શ્રીશૌનક ઉવાચ
અથેમમર્થં પૃચ્છામો ભવન્તં બહુવિત્તમમ્ ।
સમસ્તતન્ત્રરાદ્ધાન્તે ભવાન્ ભાગવત તત્ત્વવિત્ ॥ ૧ ॥
અથેમમર્થં પૃચ્છામો ભવન્તં બહુવિત્તમમ્ ।
સમસ્તતન્ત્રરાદ્ધાન્તે ભવાન્ ભાગવત તત્ત્વવિત્ ॥ ૧ ॥
તાન્ત્રિકાઃ પરિચર્યાયાં કેવલસ્ય શ્રિયઃ પતેઃ ।
અઙ્ગોપાઙ્ગાયુધાકલ્પં કલ્પયન્તિ યથા ચ યૈઃ ॥ ૨ ॥
અઙ્ગોપાઙ્ગાયુધાકલ્પં કલ્પયન્તિ યથા ચ યૈઃ ॥ ૨ ॥
તન્નો વર્ણય ભદ્રં તે ક્રિયાયોગં બુભુત્સતામ્ ।
યેન ક્રિયાનૈપુણેન મર્ત્યો યાયાદમર્ત્યતામ્ ॥ ૩ ॥
યેન ક્રિયાનૈપુણેન મર્ત્યો યાયાદમર્ત્યતામ્ ॥ ૩ ॥
સૂત ઉવાચ
નમસ્કૃત્ય ગુરૂન્ વક્ષ્યે વિભૂતીર્વૈષ્ણવીરપિ ।
યાઃ પ્રોક્તા વેદતન્ત્રાભ્યામાચાર્યૈઃ પદ્મજાદિભિઃ ॥ ૪ ॥
નમસ્કૃત્ય ગુરૂન્ વક્ષ્યે વિભૂતીર્વૈષ્ણવીરપિ ।
યાઃ પ્રોક્તા વેદતન્ત્રાભ્યામાચાર્યૈઃ પદ્મજાદિભિઃ ॥ ૪ ॥
માયાદ્યૈર્નવભિસ્તત્ત્વૈઃ સ વિકારમયો વિરાટ્ ।
નિર્મિતો દૃશ્યતે યત્ર સચિત્કે ભુવનત્રયમ્ ॥ ૫ ॥
નિર્મિતો દૃશ્યતે યત્ર સચિત્કે ભુવનત્રયમ્ ॥ ૫ ॥
એતદ્ વૈ પૌરુષં રૂપં ભૂઃ પાદૌ દ્યૌઃ શિરો નભઃ ।
નાભિઃ સૂર્યોઽક્ષિણી નાસે વાયુઃ કર્ણૌ દિશઃ પ્રભોઃ ॥ ૬ ॥
નાભિઃ સૂર્યોઽક્ષિણી નાસે વાયુઃ કર્ણૌ દિશઃ પ્રભોઃ ॥ ૬ ॥
પ્રજાપતિઃ પ્રજનનમપાનો મૃત્યુરીશિતુઃ ।
તદ્બાહવો લોકપાલા મનશ્ચન્દ્રો ભ્રુવૌ યમઃ ॥ ૭ ॥
તદ્બાહવો લોકપાલા મનશ્ચન્દ્રો ભ્રુવૌ યમઃ ॥ ૭ ॥
લજ્જોત્તરોઽધરો લોભો દન્તા જ્યોત્સ્ના સ્મયો ભ્રમઃ ।
રોમાણિ ભૂરુહા ભૂમ્નો મેઘાઃ પુરુષમૂર્ધજાઃ ॥ ૮ ॥
રોમાણિ ભૂરુહા ભૂમ્નો મેઘાઃ પુરુષમૂર્ધજાઃ ॥ ૮ ॥
યાવાનયં વૈ પુરુષો યાવત્યા સંસ્થયા મિતઃ ।
તાવાનસાવપિ મહાપુરુષો લોકસંસ્થયા ॥ ૯ ॥
તાવાનસાવપિ મહાપુરુષો લોકસંસ્થયા ॥ ૯ ॥
કૌસ્તુભવ્યપદેશેન સ્વાત્મજ્યોતિર્બિભર્ત્યજઃ ।
તત્પ્રભા વ્યાપિની સાક્ષાત્ શ્રીવત્સમુરસા વિભુઃ ॥ ૧૦ ॥
તત્પ્રભા વ્યાપિની સાક્ષાત્ શ્રીવત્સમુરસા વિભુઃ ॥ ૧૦ ॥
સ્વમાયાં વનમાલાખ્યાં નાનાગુણમયીં દધત્ ।
વાસશ્છન્દોમયં પીતં બ્રહ્મસૂત્રં ત્રિવૃત્ સ્વરમ્ ॥ ૧૧ ॥
વાસશ્છન્દોમયં પીતં બ્રહ્મસૂત્રં ત્રિવૃત્ સ્વરમ્ ॥ ૧૧ ॥
બિભર્તિ સાઙ્ખ્યં યોગં ચ દેવો મકરકુણ્ડલે ।
મૌલિં પદં પારમેષ્ઠ્યં સર્વલોકાભયઙ્કરમ્ ॥ ૧૨ ॥
મૌલિં પદં પારમેષ્ઠ્યં સર્વલોકાભયઙ્કરમ્ ॥ ૧૨ ॥
અવ્યાકૃતમનન્તાખ્યમાસનં યદધિષ્ઠિતઃ ।
ધર્મજ્ઞાનાદિભિર્યુક્તં સત્ત્વં પદ્મમિહોચ્યતે ॥ ૧૩ ॥
ધર્મજ્ઞાનાદિભિર્યુક્તં સત્ત્વં પદ્મમિહોચ્યતે ॥ ૧૩ ॥
ઓજઃસહોબલયુતં મુખ્યતત્ત્વં ગદાં દધત્ ।
અપાં તત્ત્વં દરવરં તેજસ્તત્ત્વં સુદર્શનમ્ ॥ ૧૪ ॥
અપાં તત્ત્વં દરવરં તેજસ્તત્ત્વં સુદર્શનમ્ ॥ ૧૪ ॥
નભોનિભં નભસ્તત્ત્વમસિં ચર્મ તમોમયમ્ ।
કાલરૂપં ધનુઃ શાર્ઙ્ગં તથા કર્મમયેષુધિમ્ ॥ ૧૫ ॥
કાલરૂપં ધનુઃ શાર્ઙ્ગં તથા કર્મમયેષુધિમ્ ॥ ૧૫ ॥
ઇન્દ્રિયાણિ શરાનાહુરાકૂતીરસ્ય સ્યન્દનમ્ ।
તન્માત્રાણ્યસ્યાભિવ્યક્તિં મુદ્રયાર્થક્રિયાત્મતામ્ ॥ ૧૬ ॥
તન્માત્રાણ્યસ્યાભિવ્યક્તિં મુદ્રયાર્થક્રિયાત્મતામ્ ॥ ૧૬ ॥
મણ્ડલં દેવયજનં દીક્ષા સંસ્કાર આત્મનઃ ।
પરિચર્યા ભગવત આત્મનો દુરિતક્ષયઃ ॥ ૧૭ ॥
પરિચર્યા ભગવત આત્મનો દુરિતક્ષયઃ ॥ ૧૭ ॥
ભગવાન્ ભગશબ્દાર્થં લીલાકમલમુદ્વહન્ ।
ધર્મં યશશ્ચ ભગવાંશ્ચામરવ્યજનેઽભજત્ ॥ ૧૮ ॥
ધર્મં યશશ્ચ ભગવાંશ્ચામરવ્યજનેઽભજત્ ॥ ૧૮ ॥
આતપત્રં તુ વૈકુણ્ઠં દ્વિજા ધામાકુતોભયમ્ ।
ત્રિવૃદ્વેદઃ સુપર્ણાખ્યો યજ્ઞં વહતિ પૂરુષમ્ ॥ ૧૯ ॥
ત્રિવૃદ્વેદઃ સુપર્ણાખ્યો યજ્ઞં વહતિ પૂરુષમ્ ॥ ૧૯ ॥
અનપાયિની ભગવતી શ્રીઃ સાક્ષાદાત્મનો હરેઃ ।
વિષ્વક્સેનસ્તન્ત્રમૂર્તિર્વિદિતઃ પાર્ષદાધિપઃ ।
નન્દાદયોઽષ્ટૌ દ્વાઃસ્થાશ્ચ તેઽણિમાદ્યા હરેર્ગુણાઃ ॥ ૨૦ ॥
વિષ્વક્સેનસ્તન્ત્રમૂર્તિર્વિદિતઃ પાર્ષદાધિપઃ ।
નન્દાદયોઽષ્ટૌ દ્વાઃસ્થાશ્ચ તેઽણિમાદ્યા હરેર્ગુણાઃ ॥ ૨૦ ॥
વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નઃ પુરુષઃ સ્વયમ્ ।
અનિરુદ્ધ ઇતિ બ્રહ્મન્ મૂર્તિવ્યૂહોઽભિધીયતે ॥ ૨૧ ॥
અનિરુદ્ધ ઇતિ બ્રહ્મન્ મૂર્તિવ્યૂહોઽભિધીયતે ॥ ૨૧ ॥
સ વિશ્વસ્તૈજસઃ પ્રાજ્ઞસ્તુરીય ઇતિ વૃત્તિભિઃ ।
અર્થેન્દ્રિયાશયજ્ઞાનૈર્ભગવાન્ પરિભાવ્યતે ॥ ૨૨ ॥
અર્થેન્દ્રિયાશયજ્ઞાનૈર્ભગવાન્ પરિભાવ્યતે ॥ ૨૨ ॥
અઙ્ગોપાઙ્ગાયુધાકલ્પૈર્ભગવાંસ્તચ્ચતુષ્ટયમ્ ।
બિભર્તિ સ્મ ચતુર્મૂર્તિર્ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ॥ ૨૩ ॥
બિભર્તિ સ્મ ચતુર્મૂર્તિર્ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ॥ ૨૩ ॥
દ્વિજઋષભ સ એષ બ્રહ્મયોનિઃ સ્વયંદૃક્
સ્વમહિમપરિપૂર્ણો માયયા ચ સ્વયૈતત્ ।
સૃજતિ હરતિ પાતીત્યાખ્યયાનાવૃતાક્ષો
વિવૃત ઇવ નિરુક્તસ્તત્પરૈરાત્મલભ્યઃ ॥ ૨૪ ॥
સ્વમહિમપરિપૂર્ણો માયયા ચ સ્વયૈતત્ ।
સૃજતિ હરતિ પાતીત્યાખ્યયાનાવૃતાક્ષો
વિવૃત ઇવ નિરુક્તસ્તત્પરૈરાત્મલભ્યઃ ॥ ૨૪ ॥
શ્રીકૃષ્ણ કૃષ્ણસખ વૃષ્ણ્યૃષભાવનિધ્રુગ્
રાજન્યવંશદહનાનપવર્ગવીર્ય ।
ગોવિન્દ ગોપવનિતાવ્રજભૃત્યગીત-
તીર્થશ્રવઃ શ્રવણમઙ્ગલ પાહિ ભૃત્યાન્ ॥ ૨૫ ॥
રાજન્યવંશદહનાનપવર્ગવીર્ય ।
ગોવિન્દ ગોપવનિતાવ્રજભૃત્યગીત-
તીર્થશ્રવઃ શ્રવણમઙ્ગલ પાહિ ભૃત્યાન્ ॥ ૨૫ ॥
ય ઇદં કલ્ય ઉત્થાય મહાપુરુષલક્ષણમ્ ।
તચ્ચિત્તઃ પ્રયતો જપ્ત્વા બ્રહ્મ વેદ ગુહાશયમ્ ॥ ૨૬ ॥
તચ્ચિત્તઃ પ્રયતો જપ્ત્વા બ્રહ્મ વેદ ગુહાશયમ્ ॥ ૨૬ ॥
શ્રીશૌનક ઉવાચ
શુકો યદાહ ભગવાન્ વિષ્ણુરાતાય શૃણ્વતે ।
સૌરો ગણો માસિ માસિ નાના વસતિ સપ્તકઃ ॥ ૨૭ ॥
શુકો યદાહ ભગવાન્ વિષ્ણુરાતાય શૃણ્વતે ।
સૌરો ગણો માસિ માસિ નાના વસતિ સપ્તકઃ ॥ ૨૭ ॥
તેષાં નામાનિ કર્માણિ નિયુક્તાનામધીશ્વરૈઃ ।
બ્રૂહિ નઃ શ્રદ્દધાનાનાં વ્યૂહં સૂર્યાત્મનો હરેઃ ॥ ૨૮ ॥
બ્રૂહિ નઃ શ્રદ્દધાનાનાં વ્યૂહં સૂર્યાત્મનો હરેઃ ॥ ૨૮ ॥
સૂત ઉવાચ
અનાદ્યવિદ્યયા વિષ્ણોરાત્મનઃ સર્વદેહિનામ્ ।
નિર્મિતો લોકતન્ત્રોઽયં લોકેષુ પરિવર્તતે ॥ ૨૯ ॥
અનાદ્યવિદ્યયા વિષ્ણોરાત્મનઃ સર્વદેહિનામ્ ।
નિર્મિતો લોકતન્ત્રોઽયં લોકેષુ પરિવર્તતે ॥ ૨૯ ॥
એક એવ હિ લોકાનાં સૂર્ય આત્માદિકૃદ્ધરિઃ ।
સર્વવેદક્રિયામૂલમૃષિભિર્બહુધોદિતઃ ॥ ૩૦ ॥
સર્વવેદક્રિયામૂલમૃષિભિર્બહુધોદિતઃ ॥ ૩૦ ॥
કાલો દેશઃ ક્રિયા કર્તા કરણં કાર્યમાગમઃ ।
દ્રવ્યં ફલમિતિ બ્રહ્મન્ નવધોક્તોઽજયા હરિઃ ॥ ૩૧ ॥
દ્રવ્યં ફલમિતિ બ્રહ્મન્ નવધોક્તોઽજયા હરિઃ ॥ ૩૧ ॥
મધ્વાદિષુ દ્વાદશસુ ભગવાન્ કાલરૂપધૃક્ ।
લોકતન્ત્રાય ચરતિ પૃથગ્દ્વાદશભિર્ગણૈઃ ॥ ૩૨ ॥
લોકતન્ત્રાય ચરતિ પૃથગ્દ્વાદશભિર્ગણૈઃ ॥ ૩૨ ॥
ધાતા કૃતસ્થલી હેતિર્વાસુકી રથકૃન્મુને ।
પુલસ્ત્યસ્તુમ્બુરુરિતિ મધુમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૩ ॥
પુલસ્ત્યસ્તુમ્બુરુરિતિ મધુમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૩ ॥
અર્યમા પુલહોઽથૌજાઃ પ્રહેતિઃ પુઞ્જિકસ્થલી ।
નારદઃ કચ્છનીરશ્ચ નયન્ત્યેતે સ્મ માધવમ્ ॥ ૩૪ ॥
નારદઃ કચ્છનીરશ્ચ નયન્ત્યેતે સ્મ માધવમ્ ॥ ૩૪ ॥
મિત્રોઽત્રિઃ પૌરુષેયોઽથ તક્ષકો મેનકા હહાઃ ।
રથસ્વન ઇતિ હ્યેતે શુક્રમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૫ ॥
રથસ્વન ઇતિ હ્યેતે શુક્રમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૫ ॥
વસિષ્ઠો વરુણો રમ્ભા સહજન્યસ્તથા હુહૂઃ ।
શુક્રશ્ચિત્રસ્વનશ્ચૈવ શુચિમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૬ ॥
શુક્રશ્ચિત્રસ્વનશ્ચૈવ શુચિમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૬ ॥
ઇન્દ્રો વિશ્વાવસુઃ શ્રોતા એલાપત્રસ્તથાઙ્ગિરાઃ ।
પ્રમ્લોચા રાક્ષસો વર્યો નભોમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૭ ॥
પ્રમ્લોચા રાક્ષસો વર્યો નભોમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૭ ॥
વિવસ્વાનુગ્રસેનશ્ચ વ્યાઘ્ર આસારણો ભૃગુઃ ।
અનુમ્લોચા શઙ્ખપાલો નભસ્યાખ્યં નયન્ત્યમી ॥ ૩૮ ॥
અનુમ્લોચા શઙ્ખપાલો નભસ્યાખ્યં નયન્ત્યમી ॥ ૩૮ ॥
પૂષા ધનઞ્જયો વાતઃ સુષેણઃ સુરુચિસ્તથા ।
ઘૃતાચી ગૌતમશ્ચેતિ તપોમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૯ ॥
ઘૃતાચી ગૌતમશ્ચેતિ તપોમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૩૯ ॥
ઋતુર્વર્ચા ભરદ્વાજઃ પર્જન્યઃ સેનજિત્તથા ।
વિશ્વ ઐરાવતશ્ચૈવ તપસ્યાખ્યં નયન્ત્યમી ॥ ૪૦ ॥
વિશ્વ ઐરાવતશ્ચૈવ તપસ્યાખ્યં નયન્ત્યમી ॥ ૪૦ ॥
અથાંશુઃ કશ્યપસ્તાર્ક્ષ્ય ઋતસેનસ્તથોર્વશી ।
વિદ્યુચ્છત્રુર્મહાશઙ્ખઃ સહોમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૪૧ ॥
વિદ્યુચ્છત્રુર્મહાશઙ્ખઃ સહોમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૪૧ ॥
ભગઃ સ્ફૂર્જોઽરિષ્ટનેમિરૂર્ણ આયુશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
કર્કોટકઃ પૂર્વચિત્તિઃ પુષ્યમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૪૨ ॥
કર્કોટકઃ પૂર્વચિત્તિઃ પુષ્યમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૪૨ ॥
ત્વષ્ટા ઋચીકતનયઃ કમ્બલશ્ચ તિલોત્તમા ।
બ્રહ્માપેતોઽથ શતજિદ્ ધૃતરાષ્ટ્ર ઇષમ્ભરાઃ ॥ ૪૩ ॥
બ્રહ્માપેતોઽથ શતજિદ્ ધૃતરાષ્ટ્ર ઇષમ્ભરાઃ ॥ ૪૩ ॥
વિષ્ણુરશ્વતરો રમ્ભા સૂર્યવર્ચાશ્ચ સત્યજિત્ ।
વિશ્વામિત્રો મખાપેત ઊર્જમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૪૪ ॥
વિશ્વામિત્રો મખાપેત ઊર્જમાસં નયન્ત્યમી ॥ ૪૪ ॥
એતા ભગવતો વિષ્ણોરાદિત્યસ્ય વિભૂતયઃ ।
સ્મરતાં સન્ધ્યયોર્નૃણાં હરન્ત્યંહો દિને દિને ॥ ૪૫ ॥
સ્મરતાં સન્ધ્યયોર્નૃણાં હરન્ત્યંહો દિને દિને ॥ ૪૫ ॥
દ્વાદશસ્વપિ માસેષુ દેવોઽસૌ ષડ્ભિરસ્ય વૈ ।
ચરન્ સમન્તાત્તનુતે પરત્રેહ ચ સન્મતિમ્ ॥ ૪૬ ॥
ચરન્ સમન્તાત્તનુતે પરત્રેહ ચ સન્મતિમ્ ॥ ૪૬ ॥
સામર્ગ્યજુર્ભિસ્તલ્લિઙ્ગૈઋર્ષયઃ સંસ્તુવન્ત્યમુમ્ ।
ગન્ધર્વાસ્તં પ્રગાયન્તિ નૃત્યન્ત્યપ્સરસોઽગ્રતઃ ॥ ૪૭ ॥
ગન્ધર્વાસ્તં પ્રગાયન્તિ નૃત્યન્ત્યપ્સરસોઽગ્રતઃ ॥ ૪૭ ॥
ઉન્નહ્યન્તિ રથં નાગા ગ્રામણ્યો રથયોજકાઃ ।
ચોદયન્તિ રથં પૃષ્ઠે નૈઋર્તા બલશાલિનઃ ॥ ૪૮ ॥
ચોદયન્તિ રથં પૃષ્ઠે નૈઋર્તા બલશાલિનઃ ॥ ૪૮ ॥
વાલખિલ્યાઃ સહસ્રાણિ ષષ્ટિર્બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ ।
પુરતોઽભિમુખં યાન્તિ સ્તુવન્તિ સ્તુતિભિર્વિભુમ્ ॥ ૪૯ ॥
પુરતોઽભિમુખં યાન્તિ સ્તુવન્તિ સ્તુતિભિર્વિભુમ્ ॥ ૪૯ ॥
એવં હ્યનાદિનિધનો ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ।
કલ્પે કલ્પે સ્વમાત્માનં વ્યૂહ્ય લોકાનવત્યજઃ ॥ ૫૦ ॥
કલ્પે કલ્પે સ્વમાત્માનં વ્યૂહ્ય લોકાનવત્યજઃ ॥ ૫૦ ॥