শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ৱনং ৱিৱিক্ষুঃ পুত্ৰেষু ভাৰ্যাং ন্যস্য সহৈৱ ৱা ।
ৱন এৱ ৱসেচ্ছান্তস্তৃতীযং ভাগমাযুষঃ ॥ ১ ॥
ৱনং ৱিৱিক্ষুঃ পুত্ৰেষু ভাৰ্যাং ন্যস্য সহৈৱ ৱা ।
ৱন এৱ ৱসেচ্ছান্তস্তৃতীযং ভাগমাযুষঃ ॥ ১ ॥
কন্দমূলফলৈৰ্ৱন্যৈৰ্মেধ্যৈৰ্ৱৃত্তিং প্ৰকল্পযেত্ ।
ৱসীত ৱল্কলং ৱাসস্তৃণপৰ্ণাজিনানি ৱা ॥ ২ ॥
ৱসীত ৱল্কলং ৱাসস্তৃণপৰ্ণাজিনানি ৱা ॥ ২ ॥
কেশৰোমনখশ্মশ্ৰুমলানি বিভৃযাদ্ দতঃ ।
ন ধাৱেদপ্সু মজ্জেত ত্ৰিকালং স্থণ্ডিলেশযঃ ॥ ৩ ॥
ন ধাৱেদপ্সু মজ্জেত ত্ৰিকালং স্থণ্ডিলেশযঃ ॥ ৩ ॥
গ্ৰীষ্মে তপ্যেত পঞ্চাগ্নীন্ ৱৰ্ষাস্ৱাসাৰষাড্জলে ।
আকণ্ঠমগ্নঃ শিশিৰ এৱংৱৃত্তস্তপশ্চৰেত্ ॥ ৪ ॥
আকণ্ঠমগ্নঃ শিশিৰ এৱংৱৃত্তস্তপশ্চৰেত্ ॥ ৪ ॥
অগ্নিপক্ৱং সমশ্নীযাত্ কালপক্ৱমথাপি ৱা ।
উলূখলাশ্মকুট্টো ৱা দন্তোলূখল এৱ ৱা ॥ ৫ ॥
উলূখলাশ্মকুট্টো ৱা দন্তোলূখল এৱ ৱা ॥ ৫ ॥
স্ৱযং সঞ্চিনুযাত্ সৰ্ৱমাত্মনো ৱৃত্তিকাৰণম্ ।
দেশকালবলাভিজ্ঞো নাদদীতান্যদাহৃতম্ ॥ ৬ ॥
দেশকালবলাভিজ্ঞো নাদদীতান্যদাহৃতম্ ॥ ৬ ॥
ৱন্যৈশ্চৰুপুৰোডাশৈৰ্নিৰ্ৱপেত্ কালচোদিতান্ ।
ন তু শ্ৰৌতেন পশুনা মাং যজেত ৱনাশ্ৰমী ॥ ৭ ॥
ন তু শ্ৰৌতেন পশুনা মাং যজেত ৱনাশ্ৰমী ॥ ৭ ॥
অগ্নিহোত্ৰং চ দৰ্শশ্চ পৌৰ্ণমাসশ্চ পূৰ্ৱৱত্ ।
চাতুৰ্মাস্যানি চ মুনেৰাম্নাতানি চ নৈগমৈঃ ॥ ৮ ॥
চাতুৰ্মাস্যানি চ মুনেৰাম্নাতানি চ নৈগমৈঃ ॥ ৮ ॥
এৱং চীৰ্ণেন তপসা মুনিৰ্ধমনিসন্ততঃ ।
মাং তপোমযমাৰাধ্য ঋষিলোকাদুপৈতি মাম্ ॥ ৯ ॥
মাং তপোমযমাৰাধ্য ঋষিলোকাদুপৈতি মাম্ ॥ ৯ ॥
যস্ত্ৱেতত্ কৃচ্ছ্ৰতশ্চীৰ্ণং তপো নিঃশ্ৰেযসং মহত্ ।
কামাযাল্পীযসে যুঞ্জ্যাদ্ বালিশঃ কোঽপৰস্ততঃ ॥ ১০ ॥
কামাযাল্পীযসে যুঞ্জ্যাদ্ বালিশঃ কোঽপৰস্ততঃ ॥ ১০ ॥
যদাসৌ নিযমেঽকল্পো জৰযা জাতৱেপথুঃ ।
আত্মন্যগ্নীন্ সমাৰোপ্য মচ্চিত্তোঽগ্নিং সমাৱিশেত্ ॥ ১১ ॥
আত্মন্যগ্নীন্ সমাৰোপ্য মচ্চিত্তোঽগ্নিং সমাৱিশেত্ ॥ ১১ ॥
যদা কৰ্মৱিপাকেষু লোকেষু নিৰযাত্মসু ।
ৱিৰাগো জাযতে সম্যঙ্ ন্যস্তাগ্নিঃ প্ৰৱ্ৰজেত্ততঃ ॥ ১২ ॥
ৱিৰাগো জাযতে সম্যঙ্ ন্যস্তাগ্নিঃ প্ৰৱ্ৰজেত্ততঃ ॥ ১২ ॥
ইষ্ট্ৱা যথোপদেশং মাং দত্ত্ৱা সৰ্ৱস্ৱমৃত্ৱিজে ।
অগ্নীন্ স্ৱপ্ৰাণ আৱেশ্য নিৰপেক্ষঃ পৰিৱ্ৰজেত্ ॥ ১৩ ॥
অগ্নীন্ স্ৱপ্ৰাণ আৱেশ্য নিৰপেক্ষঃ পৰিৱ্ৰজেত্ ॥ ১৩ ॥
ৱিপ্ৰস্য ৱৈ সন্ন্যসতো দেৱা দাৰাদিৰূপিণঃ ।
ৱিঘ্নান্ কুৰ্ৱন্ত্যযং হ্যস্মানাক্ৰম্য সমিযাত্ পৰম্ ॥ ১৪ ॥
ৱিঘ্নান্ কুৰ্ৱন্ত্যযং হ্যস্মানাক্ৰম্য সমিযাত্ পৰম্ ॥ ১৪ ॥
বিভৃযাচ্চেন্মুনিৰ্ৱাসঃ কৌপীনাচ্ছাদনং পৰম্ ।
ত্যক্তং ন দণ্ডপাত্ৰাভ্যামন্যত্ কিঞ্চিদনাপদি ॥ ১৫ ॥
ত্যক্তং ন দণ্ডপাত্ৰাভ্যামন্যত্ কিঞ্চিদনাপদি ॥ ১৫ ॥
দৃষ্টিপূতং ন্যসেত্ পাদং ৱস্ত্ৰপূতং পিবেজ্জলম্ ।
সত্যপূতাং ৱদেদ্ ৱাচং মনঃপূতং সমাচৰেত্ ॥ ১৬ ॥
সত্যপূতাং ৱদেদ্ ৱাচং মনঃপূতং সমাচৰেত্ ॥ ১৬ ॥
মৌনানীহানিলাযামা দণ্ডা ৱাগ্দেহচেতসাম্ ।
ন হ্যেতে যস্য সন্ত্যঙ্গ ৱেণুভিৰ্ন ভৱেদ্ যতিঃ ॥ ১৭ ॥
ন হ্যেতে যস্য সন্ত্যঙ্গ ৱেণুভিৰ্ন ভৱেদ্ যতিঃ ॥ ১৭ ॥
ভিক্ষাং চতুৰ্ষু ৱৰ্ণেষু ৱিগৰ্হ্যান্ ৱৰ্জযংশ্চৰেত্ ।
সপ্তাগাৰানসঙ্ক্লৃপ্তাংস্তুষ্যেল্লব্ধেন তাৱতা ॥ ১৮ ॥
সপ্তাগাৰানসঙ্ক্লৃপ্তাংস্তুষ্যেল্লব্ধেন তাৱতা ॥ ১৮ ॥
বহিৰ্জলাশযং গত্ৱা তত্ৰোপস্পৃশ্য ৱাগ্যতঃ ।
ৱিভজ্য পাৱিতং শেষং ভুঞ্জীতাশেষমাহৃতম্ ॥ ১৯ ॥
ৱিভজ্য পাৱিতং শেষং ভুঞ্জীতাশেষমাহৃতম্ ॥ ১৯ ॥
একশ্চৰেন্মহীমেতাং নিঃসঙ্গঃ সংযতেন্দ্ৰিযঃ ।
আত্মক্ৰীড আত্মৰত আত্মৱান্ সমদৰ্শনঃ ॥ ২০ ॥
আত্মক্ৰীড আত্মৰত আত্মৱান্ সমদৰ্শনঃ ॥ ২০ ॥
ৱিৱিক্তক্ষেমশৰণো মদ্ভাৱৱিমলাশযঃ ।
আত্মানং চিন্তযেদেকমভেদেন মযা মুনিঃ ॥ ২১ ॥
আত্মানং চিন্তযেদেকমভেদেন মযা মুনিঃ ॥ ২১ ॥
অন্ৱীক্ষেতাত্মনো বন্ধং মোক্ষং চ জ্ঞাননিষ্ঠযা ।
বন্ধ ইন্দ্ৰিযৱিক্ষেপো মোক্ষ এষাং চ সংযমঃ ॥ ২২ ॥
বন্ধ ইন্দ্ৰিযৱিক্ষেপো মোক্ষ এষাং চ সংযমঃ ॥ ২২ ॥
তস্মান্নিযম্য ষড্ৱৰ্গং মদ্ভাৱেন চৰেন্মুনিঃ ।
ৱিৰক্তঃ ক্ষুদ্ৰকামেভ্যো লব্ধ্ৱাত্মনি সুখং মহত্ ॥ ২৩ ॥
ৱিৰক্তঃ ক্ষুদ্ৰকামেভ্যো লব্ধ্ৱাত্মনি সুখং মহত্ ॥ ২৩ ॥
পুৰগ্ৰামৱ্ৰজান্সাৰ্থান্ ভিক্ষাৰ্থং প্ৰৱিশংশ্চৰেত্ ।
পুণ্যদেশসৰিচ্ছৈলৱনাশ্ৰমৱতীং মহীম্ ॥ ২৪ ॥
পুণ্যদেশসৰিচ্ছৈলৱনাশ্ৰমৱতীং মহীম্ ॥ ২৪ ॥
ৱানপ্ৰস্থাশ্ৰমপদেষ্ৱভীক্ষ্ণং ভৈক্ষ্যমাচৰেত্ ।
সংসিধ্যত্যাশ্ৱসম্মোহঃ শুদ্ধসত্ত্ৱঃ শিলান্ধসা ॥ ২৫ ॥
সংসিধ্যত্যাশ্ৱসম্মোহঃ শুদ্ধসত্ত্ৱঃ শিলান্ধসা ॥ ২৫ ॥
নৈতদ্ ৱস্তুতযা পশ্যেদ্ দৃশ্যমানং ৱিনশ্যতি ।
অসক্তচিত্তো ৱিৰমেদিহামুত্ৰ চিকীৰ্ষিতাত্ ॥ ২৬ ॥
অসক্তচিত্তো ৱিৰমেদিহামুত্ৰ চিকীৰ্ষিতাত্ ॥ ২৬ ॥
যদেতদাত্মনি জগন্মনোৱাক্প্ৰাণসংহতম্ ।
সৰ্ৱং মাযেতি তৰ্কেণ স্ৱস্থস্ত্যক্ত্ৱা ন তত্ স্মৰেত্ ॥ ২৭ ॥
সৰ্ৱং মাযেতি তৰ্কেণ স্ৱস্থস্ত্যক্ত্ৱা ন তত্ স্মৰেত্ ॥ ২৭ ॥
জ্ঞাননিষ্ঠো ৱিৰক্তো ৱা মদ্ভক্তো ৱানপেক্ষকঃ ।
সলিঙ্গানাশ্ৰমাংস্ত্যক্ত্ৱা চৰেদৱিধিগোচৰঃ ॥ ২৮ ॥
সলিঙ্গানাশ্ৰমাংস্ত্যক্ত্ৱা চৰেদৱিধিগোচৰঃ ॥ ২৮ ॥
বুধো বালকৱত্ ক্ৰীডেত্ কুশলো জডৱচ্চৰেত্ ।
ৱদেদুন্মত্তৱদ্ ৱিদ্ৱান্ গোচৰ্যাং নৈগমশ্চৰেত্ ॥ ২৯ ॥
ৱদেদুন্মত্তৱদ্ ৱিদ্ৱান্ গোচৰ্যাং নৈগমশ্চৰেত্ ॥ ২৯ ॥
ৱেদৱাদৰতো ন স্যান্ন পাষণ্ডী ন হৈতুকঃ ।
শুষ্কৱাদৱিৱাদে ন কঞ্চিত্ পক্ষং সমাশ্ৰযেত্ ॥ ৩০ ॥
শুষ্কৱাদৱিৱাদে ন কঞ্চিত্ পক্ষং সমাশ্ৰযেত্ ॥ ৩০ ॥
নোদ্ৱিজেত জনাদ্ ধীৰো জনং চোদ্ৱেজযেন্ন তু ।
অতিৱাদাংস্তিতিক্ষেত নাৱমন্যেত কঞ্চন ।
দেহমুদ্দিশ্য পশুৱদ্ ৱৈৰং কুৰ্যান্ন কেনচিত্ ॥ ৩১ ॥
অতিৱাদাংস্তিতিক্ষেত নাৱমন্যেত কঞ্চন ।
দেহমুদ্দিশ্য পশুৱদ্ ৱৈৰং কুৰ্যান্ন কেনচিত্ ॥ ৩১ ॥
এক এৱ পৰো হ্যাত্মা ভূতেষ্ৱাত্মন্যৱস্থিতঃ ।
যথেন্দুৰুদপাত্ৰেষু ভূতান্যেকাত্মকানি চ ॥ ৩২ ॥
যথেন্দুৰুদপাত্ৰেষু ভূতান্যেকাত্মকানি চ ॥ ৩২ ॥
অলব্ধ্ৱা ন ৱিষীদেত কালে কালেঽশনং ক্ৱচিত্ ।
লব্ধ্ৱা ন হৃষ্যেদ্ ধৃতিমানুভযং দৈৱতন্ত্ৰিতম্ ॥ ৩৩ ॥
লব্ধ্ৱা ন হৃষ্যেদ্ ধৃতিমানুভযং দৈৱতন্ত্ৰিতম্ ॥ ৩৩ ॥
আহাৰাৰ্থং সমীহেত যুক্তং তত্ প্ৰাণধাৰণম্ ।
তত্ত্ৱং ৱিমৃশ্যতে তেন তদ্ ৱিজ্ঞায ৱিমুচ্যতে ॥ ৩৪ ॥
তত্ত্ৱং ৱিমৃশ্যতে তেন তদ্ ৱিজ্ঞায ৱিমুচ্যতে ॥ ৩৪ ॥
যদৃচ্ছযোপপন্নান্নমদ্যাচ্ছ্ৰেষ্ঠমুতাপৰম্ ।
তথা ৱাসস্তথা শয্যাং প্ৰাপ্তং প্ৰাপ্তং ভজেন্মুনিঃ ॥ ৩৫ ॥
তথা ৱাসস্তথা শয্যাং প্ৰাপ্তং প্ৰাপ্তং ভজেন্মুনিঃ ॥ ৩৫ ॥
শৌচমাচমনং স্নানং ন তু চোদনযা চৰেত্ ।
অন্যাংশ্চ নিযমাঞ্জ্ঞানী যথাহং লীলযেশ্ৱৰঃ ॥ ৩৬ ॥
অন্যাংশ্চ নিযমাঞ্জ্ঞানী যথাহং লীলযেশ্ৱৰঃ ॥ ৩৬ ॥
ন হি তস্য ৱিকল্পাখ্যা যা চ মদ্ৱীক্ষযা হতা ।
আদেহান্তাত্ ক্ৱচিত্ খ্যাতিস্ততঃ সম্পদ্যতে মযা ॥ ৩৭ ॥
আদেহান্তাত্ ক্ৱচিত্ খ্যাতিস্ততঃ সম্পদ্যতে মযা ॥ ৩৭ ॥
দুঃখোদৰ্কেষু কামেষু জাতনিৰ্ৱেদ আত্মৱান্ ।
অজিজ্ঞাসিতমদ্ধৰ্মো মুনিং গুৰুমুপৱ্ৰজেত্ ॥ ৩৮ ॥
অজিজ্ঞাসিতমদ্ধৰ্মো মুনিং গুৰুমুপৱ্ৰজেত্ ॥ ৩৮ ॥
তাৱত্ পৰিচৰেদ্ ভক্তঃ শ্ৰদ্ধাৱাননসূযকঃ ।
যাৱদ্ ব্ৰহ্ম ৱিজানীযান্মামেৱ গুৰুমাদৃতঃ ॥ ৩৯ ॥
যাৱদ্ ব্ৰহ্ম ৱিজানীযান্মামেৱ গুৰুমাদৃতঃ ॥ ৩৯ ॥
যস্ত্ৱসংযতষড্ৱৰ্গঃ প্ৰচণ্ডেন্দ্ৰিযসাৰথিঃ ।
জ্ঞানৱৈৰাগ্যৰহিতস্ত্ৰিদণ্ডমুপজীৱতি ॥ ৪০ ॥
জ্ঞানৱৈৰাগ্যৰহিতস্ত্ৰিদণ্ডমুপজীৱতি ॥ ৪০ ॥
সুৰানাত্মানমাত্মস্থং নিহ্নুতে মাং চ ধৰ্মহা ।
অৱিপক্ৱকষাযোঽস্মাদমুষ্মাচ্চ ৱিহীযতে ॥ ৪১ ॥
অৱিপক্ৱকষাযোঽস্মাদমুষ্মাচ্চ ৱিহীযতে ॥ ৪১ ॥
ভিক্ষোৰ্ধৰ্মঃ শমোঽহিংসা তপ ঈক্ষা ৱনৌকসঃ ।
গৃহিণো ভূতৰক্ষেজ্যা দ্ৱিজস্যাচাৰ্যসেৱনম্ ॥ ৪২ ॥
গৃহিণো ভূতৰক্ষেজ্যা দ্ৱিজস্যাচাৰ্যসেৱনম্ ॥ ৪২ ॥
ব্ৰহ্মচৰ্যং তপঃ শৌচং সন্তোষো ভূতসৌহৃদম্ ।
গৃহস্থস্যাপ্যৃতৌ গন্তুঃ সৰ্ৱেষাং মদুপাসনম্ ॥ ৪৩ ॥
গৃহস্থস্যাপ্যৃতৌ গন্তুঃ সৰ্ৱেষাং মদুপাসনম্ ॥ ৪৩ ॥
ইতি মাং যঃ স্ৱধৰ্মেণ ভজেন্ নিত্যমনন্যভাক্ ।
সৰ্ৱভূতেষু মদ্ভাৱো মদ্ভক্তিং ৱিন্দতে দৃঢাম্ ॥ ৪৪ ॥
সৰ্ৱভূতেষু মদ্ভাৱো মদ্ভক্তিং ৱিন্দতে দৃঢাম্ ॥ ৪৪ ॥
ভক্ত্যোদ্ধৱানপাযিন্যা সৰ্ৱলোকমহেশ্ৱৰম্ ।
সৰ্ৱোত্পত্ত্যপ্যযং ব্ৰহ্ম কাৰণং মোপযাতি সঃ ॥ ৪৫ ॥
সৰ্ৱোত্পত্ত্যপ্যযং ব্ৰহ্ম কাৰণং মোপযাতি সঃ ॥ ৪৫ ॥
ইতি স্ৱধৰ্মনিৰ্ণিক্তসত্ত্ৱো নিৰ্জ্ঞাতমদ্গতিঃ ।
জ্ঞানৱিজ্ঞানসম্পন্নো নচিৰাত্ সমুপৈতি মাম্ ॥ ৪৬ ॥
জ্ঞানৱিজ্ঞানসম্পন্নো নচিৰাত্ সমুপৈতি মাম্ ॥ ৪৬ ॥
ৱৰ্ণাশ্ৰমৱতাং ধৰ্ম এষ আচাৰলক্ষণঃ ।
স এৱ মদ্ভক্তিযুতো নিঃশ্ৰেযসকৰঃ পৰঃ ॥ ৪৭ ॥
স এৱ মদ্ভক্তিযুতো নিঃশ্ৰেযসকৰঃ পৰঃ ॥ ৪৭ ॥
এতত্তেঽভিহিতং সাধো ভৱান্ পৃচ্ছতি যচ্চ মাম্ ।
যথা স্ৱধৰ্মসংযুক্তো ভক্তো মাং সমিযাত্ পৰম্ ॥ ৪৮ ॥
যথা স্ৱধৰ্মসংযুক্তো ভক্তো মাং সমিযাত্ পৰম্ ॥ ৪৮ ॥