Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૧.૨૯

(Srimad Bhagavatam Canto 11, Chapter 29 — The Essence of Devotion, and Uddhava's Leave in Gujarati)

Vyasa

Also known as sudustaramimam manye yogacaryamanatmana

The Essence of Devotion, and Uddhava's Leave. Śrīmad Bhāgavatam Canto 11, Chapter 29 — 50 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
સુદુસ્તરામિમાં મન્યે યોગચર્યામનાત્મનઃ ।
યથાઞ્જસા પુમાન્ સિદ્ધ્યેત્ તન્મે બ્રૂહ્યઞ્જસાચ્યુત ॥ ૧ ॥
પ્રાયશઃ પુણ્ડરીકાક્ષ યુઞ્જન્તે યોગિનો મનઃ ।
વિષીદન્ત્યસમાધાનાન્મનોનિગ્રહકર્શિતાઃ ॥ ૨ ॥
અથાત આનન્દદુઘં પદામ્બુજં
હંસાઃ શ્રયેરન્નરવિન્દલોચન ।
સુખં નુ વિશ્વેશ્વર યોગકર્મભિ-
સ્ત્વન્માયયામી વિહતા ન માનિનઃ ॥ ૩ ॥
કિં ચિત્રમચ્યુત તવૈતદશેષબન્ધોદાસેષ્વનન્યશરણેષુ યદાત્મસાત્ત્વમ્ ।
યોઽરોચયત્ સહ મૃગૈઃ સ્વયમીશ્વરાણાંશ્રીમત્કિરીટતટપીડિતપાદપીઠઃ ॥ ૪ ॥
તં ત્વાખિલાત્મદયિતેશ્વરમાશ્રિતાનાં
સર્વાર્થદં સ્વકૃતવિદ્ વિસૃજેત કો નુ ।
કો વા ભજેત્ કિમપિ વિસ્મૃતયેઽનુ ભૂત્યૈ
કિં વા ભવેન્ન તવ પાદરજોજુષાં નઃ ॥ ૫ ॥
નૈવોપયન્ત્યપચિતિં કવયસ્તવેશ
બ્રહ્માયુષાપિ કૃતમૃદ્ધમુદઃ સ્મરન્તઃ ।
યોઽન્તર્બહિસ્તનુભૃતામશુભં વિધુન્વન્ન
આચાર્યચૈત્ત્યવપુષા સ્વગતિં વ્યનક્તિ ॥ ૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુદ્ધવેનાત્યનુરક્તચેતસા
પૃષ્ટો જગત્ક્રીડનકઃ સ્વશક્તિભિઃ ।
ગૃહીતમૂર્તિત્રય ઈશ્વરેશ્વરો
જગાદ સપ્રેમમનોહરસ્મિતઃ ॥ ૭ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
હન્ત તે કથયિષ્યામિ મમ ધર્માન્ સુમઙ્ગલાન્ ।
યાન્ શ્રદ્ધયાચરન્ મર્ત્યો મૃત્યું જયતિ દુર્જયમ્ ॥ ૮ ॥
કુર્યાત્ સર્વાણિ કર્માણિ મદર્થં શનકૈઃ સ્મરન્ ।
મય્યર્પિતમનશ્ચિત્તો મદ્ધર્માત્મમનોરતિઃ ॥ ૯ ॥
દેશાન્ પુણ્યાનાશ્રયેત મદ્ભક્તૈઃ સાધુભિઃ શ્રિતાન્ ।
દેવાસુરમનુષ્યેષુ મદ્ભક્તાચરિતાનિ ચ ॥ ૧૦ ॥
પૃથક્ સત્રેણ વા મહ્યં પર્વયાત્રામહોત્સવાન્ ।
કારયેદ્ ગીતનૃત્યાદ્યૈર્મહારાજવિભૂતિભિઃ ॥ ૧૧ ॥
મામેવ સર્વભૂતેષુ બહિરન્તરપાવૃતમ્ ।
ઈક્ષેતાત્મનિ ચાત્માનં યથા ખમમલાશયઃ ॥ ૧૨ ॥
ઇતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ મદ્ભાવેન મહાદ્યુતે ।
સભાજયન્ મન્યમાનો જ્ઞાનં કેવલમાશ્રિતઃ ॥ ૧૩ ॥
બ્રાહ્મણે પુક્કસે સ્તેને બ્રહ્મણ્યેઽર્કે સ્ફુલિઙ્ગકે ।
અક્રૂરે ક્રૂરકે ચૈવ સમદૃક્ પણ્ડિતો મતઃ ॥ ૧૪ ॥
નરેષ્વભીક્ષ્ણં મદ્ભાવં પુંસો ભાવયતોઽચિરાત્ ।
સ્પર્ધાસૂયાતિરસ્કારાઃ સાહઙ્કારા વિયન્તિ હિ ॥ ૧૫ ॥
વિસૃજ્ય સ્મયમાનાન્ સ્વાન્ દૃશં વ્રીડાં ચ દૈહિકીમ્ ।
પ્રણમેદ્ દણ્ડવદ્ ભૂમાવાશ્વચાણ્ડાલગોખરમ્ ॥ ૧૬ ॥
યાવત્ સર્વેષુ ભૂતેષુ મદ્ભાવો નોપજાયતે ।
તાવદેવમુપાસીત વાઙ્મનઃકાયવૃત્તિભિઃ ॥ ૧૭ ॥
સર્વં બ્રહ્માત્મકં તસ્ય વિદ્યયાત્મમનીષયા ।
પરિપશ્યન્નુપરમેત્ સર્વતો મુક્તસંશયઃ ॥ ૧૮ ॥
અયં હિ સર્વકલ્પાનાં સધ્રીચીનો મતો મમ ।
મદ્ભાવઃ સર્વભૂતેષુ મનોવાક્કાયવૃત્તિભિઃ ॥ ૧૯ ॥
ન હ્યઙ્ગોપક્રમે ધ્વંસો મદ્ધર્મસ્યોદ્ધવાણ્વપિ ।
મયા વ્યવસિતઃ સમ્યઙ્નિર્ગુણત્વાદનાશિષઃ ॥ ૨૦ ॥
યો યો મયિ પરે ધર્મઃ કલ્પ્યતે નિષ્ફલાય ચેત્ ।
તદાયાસો નિરર્થઃ સ્યાદ્ ભયાદેરિવ સત્તમ ॥ ૨૧ ॥
એષા બુદ્ધિમતાં બુદ્ધિર્મનીષા ચ મનીષિણામ્ ।
યત્ સત્યમનૃતેનેહ મર્ત્યેનાપ્નોતિ મામૃતમ્ ॥ ૨૨ ॥
એષ તેઽભિહિતઃ કૃત્સ્નો બ્રહ્મવાદસ્ય સઙ્ગ્રહઃ ।
સમાસવ્યાસવિધિના દેવાનામપિ દુર્ગમઃ ॥ ૨૩ ॥
અભીક્ષ્ણશસ્તે ગદિતં જ્ઞાનં વિસ્પષ્ટયુક્તિમત્ ।
એતદ્ વિજ્ઞાય મુચ્યેત પુરુષો નષ્ટસંશયઃ ॥ ૨૪ ॥
સુવિવિક્તં તવ પ્રશ્નં મયૈતદપિ ધારયેત્ ।
સનાતનં બ્રહ્મગુહ્યં પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥ ૨૫ ॥
ય એતન્મમ ભક્તેષુ સમ્પ્રદદ્યાત્ સુપુષ્કલમ્ ।
તસ્યાહં બ્રહ્મદાયસ્ય દદામ્યાત્માનમાત્મના ॥ ૨૬ ॥
ય એતત્ સમધીયીત પવિત્રં પરમં શુચિ ।
સ પૂયેતાહરહર્માં જ્ઞાનદીપેન દર્શયન્ ॥ ૨૭ ॥
ય એતચ્છ્રદ્ધયા નિત્યમવ્યગ્રઃ શૃણુયાન્નરઃ ।
મયિ ભક્તિં પરાં કુર્વન્ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે ॥ ૨૮ ॥
અપ્યુદ્ધવ ત્વયા બ્રહ્મ સખે સમવધારિતમ્ ।
અપિ તે વિગતો મોહઃ શોકશ્ચાસૌ મનોભવઃ ॥ ૨૯ ॥
નૈતત્ત્વયા દામ્ભિકાય નાસ્તિકાય શઠાય ચ ।
અશુશ્રૂષોરભક્તાય દુર્વિનીતાય દીયતામ્ ॥ ૩૦ ॥
એતૈર્દોષૈર્વિહીનાય બ્રહ્મણ્યાય પ્રિયાય ચ ।
સાધવે શુચયે બ્રૂયાદ્ ભક્તિઃ સ્યાચ્છૂદ્રયોષિતામ્ ॥ ૩૧ ॥
નૈતદ્ વિજ્ઞાય જિજ્ઞાસોર્જ્ઞાતવ્યમવશિષ્યતે ।
પીત્વા પીયૂષમમૃતં પાતવ્યં નાવશિષ્યતે ॥ ૩૨ ॥
જ્ઞાને કર્મણિ યોગે ચ વાર્તાયાં દણ્ડધારણે ।
યાવાનર્થો નૃણાં તાત તાવાંસ્તેઽહં ચતુર્વિધઃ ॥ ૩૩ ॥
મર્ત્યો યદા ત્યક્તસમસ્તકર્મા
નિવેદિતાત્મા વિચિકીર્ષિતો મે ।
તદામૃતત્ત્વં પ્રતિપદ્યમાનો
મયાત્મભૂયાય ચ કલ્પતે વૈ ॥ ૩૪ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
સ એવમાદર્શિતયોગમાર્ગ-
સ્તદોત્તમઃશ્લોકવચો નિશમ્ય ।
બદ્ધાઞ્જલિઃ પ્રીત્યુપરુદ્ધકણ્ઠો
ન કિઞ્ચિદૂચેઽશ્રુપરિપ્લુતાક્ષઃ ॥ ૩૫ ॥
વિષ્ટભ્ય ચિત્તં પ્રણયાવઘૂર્ણં
ધૈર્યેણ રાજન્ બહુ મન્યમાનઃ ।
કૃતાઞ્જલિઃ પ્રાહ યદુપ્રવીરં
શીર્ષ્ણા સ્પૃશંસ્તચ્ચરણારવિન્દમ્ ॥ ૩૬ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
વિદ્રાવિતો મોહમહાન્ધકારો
ય આશ્રિતો મે તવ સન્નિધાનાત્ ।
વિભાવસોઃ કિં નુ સમીપગસ્ય
શીતં તમો ભીઃ પ્રભવન્ત્યજાદ્ય ॥ ૩૭ ॥
પ્રત્યર્પિતો મે ભવતાનુકમ્પિના
ભૃત્યાય વિજ્ઞાનમયઃ પ્રદીપઃ ।
હિત્વા કૃતજ્ઞસ્તવ પાદમૂલં
કોઽન્યં સમીયાચ્છરણં ત્વદીયમ્ ॥ ૩૮ ॥
વૃક્ણશ્ચ મે સુદૃઢઃ સ્નેહપાશો
દાશાર્હવૃષ્ણ્યન્ધકસાત્વતેષુ ।
પ્રસારિતઃ સૃષ્ટિવિવૃદ્ધયે ત્વયા
સ્વમાયયા હ્યાત્મસુબોધહેતિના ॥ ૩૯ ॥
નમોઽસ્તુ તે મહાયોગિન્ પ્રપન્નમનુશાધિ મામ્ ।
યથા ત્વચ્ચરણામ્ભોજે રતિઃ સ્યાદનપાયિની ॥ ૪૦ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ગચ્છોદ્ધવ મયાદિષ્ટો બદર્યાખ્યં મમાશ્રમમ્ ।
તત્ર મત્પાદતીર્થોદે સ્નાનોપસ્પર્શનૈઃ શુચિઃ ॥ ૪૧ ॥
ઈક્ષયાલકનન્દાયા વિધૂતાશેષકલ્મષઃ ।
વસાનો વલ્કલાન્યઙ્ગ વન્યભુક્ સુખનિઃસ્પૃહઃ ॥ ૪૨ ॥
તિતિક્ષુર્દ્વન્દ્વમાત્રાણાં સુશીલઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ।
શાન્તઃ સમાહિતધિયા જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંયુતઃ ॥ ૪૩ ॥
મત્તોઽનુશિક્ષિતં યત્તે વિવિક્તમનુભાવયન્ ।
મય્યાવેશિતવાક્ચિત્તો મદ્ધર્મનિરતો ભવ ।
અતિવ્રજ્ય ગતીસ્તિસ્રો મામેષ્યસિ તતઃ પરમ્ ॥ ૪૪ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
સ એવમુક્તો હરિમેધસોદ્ધવઃ
પ્રદક્ષિણં તં પરિસૃત્ય પાદયોઃ ।
શિરો નિધાયાશ્રુકલાભિરાર્દ્રધી-
ર્ન્યષિઞ્ચદદ્વન્દ્વપરોઽપ્યપક્રમે ॥ ૪૫ ॥
સુદુસ્ત્યજસ્નેહવિયોગકાતરો
ન શક્નુવંસ્તં પરિહાતુમાતુરઃ ।
કૃચ્છ્રં યયૌ મૂર્ધનિ ભર્તૃપાદુકે
બિભ્રન્નમસ્કૃત્ય યયૌ પુનઃ પુનઃ ॥ ૪૬ ॥
તતસ્તમન્તર્હૃદિ સન્નિવેશ્ય
ગતો મહાભાગવતો વિશાલામ્ ।
યથોપદિષ્ટાં જગદેકબન્ધુના
તપઃ સમાસ્થાય હરેરગાદ્ ગતિમ્ ॥ ૪૭ ॥
ય એતદાનન્દસમુદ્રસમ્ભૃતં
જ્ઞાનામૃતં ભાગવતાય ભાષિતમ્ ।
કૃષ્ણેન યોગેશ્વરસેવિતાઙ્ઘ્રિણા
સચ્છ્રદ્ધયાસેવ્ય જગદ્ વિમુચ્યતે ॥ ૪૮ ॥
ભવભયમપહન્તું જ્ઞાનવિજ્ઞાનસારં
નિગમકૃદુપજહ્રે ભૃઙ્ગવદ્ વેદસારમ્ ।
અમૃતમુદધિતશ્ચાપાયયદ્ ભૃત્યવર્ગાન્
પુરુષમૃષભમાદ્યં કૃષ્ણસંજ્ઞં નતોઽસ્મિ ॥ ૪૯ ॥
(ઋષિરુવાચ ।)
ઇત્યુક્તસ્તં પરિક્રમ્ય નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ।
તત્પાદૌ શીર્ષ્ણ્યુપાધાય દુર્મનાઃ પ્રયયૌ પુરીમ્

Explore More