শ্ৰীব্ৰাহ্মণ উৱাচ
পৰিগ্ৰহো হি দুঃখায যদ্ যত্প্ৰিযতমং নৃণাম্ ।
অনন্তং সুখমাপ্নোতি তদ্ ৱিদ্ৱান্ যস্ত্ৱকিঞ্চনঃ ॥ ১ ॥
পৰিগ্ৰহো হি দুঃখায যদ্ যত্প্ৰিযতমং নৃণাম্ ।
অনন্তং সুখমাপ্নোতি তদ্ ৱিদ্ৱান্ যস্ত্ৱকিঞ্চনঃ ॥ ১ ॥
সামিষং কুৰৰং জঘ্নুৰ্বলিনোঽন্যে নিৰামিষাঃ ।
তদামিষং পৰিত্যজ্য স সুখং সমৱিন্দত ॥ ২ ॥
তদামিষং পৰিত্যজ্য স সুখং সমৱিন্দত ॥ ২ ॥
ন মে মানাপমানৌ স্তো ন চিন্তা গেহপুত্ৰিণাম্ ।
আত্মক্ৰীড আত্মৰতিৰ্ৱিচৰামীহ বালৱত্ ॥ ৩ ॥
আত্মক্ৰীড আত্মৰতিৰ্ৱিচৰামীহ বালৱত্ ॥ ৩ ॥
দ্ৱাৱেৱ চিন্তযা মুক্তৌ পৰমানন্দ আপ্লুতৌ ।
যো ৱিমুগ্ধো জডো বালো যো গুণেভ্যঃ পৰং গতঃ ॥ ৪ ॥
যো ৱিমুগ্ধো জডো বালো যো গুণেভ্যঃ পৰং গতঃ ॥ ৪ ॥
ক্ৱচিত্ কুমাৰী ত্ৱাত্মানং ৱৃণানান্ গৃহমাগতান্ ।
স্ৱযং তানৰ্হযামাস ক্ৱাপি যাতেষু বন্ধুষু ॥ ৫ ॥
স্ৱযং তানৰ্হযামাস ক্ৱাপি যাতেষু বন্ধুষু ॥ ৫ ॥
তেষামভ্যৱহাৰাৰ্থং শালীন্ ৰহসি পাৰ্থিৱ ।
অৱঘ্নন্ত্যাঃ প্ৰকোষ্ঠস্থাশ্চক্ৰুঃ শঙ্খাঃ স্ৱনং মহত্ ॥ ৬ ॥
অৱঘ্নন্ত্যাঃ প্ৰকোষ্ঠস্থাশ্চক্ৰুঃ শঙ্খাঃ স্ৱনং মহত্ ॥ ৬ ॥
সা তজ্জুগুপ্সিতং মত্ৱা মহতী ৱ্ৰীডিতা ততঃ ।
বভঞ্জৈকৈকশঃ শঙ্খান্ দ্ৱৌ দ্ৱৌ পাণ্যোৰশেষযত্ ॥ ৭ ॥
বভঞ্জৈকৈকশঃ শঙ্খান্ দ্ৱৌ দ্ৱৌ পাণ্যোৰশেষযত্ ॥ ৭ ॥
উভযোৰপ্যভূদ্ ঘোষো হ্যৱঘ্নন্ত্যাঃ স্ৱশঙ্খযোঃ ।
তত্ৰাপ্যেকং নিৰভিদদেকস্মান্নাভৱদ্ ধ্ৱনিঃ ॥ ৮ ॥
তত্ৰাপ্যেকং নিৰভিদদেকস্মান্নাভৱদ্ ধ্ৱনিঃ ॥ ৮ ॥
অন্ৱশিক্ষমিমং তস্যা উপদেশমৰিন্দম ।
লোকাননুচৰন্নেতান্ লোকতত্ত্ৱৱিৱিত্সযা ॥ ৯ ॥
লোকাননুচৰন্নেতান্ লোকতত্ত্ৱৱিৱিত্সযা ॥ ৯ ॥
ৱাসে বহূনাং কলহো ভৱেদ্ ৱাৰ্তা দ্ৱযোৰপি ।
এক এৱ ৱসেত্তস্মাত্ কুমাৰ্যা ইৱ কঙ্কণঃ ॥ ১০ ॥
এক এৱ ৱসেত্তস্মাত্ কুমাৰ্যা ইৱ কঙ্কণঃ ॥ ১০ ॥
মন একত্ৰ সংযুঞ্জ্যাজ্জিতশ্ৱাসো জিতাসনঃ ।
ৱৈৰাগ্যাভ্যাসযোগেন ধ্ৰিযমাণমতন্দ্ৰিতঃ ॥ ১১ ॥
ৱৈৰাগ্যাভ্যাসযোগেন ধ্ৰিযমাণমতন্দ্ৰিতঃ ॥ ১১ ॥
যস্মিন্ মনো লব্ধপদং যদেত-
চ্ছনৈঃ শনৈৰ্মুঞ্চতি কৰ্মৰেণূন্ ।
সত্ত্ৱেন ৱৃদ্ধেন ৰজস্তমশ্চ
ৱিধূয নিৰ্ৱাণমুপৈত্যনিন্ধনম্ ॥ ১২ ॥
চ্ছনৈঃ শনৈৰ্মুঞ্চতি কৰ্মৰেণূন্ ।
সত্ত্ৱেন ৱৃদ্ধেন ৰজস্তমশ্চ
ৱিধূয নিৰ্ৱাণমুপৈত্যনিন্ধনম্ ॥ ১২ ॥
তদৈৱমাত্মন্যৱৰুদ্ধচিত্তো
ন ৱেদ কিঞ্চিদ্ বহিৰন্তৰং ৱা ।
যথেষুকাৰো নৃপতিং ৱ্ৰজন্ত-
মিষৌ গতাত্মা ন দদৰ্শ পাৰ্শ্ৱে ॥ ১৩ ॥
ন ৱেদ কিঞ্চিদ্ বহিৰন্তৰং ৱা ।
যথেষুকাৰো নৃপতিং ৱ্ৰজন্ত-
মিষৌ গতাত্মা ন দদৰ্শ পাৰ্শ্ৱে ॥ ১৩ ॥
একচাৰ্যনিকেতঃ স্যাদপ্ৰমত্তো গুহাশযঃ ।
অলক্ষ্যমাণ আচাৰৈৰ্মুনিৰেকোঽল্পভাষণঃ ॥ ১৪ ॥
অলক্ষ্যমাণ আচাৰৈৰ্মুনিৰেকোঽল্পভাষণঃ ॥ ১৪ ॥
গৃহাৰম্ভো হি দুঃখায ৱিফলশ্চাধ্ৰুৱাত্মনঃ ।
সৰ্পঃ পৰকৃতং ৱেশ্ম প্ৰৱিশ্য সুখমেধতে ॥ ১৫ ॥
সৰ্পঃ পৰকৃতং ৱেশ্ম প্ৰৱিশ্য সুখমেধতে ॥ ১৫ ॥
একো নাৰাযণো দেৱঃ পূৰ্ৱসৃষ্টং স্ৱমাযযা ।
সংহৃত্য কালকলযা কল্পান্ত ইদমীশ্ৱৰঃ ।
এক এৱাদ্ৱিতীযোঽভূদাত্মাধাৰোঽখিলাশ্ৰযঃ ॥ ১৬ ॥
সংহৃত্য কালকলযা কল্পান্ত ইদমীশ্ৱৰঃ ।
এক এৱাদ্ৱিতীযোঽভূদাত্মাধাৰোঽখিলাশ্ৰযঃ ॥ ১৬ ॥
কালেনাত্মানুভাৱেন সাম্যং নীতাসু শক্তিষু ।
সত্ত্ৱাদিষ্ৱাদিপুৰুষঃ প্ৰধানপুৰুষেশ্ৱৰঃ ॥ ১৭ ॥
সত্ত্ৱাদিষ্ৱাদিপুৰুষঃ প্ৰধানপুৰুষেশ্ৱৰঃ ॥ ১৭ ॥
পৰাৱৰাণাং পৰম আস্তে কৈৱল্যসংজ্ঞিতঃ ।
কেৱলানুভৱানন্দসন্দোহো নিৰুপাধিকঃ ॥ ১৮ ॥
কেৱলানুভৱানন্দসন্দোহো নিৰুপাধিকঃ ॥ ১৮ ॥
কেৱলাত্মানুভাৱেন স্ৱমাযাং ত্ৰিগুণাত্মিকাম্ ।
সঙ্ক্ষোভযন্ সৃজত্যাদৌ তযা সূত্ৰমৰিন্দম ॥ ১৯ ॥
সঙ্ক্ষোভযন্ সৃজত্যাদৌ তযা সূত্ৰমৰিন্দম ॥ ১৯ ॥
তামাহুস্ত্ৰিগুণৱ্যক্তিং সৃজন্তীং ৱিশ্ৱতোমুখম্ ।
যস্মিন্ প্ৰোতমিদং ৱিশ্ৱং যেন সংসৰতে পুমান্ ॥ ২০ ॥
যস্মিন্ প্ৰোতমিদং ৱিশ্ৱং যেন সংসৰতে পুমান্ ॥ ২০ ॥
যথোৰ্ণনাভিৰ্হৃদযাদূৰ্ণাং সন্তত্য ৱক্ত্ৰতঃ ।
তযা ৱিহৃত্য ভূযস্তাং গ্ৰসত্যেৱং মহেশ্ৱৰঃ ॥ ২১ ॥
তযা ৱিহৃত্য ভূযস্তাং গ্ৰসত্যেৱং মহেশ্ৱৰঃ ॥ ২১ ॥
যত্ৰ যত্ৰ মনো দেহী ধাৰযেত্ সকলং ধিযা ।
স্নেহাদ্ দ্ৱেষাদ্ ভযাদ্ ৱাপি যাতি তত্তত্স্ৱৰূপতাম্ ॥ ২২ ॥
স্নেহাদ্ দ্ৱেষাদ্ ভযাদ্ ৱাপি যাতি তত্তত্স্ৱৰূপতাম্ ॥ ২২ ॥
কীটঃ পেশস্কৃতং ধ্যাযন্ কুড্যাং তেন প্ৰৱেশিতঃ ।
যাতি তত্সাত্মতাং ৰাজন্ পূৰ্ৱৰূপমসন্ত্যজন্ ॥ ২৩ ॥
যাতি তত্সাত্মতাং ৰাজন্ পূৰ্ৱৰূপমসন্ত্যজন্ ॥ ২৩ ॥
এৱং গুৰুভ্য এতেভ্য এষা মে শিক্ষিতা মতিঃ ।
স্ৱাত্মোপশিক্ষিতাং বুদ্ধিং শৃণু মে ৱদতঃ প্ৰভো ॥ ২৪ ॥
স্ৱাত্মোপশিক্ষিতাং বুদ্ধিং শৃণু মে ৱদতঃ প্ৰভো ॥ ২৪ ॥
দেহো গুৰুৰ্মম ৱিৰক্তিৱিৱেকহেতু-
ৰ্বিভ্ৰত্ স্ম সত্ত্ৱনিধনং সততাৰ্ত্যুদৰ্কম্ ।
তত্ত্ৱান্যনেন ৱিমৃশামি যথা তথাপি
পাৰক্যমিত্যৱসিতো ৱিচৰাম্যসঙ্গঃ ॥ ২৫ ॥
ৰ্বিভ্ৰত্ স্ম সত্ত্ৱনিধনং সততাৰ্ত্যুদৰ্কম্ ।
তত্ত্ৱান্যনেন ৱিমৃশামি যথা তথাপি
পাৰক্যমিত্যৱসিতো ৱিচৰাম্যসঙ্গঃ ॥ ২৫ ॥
জাযাত্মজাৰ্থপশুভৃত্যগৃহাপ্তৱৰ্গান্
পুষ্ণাতি যত্প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ৱিতন্ৱন্ ।
স্ৱান্তে সকৃচ্ছ্ৰমৱৰুদ্ধধনঃ স দেহঃ
সৃষ্ট্ৱাস্য বীজমৱসীদতি ৱৃক্ষধৰ্মঃ ॥ ২৬ ॥
পুষ্ণাতি যত্প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ৱিতন্ৱন্ ।
স্ৱান্তে সকৃচ্ছ্ৰমৱৰুদ্ধধনঃ স দেহঃ
সৃষ্ট্ৱাস্য বীজমৱসীদতি ৱৃক্ষধৰ্মঃ ॥ ২৬ ॥
জিহ্ৱৈকতোঽমুমপকৰ্ষতি কৰ্হি তৰ্ষা
শিশ্নোঽন্যতস্ত্ৱগুদৰং শ্ৰৱণং কুতশ্চিত্ ।
ঘ্ৰাণোঽন্যতশ্চপলদৃক্ ক্ৱ চ কৰ্মশক্তি-
ৰ্বহ্ৱ্যঃ সপত্ন্য ইৱ গেহপতিং লুনন্তি ॥ ২৭ ॥
শিশ্নোঽন্যতস্ত্ৱগুদৰং শ্ৰৱণং কুতশ্চিত্ ।
ঘ্ৰাণোঽন্যতশ্চপলদৃক্ ক্ৱ চ কৰ্মশক্তি-
ৰ্বহ্ৱ্যঃ সপত্ন্য ইৱ গেহপতিং লুনন্তি ॥ ২৭ ॥
সৃষ্ট্ৱা পুৰাণি ৱিৱিধান্যজযাত্মশক্ত্যা
ৱৃক্ষান্ সৰীসৃপপশূন্ খগদন্দশূকান্ ।
তৈস্তৈৰতুষ্টহৃদযঃ পুৰুষং ৱিধায
ব্ৰহ্মাৱলোকধিষণং মুদমাপ দেৱঃ ॥ ২৮ ॥
ৱৃক্ষান্ সৰীসৃপপশূন্ খগদন্দশূকান্ ।
তৈস্তৈৰতুষ্টহৃদযঃ পুৰুষং ৱিধায
ব্ৰহ্মাৱলোকধিষণং মুদমাপ দেৱঃ ॥ ২৮ ॥
লব্ধ্ৱা সুদুৰ্লভমিদং বহুসম্ভৱান্তে
মানুষ্যমৰ্থদমনিত্যমপীহ ধীৰঃ ।
তূৰ্ণং যতেত ন পতেদনুমৃত্যু যাৱ-
ন্নিঃশ্ৰেযসায ৱিষযঃ খলু সৰ্ৱতঃ স্যাত্ ॥ ২৯ ॥
মানুষ্যমৰ্থদমনিত্যমপীহ ধীৰঃ ।
তূৰ্ণং যতেত ন পতেদনুমৃত্যু যাৱ-
ন্নিঃশ্ৰেযসায ৱিষযঃ খলু সৰ্ৱতঃ স্যাত্ ॥ ২৯ ॥
এৱং সঞ্জাতৱৈৰাগ্যো ৱিজ্ঞানালোক আত্মনি ।
ৱিচৰামি মহীমেতাং মুক্তসঙ্গোঽনহঙ্কৃতঃ ॥ ৩০ ॥
ৱিচৰামি মহীমেতাং মুক্তসঙ্গোঽনহঙ্কৃতঃ ॥ ৩০ ॥
ন হ্যেকস্মাদ্ গুৰোৰ্জ্ঞানং সুস্থিৰং স্যাত্ সুপুষ্কলম্ ।
ব্ৰহ্মৈতদদ্ৱিতীযং ৱৈ গীযতে বহুধৰ্ষিভিঃ ॥ ৩১ ॥
ব্ৰহ্মৈতদদ্ৱিতীযং ৱৈ গীযতে বহুধৰ্ষিভিঃ ॥ ৩১ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ইত্যুক্ত্ৱা স যদুং ৱিপ্ৰস্তমামন্ত্ৰ্য গভীৰধীঃ ।
ৱন্দিতঃ স্ৱৰ্চিতো ৰাজ্ঞা যযৌ প্ৰীতো যথাগতম্ ॥ ৩২ ॥
ইত্যুক্ত্ৱা স যদুং ৱিপ্ৰস্তমামন্ত্ৰ্য গভীৰধীঃ ।
ৱন্দিতঃ স্ৱৰ্চিতো ৰাজ্ঞা যযৌ প্ৰীতো যথাগতম্ ॥ ৩২ ॥
অৱধূতৱচঃ শ্ৰুত্ৱা পূৰ্ৱেষাং নঃ স পূৰ্ৱজঃ ।
সৰ্ৱসঙ্গৱিনিৰ্মুক্তঃ সমচিত্তো বভূৱ হ ॥ ৩৩ ॥
সৰ্ৱসঙ্গৱিনিৰ্মুক্তঃ সমচিত্তো বভূৱ হ ॥ ৩৩ ॥