શ્રીભગવાનુવાચ
જિતેન્દ્રિયસ્ય યુક્તસ્ય જિતશ્વાસસ્ય યોગિનઃ ।
મયિ ધારયતશ્ચેત ઉપતિષ્ઠન્તિ સિદ્ધયઃ ॥ ૧ ॥
જિતેન્દ્રિયસ્ય યુક્તસ્ય જિતશ્વાસસ્ય યોગિનઃ ।
મયિ ધારયતશ્ચેત ઉપતિષ્ઠન્તિ સિદ્ધયઃ ॥ ૧ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
કયા ધારણયા કાસ્વિત્ કથં વા સિદ્ધિરચ્યુત ।
કતિ વા સિદ્ધયો બ્રૂહિ યોગિનાં સિદ્ધિદો ભવાન્ ॥ ૨ ॥
કયા ધારણયા કાસ્વિત્ કથં વા સિદ્ધિરચ્યુત ।
કતિ વા સિદ્ધયો બ્રૂહિ યોગિનાં સિદ્ધિદો ભવાન્ ॥ ૨ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
સિદ્ધયોઽષ્ટાદશ પ્રોક્તા ધારણા યોગપારગૈઃ ।
તાસામષ્ટૌ મત્પ્રધાના દશૈવ ગુણહેતવઃ ॥ ૩ ॥
સિદ્ધયોઽષ્ટાદશ પ્રોક્તા ધારણા યોગપારગૈઃ ।
તાસામષ્ટૌ મત્પ્રધાના દશૈવ ગુણહેતવઃ ॥ ૩ ॥
અણિમા મહિમા મૂર્તેર્લઘિમા પ્રાપ્તિરિન્દ્રિયૈઃ ।
પ્રાકામ્યં શ્રુતદૃષ્ટેષુ શક્તિપ્રેરણમીશિતા ॥ ૪ ॥
પ્રાકામ્યં શ્રુતદૃષ્ટેષુ શક્તિપ્રેરણમીશિતા ॥ ૪ ॥
ગુણેષ્વસઙ્ગો વશિતા યત્કામસ્તદવસ્યતિ ।
એતા મે સિદ્ધયઃ સૌમ્ય અષ્ટાવૌત્પત્તિકા મતાઃ ॥ ૫ ॥
એતા મે સિદ્ધયઃ સૌમ્ય અષ્ટાવૌત્પત્તિકા મતાઃ ॥ ૫ ॥
અનૂર્મિમત્ત્વં દેહેઽસ્મિન્ દૂરશ્રવણદર્શનમ્ ।
મનોજવઃ કામરૂપં પરકાયપ્રવેશનમ્ ॥ ૬ ॥
મનોજવઃ કામરૂપં પરકાયપ્રવેશનમ્ ॥ ૬ ॥
સ્વચ્છન્દમૃત્યુર્દેવાનાં સહક્રીડાનુદર્શનમ્ ।
યથાસઙ્કલ્પસંસિદ્ધિરાજ્ઞાપ્રતિહતા ગતિઃ ॥ ૭ ॥
યથાસઙ્કલ્પસંસિદ્ધિરાજ્ઞાપ્રતિહતા ગતિઃ ॥ ૭ ॥
ત્રિકાલજ્ઞત્વમદ્વન્દ્વં પરચિત્તાદ્યભિજ્ઞતા ।
અગ્ન્યર્કામ્બુવિષાદીનાં પ્રતિષ્ટમ્ભોઽપરાજયઃ ॥ ૮ ॥
અગ્ન્યર્કામ્બુવિષાદીનાં પ્રતિષ્ટમ્ભોઽપરાજયઃ ॥ ૮ ॥
એતાશ્ચોદ્દેશતઃ પ્રોક્તા યોગધારણસિદ્ધયઃ ।
યયા ધારણયા યા સ્યાદ્ યથા વા સ્યાન્નિબોધ મે ॥ ૯ ॥
યયા ધારણયા યા સ્યાદ્ યથા વા સ્યાન્નિબોધ મે ॥ ૯ ॥
ભૂતસૂક્ષ્માત્મનિ મયિ તન્માત્રં ધારયેન્મનઃ ।
અણિમાનમવાપ્નોતિ તન્માત્રોપાસકો મમ ॥ ૧૦ ॥
અણિમાનમવાપ્નોતિ તન્માત્રોપાસકો મમ ॥ ૧૦ ॥
મહત્તત્ત્વાત્મનિ મયિ યથાસંસ્થં મનો દધત્ ।
મહિમાનમવાપ્નોતિ ભૂતાનાં ચ પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૧૧ ॥
મહિમાનમવાપ્નોતિ ભૂતાનાં ચ પૃથક્ પૃથક્ ॥ ૧૧ ॥
પરમાણુમયે ચિત્તં ભૂતાનાં મયિ રઞ્જયન્ ।
કાલસૂક્ષ્માર્થતાં યોગી લઘિમાનમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧૨ ॥
કાલસૂક્ષ્માર્થતાં યોગી લઘિમાનમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧૨ ॥
ધારયન્ મય્યહંતત્ત્વે મનો વૈકારિકેઽખિલમ્ ।
સર્વેન્દ્રિયાણામાત્મત્વં પ્રાપ્તિં પ્રાપ્નોતિ મન્મનાઃ ॥ ૧૩ ॥
સર્વેન્દ્રિયાણામાત્મત્વં પ્રાપ્તિં પ્રાપ્નોતિ મન્મનાઃ ॥ ૧૩ ॥
મહત્યાત્મનિ યઃ સૂત્રે ધારયેન્મયિ માનસમ્ ।
પ્રાકામ્યં પારમેષ્ઠ્યં મે વિન્દતેઽવ્યક્તજન્મનઃ ॥ ૧૪ ॥
પ્રાકામ્યં પારમેષ્ઠ્યં મે વિન્દતેઽવ્યક્તજન્મનઃ ॥ ૧૪ ॥
વિષ્ણૌ ત્ર્યધીશ્વરે ચિત્તં ધારયેત્ કાલવિગ્રહે ।
સ ઈશિત્વમવાપ્નોતિ ક્ષેત્રજ્ઞક્ષેત્રચોદનામ્ ॥ ૧૫ ॥
સ ઈશિત્વમવાપ્નોતિ ક્ષેત્રજ્ઞક્ષેત્રચોદનામ્ ॥ ૧૫ ॥
નારાયણે તુરીયાખ્યે ભગવચ્છબ્દશબ્દિતે ।
મનો મય્યાદધદ્ યોગી મદ્ધર્મા વશિતામિયાત્ ॥ ૧૬ ॥
મનો મય્યાદધદ્ યોગી મદ્ધર્મા વશિતામિયાત્ ॥ ૧૬ ॥
નિર્ગુણે બ્રહ્મણિ મયિ ધારયન્ વિશદં મનઃ ।
પરમાનન્દમાપ્નોતિ યત્ર કામોઽવસીયતે ॥ ૧૭ ॥
પરમાનન્દમાપ્નોતિ યત્ર કામોઽવસીયતે ॥ ૧૭ ॥
શ્વેતદ્વીપપતૌ ચિત્તં શુદ્ધે ધર્મમયે મયિ ।
ધારયઞ્છ્વેતતાં યાતિ ષડૂર્મિરહિતો નરઃ ॥ ૧૮ ॥
ધારયઞ્છ્વેતતાં યાતિ ષડૂર્મિરહિતો નરઃ ॥ ૧૮ ॥
મય્યાકાશાત્મનિ પ્રાણે મનસા ઘોષમુદ્વહન્ ।
તત્રોપલબ્ધા ભૂતાનાં હંસો વાચઃ શૃણોત્યસૌ ॥ ૧૯ ॥
તત્રોપલબ્ધા ભૂતાનાં હંસો વાચઃ શૃણોત્યસૌ ॥ ૧૯ ॥
ચક્ષુસ્ત્વષ્ટરિ સંયોજ્ય ત્વષ્ટારમપિ ચક્ષુષિ ।
માં તત્ર મનસા ધ્યાયન્ વિશ્વં પશ્યતિ દૂરતઃ ॥ ૨૦ ॥
માં તત્ર મનસા ધ્યાયન્ વિશ્વં પશ્યતિ દૂરતઃ ॥ ૨૦ ॥
મનો મયિ સુસંયોજ્ય દેહં તદનુવાયુના ।
મદ્ધારણાનુભાવેન તત્રાત્મા યત્ર વૈ મનઃ ॥ ૨૧ ॥
મદ્ધારણાનુભાવેન તત્રાત્મા યત્ર વૈ મનઃ ॥ ૨૧ ॥
યદા મન ઉપાદાય યદ્ યદ્ રૂપં બુભૂષતિ ।
તત્તદ્ ભવેન્મનોરૂપં મદ્યોગબલમાશ્રયઃ ॥ ૨૨ ॥
તત્તદ્ ભવેન્મનોરૂપં મદ્યોગબલમાશ્રયઃ ॥ ૨૨ ॥
પરકાયં વિશન્ સિદ્ધ આત્માનં તત્ર ભાવયેત્ ।
પિણ્ડં હિત્વા વિશેત્ પ્રાણો વાયુભૂતઃ ષડઙ્ઘ્રિવત્ ॥ ૨૩ ॥
પિણ્ડં હિત્વા વિશેત્ પ્રાણો વાયુભૂતઃ ષડઙ્ઘ્રિવત્ ॥ ૨૩ ॥
પાર્ષ્ણ્યાપીડ્ય ગુદં પ્રાણં હૃદુરઃકણ્ઠમૂર્ધસુ ।
આરોપ્ય બ્રહ્મરન્ધ્રેણ બ્રહ્મ નીત્વોત્સૃજેત્તનુમ્ ॥ ૨૪ ॥
આરોપ્ય બ્રહ્મરન્ધ્રેણ બ્રહ્મ નીત્વોત્સૃજેત્તનુમ્ ॥ ૨૪ ॥
વિહરિષ્યન્ સુરાક્રીડે મત્સ્થં સત્ત્વં વિભાવયેત્ ।
વિમાનેનોપતિષ્ઠન્તિ સત્ત્વવૃત્તીઃ સુરસ્ત્રિયઃ ॥ ૨૫ ॥
વિમાનેનોપતિષ્ઠન્તિ સત્ત્વવૃત્તીઃ સુરસ્ત્રિયઃ ॥ ૨૫ ॥
યથા સઙ્કલ્પયેદ્ બુદ્ધ્યા યદા વા મત્પરઃ પુમાન્ ।
મયિ સત્યે મનો યુઞ્જંસ્તથા તત્ સમુપાશ્નુતે ॥ ૨૬ ॥
મયિ સત્યે મનો યુઞ્જંસ્તથા તત્ સમુપાશ્નુતે ॥ ૨૬ ॥
યો વૈ મદ્ભાવમાપન્ન ઈશિતુર્વશિતુઃ પુમાન્ ।
કુતશ્ચિન્ન વિહન્યેત તસ્ય ચાજ્ઞા યથા મમ ॥ ૨૭ ॥
કુતશ્ચિન્ન વિહન્યેત તસ્ય ચાજ્ઞા યથા મમ ॥ ૨૭ ॥
મદ્ભક્ત્યા શુદ્ધસત્ત્વસ્ય યોગિનો ધારણાવિદઃ ।
તસ્ય ત્રૈકાલિકી બુદ્ધિર્જન્મમૃત્યૂપબૃંહિતા ॥ ૨૮ ॥
તસ્ય ત્રૈકાલિકી બુદ્ધિર્જન્મમૃત્યૂપબૃંહિતા ॥ ૨૮ ॥
અગ્ન્યાદિભિર્ન હન્યેત મુનેર્યોગમયં વપુઃ ।
મદ્યોગશાન્તચિત્તસ્ય યાદસામુદકં યથા ॥ ૨૯ ॥
મદ્યોગશાન્તચિત્તસ્ય યાદસામુદકં યથા ॥ ૨૯ ॥
મદ્વિભૂતીરભિધ્યાયન્ શ્રીવત્સાસ્ત્રવિભૂષિતાઃ ।
ધ્વજાતપત્રવ્યજનૈઃ સ ભવેદપરાજિતઃ ॥ ૩૦ ॥
ધ્વજાતપત્રવ્યજનૈઃ સ ભવેદપરાજિતઃ ॥ ૩૦ ॥
ઉપાસકસ્ય મામેવં યોગધારણયા મુનેઃ ।
સિદ્ધયઃ પૂર્વકથિતા ઉપતિષ્ઠન્ત્યશેષતઃ ॥ ૩૧ ॥
સિદ્ધયઃ પૂર્વકથિતા ઉપતિષ્ઠન્ત્યશેષતઃ ॥ ૩૧ ॥
જિતેન્દ્રિયસ્ય દાન્તસ્ય જિતશ્વાસાત્મનો મુનેઃ ।
મદ્ધારણાં ધારયતઃ કા સા સિદ્ધિઃ સુદુર્લભા ॥ ૩૨ ॥
મદ્ધારણાં ધારયતઃ કા સા સિદ્ધિઃ સુદુર્લભા ॥ ૩૨ ॥
અન્તરાયાન્ વદન્ત્યેતા યુઞ્જતો યોગમુત્તમમ્ ।
મયા સમ્પદ્યમાનસ્ય કાલક્ષપણહેતવઃ ॥ ૩૩ ॥
મયા સમ્પદ્યમાનસ્ય કાલક્ષપણહેતવઃ ॥ ૩૩ ॥
જન્મૌષધિતપોમન્ત્રૈર્યાવતીરિહ સિદ્ધયઃ ।
યોગેનાપ્નોતિ તાઃ સર્વા નાન્યૈર્યોગગતિં વ્રજેત્ ॥ ૩૪ ॥
યોગેનાપ્નોતિ તાઃ સર્વા નાન્યૈર્યોગગતિં વ્રજેત્ ॥ ૩૪ ॥
સર્વાસામપિ સિદ્ધીનાં હેતુઃ પતિરહં પ્રભુઃ ।
અહં યોગસ્ય સાઙ્ખ્યસ્ય ધર્મસ્ય બ્રહ્મવાદિનામ્ ॥ ૩૫ ॥
અહં યોગસ્ય સાઙ્ખ્યસ્ય ધર્મસ્ય બ્રહ્મવાદિનામ્ ॥ ૩૫ ॥
અહમાત્માન્તરો બાહ્યોઽનાવૃતઃ સર્વદેહિનામ્ ।
યથા ભૂતાનિ ભૂતેષુ બહિરન્તઃ સ્વયં તથા ॥ ૩૬ ॥
યથા ભૂતાનિ ભૂતેષુ બહિરન્તઃ સ્વયં તથા ॥ ૩૬ ॥
પૃથિવી વાયુરાકાશ આપો જ્યોતિરહં મહાન્ ।
વિકારઃ પુરુષોઽવ્યક્તં રજઃ સત્ત્વં તમઃ પરમ્ ।
અહમેતત્પ્રસઙ્ખ્યાનં જ્ઞાનં તત્ત્વવિનિશ્ચયઃ
વિકારઃ પુરુષોઽવ્યક્તં રજઃ સત્ત્વં તમઃ પરમ્ ।
અહમેતત્પ્રસઙ્ખ્યાનં જ્ઞાનં તત્ત્વવિનિશ્ચયઃ
મયેશ્વરેણ જીવેન ગુણેન ગુણિના વિના ।
સર્વાત્મનાપિ સર્વેણ ન ભાવો વિદ્યતે ક્વચિત્
સર્વાત્મનાપિ સર્વેણ ન ભાવો વિદ્યતે ક્વચિત્
સઙ્ખ્યાનં પરમાણૂનાં કાલેન ક્રિયતે મયા ।
ન તથા મે વિભૂતીનાં સૃજતોઽણ્ડાનિ કોટિશઃ
ન તથા મે વિભૂતીનાં સૃજતોઽણ્ડાનિ કોટિશઃ
તેજઃ શ્રીઃ કીર્તિરૈશ્વર્યં હ્રીસ્ત્યાગઃ સૌભગં ભગઃ ।
વીર્યં તિતિક્ષા વિજ્ઞાનં યત્ર યત્ર સ મેંઽશકઃ
વીર્યં તિતિક્ષા વિજ્ઞાનં યત્ર યત્ર સ મેંઽશકઃ
એતાસ્તે કીર્તિતાઃ સર્વાઃ સઙ્ક્ષેપેણ વિભૂતયઃ ।
મનોવિકારા એવૈતે યથા વાચાભિધીયતે
મનોવિકારા એવૈતે યથા વાચાભિધીયતે
વાચં યચ્છ મનો યચ્છ પ્રાણાન્ યચ્છેદ્રિયાણિ ચ ।
આત્માનમાત્મના યચ્છ ન ભૂયઃ કલ્પસેઽધ્વને
આત્માનમાત્મના યચ્છ ન ભૂયઃ કલ્પસેઽધ્વને
યો વૈ વાઙ્મનસી સંયગસંયચ્છન્ ધિયા યતિઃ ।
તસ્ય વ્રતં તપો દાનં સ્રવત્યામઘટામ્બુવત્
તસ્ય વ્રતં તપો દાનં સ્રવત્યામઘટામ્બુવત્
તસ્માદ્વચો મનઃ પ્રાણાન્ નિયચ્છેન્મત્પરાયણઃ ।
મદ્ભક્તિયુક્તયા બુદ્ધ્યા તતઃ પરિસમાપ્યતે
મદ્ભક્તિયુક્તયા બુદ્ધ્યા તતઃ પરિસમાપ્યતે