഥാ പുംസോ യഥാ തത്സങ്ഗിസങ്ഗതഃ ॥ ൩൦ ॥
ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച
യഥാ ത്വാമരവിന്ദാക്ഷ യാദൃശം വാ യദാത്മകമ് ।
ധ്യായേന്മുമുക്ഷുരേതന്മേ ധ്യാനം ത്വം വക്തുമര്ഹസി ॥ ൩൧ ॥
യഥാ ത്വാമരവിന്ദാക്ഷ യാദൃശം വാ യദാത്മകമ് ।
ധ്യായേന്മുമുക്ഷുരേതന്മേ ധ്യാനം ത്വം വക്തുമര്ഹസി ॥ ൩൧ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
സമ ആസന ആസീനഃ സമകായോ യഥാസുഖമ് ।
ഹസ്താവുത്സങ്ഗ ആധായ സ്വനാസാഗ്രകൃതേക്ഷണഃ ॥ ൩൨ ॥
സമ ആസന ആസീനഃ സമകായോ യഥാസുഖമ് ।
ഹസ്താവുത്സങ്ഗ ആധായ സ്വനാസാഗ്രകൃതേക്ഷണഃ ॥ ൩൨ ॥
പ്രാണസ്യ ശോധയേന്മാര്ഗം പൂരകുമ്ഭകരേചകൈഃ ।
വിപര്യയേണാപി ശനൈരഭ്യസേന്നിര്ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൩൩ ॥
വിപര്യയേണാപി ശനൈരഭ്യസേന്നിര്ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൩൩ ॥
ഹൃദ്യവിച്ഛിന്നമോങ്കാരം ഘണ്ടാനാദം ബിസോര്ണവത് ।
പ്രാണേനോദീര്യ തത്രാഥ പുനഃ സംവേശയേത് സ്വരമ് ॥ ൩൪ ॥
പ്രാണേനോദീര്യ തത്രാഥ പുനഃ സംവേശയേത് സ്വരമ് ॥ ൩൪ ॥
ഏവം പ്രണവസംയുക്തം പ്രാണമേവ സമഭ്യസേത് ।
ദശകൃത്വസ്ത്രിഷവണം മാസാദര്വാഗ് ജിതാനിലഃ ॥ ൩൫ ॥
ദശകൃത്വസ്ത്രിഷവണം മാസാദര്വാഗ് ജിതാനിലഃ ॥ ൩൫ ॥
ഹൃത്പുണ്ഡരീകമന്തഃസ്ഥമൂര്ധ്വനാലമധോമുഖമ് ।
ധ്യാത്വോര്ധ്വമുഖമുന്നിദ്രമഷ്ടപത്രം സകര്ണികമ് ।
കര്ണികായാം ന്യസേത് സൂര്യസോമാഗ്നീനുത്തരോത്തരമ് ॥ ൩൬ ॥
ധ്യാത്വോര്ധ്വമുഖമുന്നിദ്രമഷ്ടപത്രം സകര്ണികമ് ।
കര്ണികായാം ന്യസേത് സൂര്യസോമാഗ്നീനുത്തരോത്തരമ് ॥ ൩൬ ॥
വഹ്നിമധ്യേ സ്മരേദ് രൂപം മമൈതദ് ധ്യാനമങ്ഗലമ് ।
സമം പ്രശാന്തം സുമുഖം ദീര്ഘചാരുചതുര്ഭുജമ് ॥ ൩൭ ॥
സമം പ്രശാന്തം സുമുഖം ദീര്ഘചാരുചതുര്ഭുജമ് ॥ ൩൭ ॥
സുചാരുസുന്ദരഗ്രീവം സുകപോലം ശുചിസ്മിതമ് ।
സമാനകര്ണവിന്യസ്തസ്ഫുരന്മകരകുണ്ഡലമ് ॥ ൩൮ ॥
സമാനകര്ണവിന്യസ്തസ്ഫുരന്മകരകുണ്ഡലമ് ॥ ൩൮ ॥
ഹേമാമ്ബരം ഘനശ്യാമം ശ്രീവത്സശ്രീനികേതനമ് ।
ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മവനമാലാവിഭൂഷിതമ് ॥ ൩൯ ॥
ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മവനമാലാവിഭൂഷിതമ് ॥ ൩൯ ॥
നൂപുരൈര്വിലസത്പാദം കൌസ്തുഭപ്രഭയാ യുതമ് ।
ദ്യുമത്കിരീടകടകകടിസൂത്രാങ്ഗദായുതമ് ॥ ൪൦ ॥
ദ്യുമത്കിരീടകടകകടിസൂത്രാങ്ഗദായുതമ് ॥ ൪൦ ॥
സര്വാങ്ഗസുന്ദരം ഹൃദ്യം പ്രസാദസുമുഖേക്ഷണമ് ।
സുകുമാരമഭിധ്യായേത് സര്വാങ്ഗേഷു മനോ ദധത് ॥ ൪൧ ॥
സുകുമാരമഭിധ്യായേത് സര്വാങ്ഗേഷു മനോ ദധത് ॥ ൪൧ ॥
ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യോ മനസാകൃഷ്യ തന്മനഃ ।
ബുദ്ധ്യാ സാരഥിനാ ധീരഃ പ്രണയേന്മയി സര്വതഃ ॥ ൪൨ ॥
ബുദ്ധ്യാ സാരഥിനാ ധീരഃ പ്രണയേന്മയി സര്വതഃ ॥ ൪൨ ॥
തത് സര്വവ്യാപകം ചിത്തമാകൃഷ്യൈകത്ര ധാരയേത് ।
നാന്യാനി ചിന്തയേദ് ഭൂയഃ സുസ്മിതം ഭാവയേന്മുഖമ് ॥ ൪൩ ॥
നാന്യാനി ചിന്തയേദ് ഭൂയഃ സുസ്മിതം ഭാവയേന്മുഖമ് ॥ ൪൩ ॥
തത്ര ലബ്ധപദം ചിത്തമാകൃഷ്യ വ്യോമ്നി ധാരയേത് ।
തച്ച ത്യക്ത്വാ മദാരോഹോ ന കിഞ്ചിദപി ചിന്തയേത് ॥ ൪൪ ॥
തച്ച ത്യക്ത്വാ മദാരോഹോ ന കിഞ്ചിദപി ചിന്തയേത് ॥ ൪൪ ॥
ഏവം സമാഹിതമതിര്മാമേവാത്മാനമാത്മനി ।
വിചഷ്ടേ മയി സര്വാത്മന് ജ്യോതിര്ജ്യോതിഷി സംയുതമ് ॥ ൪൫ ॥
വിചഷ്ടേ മയി സര്വാത്മന് ജ്യോതിര്ജ്യോതിഷി സംയുതമ് ॥ ൪൫ ॥
ധ്യാനേനേത്ഥം സുതീവ്രേണ യുഞ്ജതോ യോഗിനോ മനഃ ।
സംയാസ്യത്യാശു നിര്വാണം ദ്രവ്യ ജ്ഞാനക്രിയാഭ്രമഃ ॥ ൪൬ ॥
സംയാസ്യത്യാശു നിര്വാണം ദ്രവ്യ ജ്ഞാനക്രിയാഭ്രമഃ ॥ ൪൬ ॥