શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૧.૩૦

શ્રીરાજોવાચ
તતો મહાભાગવત ઉદ્ધવે નિર્ગતે વનમ્ ।
દ્વારવત્યાં કિમકરોદ્ ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ ॥ ૧ ॥

બ્રહ્મશાપોપસંસૃષ્ટે સ્વકુલે યાદવર્ષભઃ ।
પ્રેયસીં સર્વનેત્રાણાં તનું સ કથમત્યજત્ ॥ ૨ ॥

પ્રત્યાક્રષ્ટું નયનમબલા યત્ર લગ્નં ન શેકુઃ
કર્ણાવિષ્ટં ન સરતિ તતો યત્ સતામાત્મલગ્નમ્ ।
યચ્છ્રીર્વાચાં જનયતિ રતિં કિં નુ માનં કવીનાં
દૃષ્ટ્વા જિષ્ણોર્યુધિ રથગતં યચ્ચ તત્સામ્યમીયુઃ ॥ ૩ ॥

શ્રી ઋષિરુવાચ
દિવિ ભુવ્યન્તરિક્ષે ચ મહોત્પાતાન્ સમુત્થિતાન્ ।
દૃષ્ટ્વાસીનાન્ સુધર્માયાં કૃષ્ણઃ પ્રાહ યદૂનિદમ્ ॥ ૪ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
એતે ઘોરા મહોત્પાતા દ્વાર્વત્યાં યમકેતવઃ ।
મુહૂર્તમપિ ન સ્થેયમત્ર નો યદુપુઙ્ગવાઃ ॥ ૫ ॥

સ્ત્રિયો બાલાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ શઙ્ખોદ્ધારં વ્રજન્ત્વિતઃ ।
વયં પ્રભાસં યાસ્યામો યત્ર પ્રત્યક્ સરસ્વતી ॥ ૬ ॥

તત્રાભિષિચ્ય શુચય ઉપોષ્ય સુસમાહિતાઃ ।
દેવતાઃ પૂજયિષ્યામઃ સ્નપનાલેપનાર્હણૈઃ ॥ ૭ ॥

બ્રાહ્મણાંસ્તુ મહાભાગાન્ કૃતસ્વસ્ત્યયના વયમ્ ।
ગોભૂહિરણ્યવાસોભિર્ગજાશ્વરથવેશ્મભિઃ ॥ ૮ ॥

વિધિરેષ હ્યરિષ્ટઘ્નો મઙ્ગલાયનમુત્તમમ્ ।
દેવદ્વિજગવાં પૂજા ભૂતેષુ પરમો ભવઃ ॥ ૯ ॥

ઇતિ સર્વે સમાકર્ણ્ય યદુવૃદ્ધા મધુદ્વિષઃ ।
તથેતિ નૌભિરુત્તીર્ય પ્રભાસં પ્રયયૂ રથૈઃ ॥ ૧૦ ॥

તસ્મિન્ ભગવતાદિષ્ટં યદુદેવેન યાદવાઃ ।
ચક્રુઃ પરમયા ભક્ત્યા સર્વશ્રેયોપબૃંહિતમ્ ॥ ૧૧ ॥

તતસ્તસ્મિન્ મહાપાનં પપુર્મૈરેયકં મધુ ।
દિષ્ટવિભ્રંશિતધિયો યદ્દ્રવૈર્ભ્રશ્યતે મતિઃ ॥ ૧૨ ॥

મહાપાનાભિમત્તાનાં વીરાણાં દૃપ્તચેતસામ્ ।
કૃષ્ણમાયાવિમૂઢાનાં સઙ્ઘર્ષઃ સુમહાનભૂત્ ॥ ૧૩ ॥

યુયુધુઃ ક્રોધસંરબ્ધા વેલાયામાતતાયિનઃ ।
ધનુર્ભિરસિભિર્ભલ્લૈર્ગદાભિસ્તોમરર્ષ્ટિભિઃ ॥ ૧૪ ॥

પતત્પતાકૈ રથકુઞ્જરાદિભિઃ
ખરોષ્ટ્રગોભિર્મહિષૈર્નરૈરપિ ।
મિથઃ સમેત્યાશ્વતરૈઃ સુદુર્મદા
ન્યહન્શરૈર્દદ્ભિરિવ દ્વિપા વને ॥ ૧૫ ॥

પ્રદ્યુમ્નસામ્બૌ યુધિ રૂઢમત્સરાવ્-
અક્રૂરભોજાવનિરુદ્ધસાત્યકી ।
સુભદ્રસઙ્ગ્રામજિતૌ સુદારુણૌ
ગદૌ સુમિત્રાસુરથૌ સમીયતુઃ ॥ ૧૬ ॥

અન્યે ચ યે વૈ નિશઠોલ્મુકાદયઃ
સહસ્રજિચ્છતજિદ્ભાનુમુખ્યાઃ ।
અન્યોન્યમાસાદ્ય મદાન્ધકારિતા
જઘ્નુર્મુકુન્દેન વિમોહિતા ભૃશમ્ ॥ ૧૭ ॥

દાશાર્હવૃષ્ણ્યન્ધકભોજસાત્વતા
મધ્વર્બુદા માથુરશૂરસેનાઃ ।
વિસર્જનાઃ કુકુરાઃ કુન્તયશ્ચ
મિથસ્તુ જઘ્નુઃ સુવિસૃજ્ય સૌહૃદમ્ ॥ ૧૮ ॥

પુત્રા અયુધ્યન્ પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિશ્ચ
સ્વસ્રીયદૌહિત્રપિતૃવ્યમાતુલૈઃ ।
મિત્રાણિ મિત્રૈઃ સુહૃદઃ સુહૃદ્ભિ-
ર્જ્ઞાતીંસ્ત્વહન્ જ્ઞાતય એવ મૂઢાઃ ॥ ૧૯ ॥

શરેષુ હીયમાનેષુ ભજ્યમાનેસુ ધન્વસુ ।
શસ્ત્રેષુ ક્ષીયમાનેષુ મુષ્ટિભિર્જહ્રુરેરકાઃ ॥ ૨૦ ॥

તા વજ્રકલ્પા હ્યભવન્ પરિઘા મુષ્ટિના ભૃતાઃ ।
જઘ્નુર્દ્વિષસ્તૈઃ કૃષ્ણેન વાર્યમાણાસ્તુ તં ચ તે ॥ ૨૧ ॥

પ્રત્યનીકં મન્યમાના બલભદ્રં ચ મોહિતાઃ ।
હન્તું કૃતધિયો રાજન્નાપન્ના આતતાયિનઃ ॥ ૨૨ ॥

અથ તાવપિ સઙ્ક્રુદ્ધાવુદ્યમ્ય કુરુનન્દન ।
એરકામુષ્ટિપરિઘૌ ચરન્તૌ જઘ્નતુર્યુધિ ॥ ૨૩ ॥

બ્રહ્મશાપોપસૃષ્ટાનાં કૃષ્ણમાયાવૃતાત્મનામ્ ।
સ્પર્ધાક્રોધઃ ક્ષયં નિન્યે વૈણવોઽગ્નિર્યથા વનમ્ ॥ ૨૪ ॥

એવં નષ્ટેષુ સર્વેષુ કુલેષુ સ્વેષુ કેશવઃ ।
અવતારિતો ભુવો ભાર ઇતિ મેનેઽવશેષિતઃ ॥ ૨૫ ॥

રામઃ સમુદ્રવેલાયાં યોગમાસ્થાય પૌરુષમ્ ।
તત્યાજ લોકં માનુષ્યં સંયોજ્યાત્માનમાત્મનિ ॥ ૨૬ ॥

રામનિર્યાણમાલોક્ય ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ।
નિષસાદ ધરોપસ્થે તુષ્ણીમાસાદ્ય પિપ્પલમ્ ॥ ૨૭ ॥

બિભ્રચ્ચતુર્ભુજં રૂપં ભ્રાજિષ્ણુ પ્રભયા સ્વયા ।
દિશો વિતિમિરાઃ કુર્વન્ વિધૂમ ઇવ પાવકઃ ॥ ૨૮ ॥

શ્રીવત્સાઙ્કં ઘનશ્યામં તપ્તહાટકવર્ચસમ્ ।
કૌશેયામ્બરયુગ્મેન પરિવીતં સુમઙ્ગલમ્ ॥ ૨૯ ॥

સુન્દરસ્મિતવક્ત્રાબ્જં નીલકુન્તલમણ્ડિતમ્ ।
પુણ્ડરીકાભિરામાક્ષં સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્ ॥ ૩૦ ॥

કટિસૂત્રબ્રહ્મસૂત્રકિરીટકટકાઙ્ગદૈઃ ।
હારનૂપુરમુદ્રાભિઃ કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્ ॥ ૩૧ ॥

વનમાલાપરીતાઙ્ગં મૂર્તિમદ્ભિર્નિજાયુધૈઃ ।
કૃત્વોરૌ દક્ષિણે પાદમાસીનં પઙ્કજારુણમ્ ॥ ૩૨ ॥

મુષલાવશેષાયઃખણ્ડકૃતેષુર્લુબ્ધકો જરા ।
મૃગાસ્યાકારં તચ્ચરણં વિવ્યાધ મૃગશઙ્કયા ॥ ૩૩ ॥

ચતુર્ભુજં તં પુરુષં દૃષ્ટ્વા સ કૃતકિલ્બિષઃ ।
ભીતઃ પપાત શિરસા પાદયોરસુરદ્વિષઃ ॥ ૩૪ ॥

અજાનતા કૃતમિદં પાપેન મધુસૂદન ।
ક્ષન્તુમર્હસિ પાપસ્ય ઉત્તમઃશ્લોક મેઽનઘ ॥ ૩૫ ॥

યસ્યાનુસ્મરણં નૃણામજ્ઞાનધ્વાન્તનાશનમ્ ।
વદન્તિ તસ્ય તે વિષ્ણો મયાસાધુ કૃતં પ્રભો ॥ ૩૬ ॥

તન્માશુ જહિ વૈકુણ્ઠ પાપ્માનં મૃગલુબ્ધકમ્ ।
યથા પુનરહં ત્વેવં ન કુર્યાં સદતિક્રમમ્ ॥ ૩૭ ॥

યસ્યાત્મયોગરચિતં ન વિદુર્વિરિઞ્ચો
રુદ્રાદયોઽસ્ય તનયાઃ પતયો ગિરાં યે ।
ત્વન્માયયા પિહિતદૃષ્ટય એતદઞ્જઃ
કિં તસ્ય તે વયમસદ્ગતયો ગૃણીમઃ ॥ ૩૮ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
મા ભૈર્જરે ત્વમુત્તિષ્ઠ કામ એષ કૃતો હિ મે ।
યાહિ ત્વં મદનુજ્ઞાતઃ સ્વર્ગં સુકૃતિનાં પદમ્ ॥ ૩૯ ॥

ઇત્યાદિષ્ટો ભગવતા કૃષ્ણેનેચ્છાશરીરિણા ।
ત્રિઃ પરિક્રમ્ય તં નત્વા વિમાનેન દિવં યયૌ ॥ ૪૦ ॥

દારુકઃ કૃષ્ણપદવીમન્વિચ્છન્નધિગમ્ય તામ્ ।
વાયું તુલસિકામોદમાઘ્રાયાભિમુખં યયૌ ॥ ૪૧ ॥

તં તત્ર તિગ્મદ્યુભિરાયુધૈર્વૃતં
હ્યશ્વત્થમૂલે કૃતકેતનં પતિમ્ ।
સ્નેહપ્લુતાત્મા નિપપાત પાદયો
રથાદવપ્લુત્ય સબાષ્પલોચનઃ ॥ ૪૨ ॥

અપશ્યતસ્ત્વચ્ચરણામ્બુજં પ્રભો
દૃષ્ટિઃ પ્રણષ્ટા તમસિ પ્રવિષ્ટા ।
દિશો ન જાને ન લભે ચ શાન્તિં
યથા નિશાયામુડુપે પ્રણષ્ટે ॥ ૪૩ ॥

ઇતિ બ્રુવતિ સૂતે વૈ રથો ગરુડલાઞ્છનઃ ।
ખમુત્પપાત રાજેન્દ્ર સાશ્વધ્વજ ઉદીક્ષતઃ ॥ ૪૪ ॥

તમન્વગચ્છન્ દિવ્યાનિ વિષ્ણુપ્રહરણાનિ ચ ।
તેનાતિવિસ્મિતાત્માનં સૂતમાહ જનાર્દનઃ ॥ ૪૫ ॥

ગચ્છ દ્વારવતીં સૂત જ્ઞાતીનાં નિધનં મિથઃ ।
સઙ્કર્ષણસ્ય નિર્યાણં બન્ધુભ્યો બ્રૂહિ મદ્દશામ્ ॥ ૪૬ ॥

દ્વારકાયાં ચ ન સ્થેયં ભવદ્ભિશ્ચ સ્વબન્ધુભિઃ ।
મયા ત્યક્તાં યદુપુરીં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ ॥ ૪૭ ॥

સ્વં સ્વં પરિગ્રહં સર્વે આદાય પિતરૌ ચ નઃ ।
અર્જુનેનાવિતાઃ સર્વ ઇન્દ્રપ્રસ્થં ગમિષ્યથ ॥ ૪૮ ॥

ત્વં તુ મદ્ધર્મમાસ્થાય જ્ઞાનનિષ્ઠ ઉપેક્ષકઃ ।
મન્માયારચિતામેતાં વિજ્ઞાયોપશમં વ્રજ ॥ ૪૯ ॥

ઇત્યુક્તસ્તં પરિક્રમ્ય નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ।
તત્પાદૌ શીર્ષ્ણ્યુપાધાય દુર્મનાઃ પ્રયયૌ પુરીમ્ ॥ ૫૦ ॥