ശ്രീശൌനക ഉവാച
അഥേമമര്ഥം പൃച്ഛാമോ ഭവന്തം ബഹുവിത്തമമ് ।
സമസ്തതന്ത്രരാദ്ധാന്തേ ഭവാന് ഭാഗവത തത്ത്വവിത് ॥ ൧ ॥
അഥേമമര്ഥം പൃച്ഛാമോ ഭവന്തം ബഹുവിത്തമമ് ।
സമസ്തതന്ത്രരാദ്ധാന്തേ ഭവാന് ഭാഗവത തത്ത്വവിത് ॥ ൧ ॥
താന്ത്രികാഃ പരിചര്യായാം കേവലസ്യ ശ്രിയഃ പതേഃ ।
അങ്ഗോപാങ്ഗായുധാകല്പം കല്പയന്തി യഥാ ച യൈഃ ॥ ൨ ॥
അങ്ഗോപാങ്ഗായുധാകല്പം കല്പയന്തി യഥാ ച യൈഃ ॥ ൨ ॥
തന്നോ വര്ണയ ഭദ്രം തേ ക്രിയായോഗം ബുഭുത്സതാമ് ।
യേന ക്രിയാനൈപുണേന മര്ത്യോ യായാദമര്ത്യതാമ് ॥ ൩ ॥
യേന ക്രിയാനൈപുണേന മര്ത്യോ യായാദമര്ത്യതാമ് ॥ ൩ ॥
സൂത ഉവാച
നമസ്കൃത്യ ഗുരൂന് വക്ഷ്യേ വിഭൂതീര്വൈഷ്ണവീരപി ।
യാഃ പ്രോക്താ വേദതന്ത്രാഭ്യാമാചാര്യൈഃ പദ്മജാദിഭിഃ ॥ ൪ ॥
നമസ്കൃത്യ ഗുരൂന് വക്ഷ്യേ വിഭൂതീര്വൈഷ്ണവീരപി ।
യാഃ പ്രോക്താ വേദതന്ത്രാഭ്യാമാചാര്യൈഃ പദ്മജാദിഭിഃ ॥ ൪ ॥
മായാദ്യൈര്നവഭിസ്തത്ത്വൈഃ സ വികാരമയോ വിരാട് ।
നിര്മിതോ ദൃശ്യതേ യത്ര സചിത്കേ ഭുവനത്രയമ് ॥ ൫ ॥
നിര്മിതോ ദൃശ്യതേ യത്ര സചിത്കേ ഭുവനത്രയമ് ॥ ൫ ॥
ഏതദ് വൈ പൌരുഷം രൂപം ഭൂഃ പാദൌ ദ്യൌഃ ശിരോ നഭഃ ।
നാഭിഃ സൂര്യോഽക്ഷിണീ നാസേ വായുഃ കര്ണൌ ദിശഃ പ്രഭോഃ ॥ ൬ ॥
നാഭിഃ സൂര്യോഽക്ഷിണീ നാസേ വായുഃ കര്ണൌ ദിശഃ പ്രഭോഃ ॥ ൬ ॥
പ്രജാപതിഃ പ്രജനനമപാനോ മൃത്യുരീശിതുഃ ।
തദ്ബാഹവോ ലോകപാലാ മനശ്ചന്ദ്രോ ഭ്രുവൌ യമഃ ॥ ൭ ॥
തദ്ബാഹവോ ലോകപാലാ മനശ്ചന്ദ്രോ ഭ്രുവൌ യമഃ ॥ ൭ ॥
ലജ്ജോത്തരോഽധരോ ലോഭോ ദന്താ ജ്യോത്സ്നാ സ്മയോ ഭ്രമഃ ।
രോമാണി ഭൂരുഹാ ഭൂമ്നോ മേഘാഃ പുരുഷമൂര്ധജാഃ ॥ ൮ ॥
രോമാണി ഭൂരുഹാ ഭൂമ്നോ മേഘാഃ പുരുഷമൂര്ധജാഃ ॥ ൮ ॥
യാവാനയം വൈ പുരുഷോ യാവത്യാ സംസ്ഥയാ മിതഃ ।
താവാനസാവപി മഹാപുരുഷോ ലോകസംസ്ഥയാ ॥ ൯ ॥
താവാനസാവപി മഹാപുരുഷോ ലോകസംസ്ഥയാ ॥ ൯ ॥
കൌസ്തുഭവ്യപദേശേന സ്വാത്മജ്യോതിര്ബിഭര്ത്യജഃ ।
തത്പ്രഭാ വ്യാപിനീ സാക്ഷാത് ശ്രീവത്സമുരസാ വിഭുഃ ॥ ൧൦ ॥
തത്പ്രഭാ വ്യാപിനീ സാക്ഷാത് ശ്രീവത്സമുരസാ വിഭുഃ ॥ ൧൦ ॥
സ്വമായാം വനമാലാഖ്യാം നാനാഗുണമയീം ദധത് ।
വാസശ്ഛന്ദോമയം പീതം ബ്രഹ്മസൂത്രം ത്രിവൃത് സ്വരമ് ॥ ൧൧ ॥
വാസശ്ഛന്ദോമയം പീതം ബ്രഹ്മസൂത്രം ത്രിവൃത് സ്വരമ് ॥ ൧൧ ॥
ബിഭര്തി സാങ്ഖ്യം യോഗം ച ദേവോ മകരകുണ്ഡലേ ।
മൌലിം പദം പാരമേഷ്ഠ്യം സര്വലോകാഭയങ്കരമ് ॥ ൧൨ ॥
മൌലിം പദം പാരമേഷ്ഠ്യം സര്വലോകാഭയങ്കരമ് ॥ ൧൨ ॥
അവ്യാകൃതമനന്താഖ്യമാസനം യദധിഷ്ഠിതഃ ।
ധര്മജ്ഞാനാദിഭിര്യുക്തം സത്ത്വം പദ്മമിഹോച്യതേ ॥ ൧൩ ॥
ധര്മജ്ഞാനാദിഭിര്യുക്തം സത്ത്വം പദ്മമിഹോച്യതേ ॥ ൧൩ ॥
ഓജഃസഹോബലയുതം മുഖ്യതത്ത്വം ഗദാം ദധത് ।
അപാം തത്ത്വം ദരവരം തേജസ്തത്ത്വം സുദര്ശനമ് ॥ ൧൪ ॥
അപാം തത്ത്വം ദരവരം തേജസ്തത്ത്വം സുദര്ശനമ് ॥ ൧൪ ॥
നഭോനിഭം നഭസ്തത്ത്വമസിം ചര്മ തമോമയമ് ।
കാലരൂപം ധനുഃ ശാര്ങ്ഗം തഥാ കര്മമയേഷുധിമ് ॥ ൧൫ ॥
കാലരൂപം ധനുഃ ശാര്ങ്ഗം തഥാ കര്മമയേഷുധിമ് ॥ ൧൫ ॥
ഇന്ദ്രിയാണി ശരാനാഹുരാകൂതീരസ്യ സ്യന്ദനമ് ।
തന്മാത്രാണ്യസ്യാഭിവ്യക്തിം മുദ്രയാര്ഥക്രിയാത്മതാമ് ॥ ൧൬ ॥
തന്മാത്രാണ്യസ്യാഭിവ്യക്തിം മുദ്രയാര്ഥക്രിയാത്മതാമ് ॥ ൧൬ ॥
മണ്ഡലം ദേവയജനം ദീക്ഷാ സംസ്കാര ആത്മനഃ ।
പരിചര്യാ ഭഗവത ആത്മനോ ദുരിതക്ഷയഃ ॥ ൧൭ ॥
പരിചര്യാ ഭഗവത ആത്മനോ ദുരിതക്ഷയഃ ॥ ൧൭ ॥
ഭഗവാന് ഭഗശബ്ദാര്ഥം ലീലാകമലമുദ്വഹന് ।
ധര്മം യശശ്ച ഭഗവാംശ്ചാമരവ്യജനേഽഭജത് ॥ ൧൮ ॥
ധര്മം യശശ്ച ഭഗവാംശ്ചാമരവ്യജനേഽഭജത് ॥ ൧൮ ॥
ആതപത്രം തു വൈകുണ്ഠം ദ്വിജാ ധാമാകുതോഭയമ് ।
ത്രിവൃദ്വേദഃ സുപര്ണാഖ്യോ യജ്ഞം വഹതി പൂരുഷമ് ॥ ൧൯ ॥
ത്രിവൃദ്വേദഃ സുപര്ണാഖ്യോ യജ്ഞം വഹതി പൂരുഷമ് ॥ ൧൯ ॥
അനപായിനീ ഭഗവതീ ശ്രീഃ സാക്ഷാദാത്മനോ ഹരേഃ ।
വിഷ്വക്സേനസ്തന്ത്രമൂര്തിര്വിദിതഃ പാര്ഷദാധിപഃ ।
നന്ദാദയോഽഷ്ടൌ ദ്വാഃസ്ഥാശ്ച തേഽണിമാദ്യാ ഹരേര്ഗുണാഃ ॥ ൨൦ ॥
വിഷ്വക്സേനസ്തന്ത്രമൂര്തിര്വിദിതഃ പാര്ഷദാധിപഃ ।
നന്ദാദയോഽഷ്ടൌ ദ്വാഃസ്ഥാശ്ച തേഽണിമാദ്യാ ഹരേര്ഗുണാഃ ॥ ൨൦ ॥
വാസുദേവഃ സങ്കര്ഷണഃ പ്രദ്യുമ്നഃ പുരുഷഃ സ്വയമ് ।
അനിരുദ്ധ ഇതി ബ്രഹ്മന് മൂര്തിവ്യൂഹോഽഭിധീയതേ ॥ ൨൧ ॥
അനിരുദ്ധ ഇതി ബ്രഹ്മന് മൂര്തിവ്യൂഹോഽഭിധീയതേ ॥ ൨൧ ॥
സ വിശ്വസ്തൈജസഃ പ്രാജ്ഞസ്തുരീയ ഇതി വൃത്തിഭിഃ ।
അര്ഥേന്ദ്രിയാശയജ്ഞാനൈര്ഭഗവാന് പരിഭാവ്യതേ ॥ ൨൨ ॥
അര്ഥേന്ദ്രിയാശയജ്ഞാനൈര്ഭഗവാന് പരിഭാവ്യതേ ॥ ൨൨ ॥
അങ്ഗോപാങ്ഗായുധാകല്പൈര്ഭഗവാംസ്തച്ചതുഷ്ടയമ് ।
ബിഭര്തി സ്മ ചതുര്മൂര്തിര്ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ॥ ൨൩ ॥
ബിഭര്തി സ്മ ചതുര്മൂര്തിര്ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ॥ ൨൩ ॥
ദ്വിജഋഷഭ സ ഏഷ ബ്രഹ്മയോനിഃ സ്വയംദൃക്
സ്വമഹിമപരിപൂര്ണോ മായയാ ച സ്വയൈതത് ।
സൃജതി ഹരതി പാതീത്യാഖ്യയാനാവൃതാക്ഷോ
വിവൃത ഇവ നിരുക്തസ്തത്പരൈരാത്മലഭ്യഃ ॥ ൨൪ ॥
സ്വമഹിമപരിപൂര്ണോ മായയാ ച സ്വയൈതത് ।
സൃജതി ഹരതി പാതീത്യാഖ്യയാനാവൃതാക്ഷോ
വിവൃത ഇവ നിരുക്തസ്തത്പരൈരാത്മലഭ്യഃ ॥ ൨൪ ॥
ശ്രീകൃഷ്ണ കൃഷ്ണസഖ വൃഷ്ണ്യൃഷഭാവനിധ്രുഗ്
രാജന്യവംശദഹനാനപവര്ഗവീര്യ ।
ഗോവിന്ദ ഗോപവനിതാവ്രജഭൃത്യഗീത-
തീര്ഥശ്രവഃ ശ്രവണമങ്ഗല പാഹി ഭൃത്യാന് ॥ ൨൫ ॥
രാജന്യവംശദഹനാനപവര്ഗവീര്യ ।
ഗോവിന്ദ ഗോപവനിതാവ്രജഭൃത്യഗീത-
തീര്ഥശ്രവഃ ശ്രവണമങ്ഗല പാഹി ഭൃത്യാന് ॥ ൨൫ ॥
യ ഇദം കല്യ ഉത്ഥായ മഹാപുരുഷലക്ഷണമ് ।
തച്ചിത്തഃ പ്രയതോ ജപ്ത്വാ ബ്രഹ്മ വേദ ഗുഹാശയമ് ॥ ൨൬ ॥
തച്ചിത്തഃ പ്രയതോ ജപ്ത്വാ ബ്രഹ്മ വേദ ഗുഹാശയമ് ॥ ൨൬ ॥
ശ്രീശൌനക ഉവാച
ശുകോ യദാഹ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരാതായ ശൃണ്വതേ ।
സൌരോ ഗണോ മാസി മാസി നാനാ വസതി സപ്തകഃ ॥ ൨൭ ॥
ശുകോ യദാഹ ഭഗവാന് വിഷ്ണുരാതായ ശൃണ്വതേ ।
സൌരോ ഗണോ മാസി മാസി നാനാ വസതി സപ്തകഃ ॥ ൨൭ ॥
തേഷാം നാമാനി കര്മാണി നിയുക്താനാമധീശ്വരൈഃ ।
ബ്രൂഹി നഃ ശ്രദ്ദധാനാനാം വ്യൂഹം സൂര്യാത്മനോ ഹരേഃ ॥ ൨൮ ॥
ബ്രൂഹി നഃ ശ്രദ്ദധാനാനാം വ്യൂഹം സൂര്യാത്മനോ ഹരേഃ ॥ ൨൮ ॥
സൂത ഉവാച
അനാദ്യവിദ്യയാ വിഷ്ണോരാത്മനഃ സര്വദേഹിനാമ് ।
നിര്മിതോ ലോകതന്ത്രോഽയം ലോകേഷു പരിവര്തതേ ॥ ൨൯ ॥
അനാദ്യവിദ്യയാ വിഷ്ണോരാത്മനഃ സര്വദേഹിനാമ് ।
നിര്മിതോ ലോകതന്ത്രോഽയം ലോകേഷു പരിവര്തതേ ॥ ൨൯ ॥
ഏക ഏവ ഹി ലോകാനാം സൂര്യ ആത്മാദികൃദ്ധരിഃ ।
സര്വവേദക്രിയാമൂലമൃഷിഭിര്ബഹുധോദിതഃ ॥ ൩൦ ॥
സര്വവേദക്രിയാമൂലമൃഷിഭിര്ബഹുധോദിതഃ ॥ ൩൦ ॥
കാലോ ദേശഃ ക്രിയാ കര്താ കരണം കാര്യമാഗമഃ ।
ദ്രവ്യം ഫലമിതി ബ്രഹ്മന് നവധോക്തോഽജയാ ഹരിഃ ॥ ൩൧ ॥
ദ്രവ്യം ഫലമിതി ബ്രഹ്മന് നവധോക്തോഽജയാ ഹരിഃ ॥ ൩൧ ॥
മധ്വാദിഷു ദ്വാദശസു ഭഗവാന് കാലരൂപധൃക് ।
ലോകതന്ത്രായ ചരതി പൃഥഗ്ദ്വാദശഭിര്ഗണൈഃ ॥ ൩൨ ॥
ലോകതന്ത്രായ ചരതി പൃഥഗ്ദ്വാദശഭിര്ഗണൈഃ ॥ ൩൨ ॥
ധാതാ കൃതസ്ഥലീ ഹേതിര്വാസുകീ രഥകൃന്മുനേ ।
പുലസ്ത്യസ്തുമ്ബുരുരിതി മധുമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൩ ॥
പുലസ്ത്യസ്തുമ്ബുരുരിതി മധുമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൩ ॥
അര്യമാ പുലഹോഽഥൌജാഃ പ്രഹേതിഃ പുഞ്ജികസ്ഥലീ ।
നാരദഃ കച്ഛനീരശ്ച നയന്ത്യേതേ സ്മ മാധവമ് ॥ ൩൪ ॥
നാരദഃ കച്ഛനീരശ്ച നയന്ത്യേതേ സ്മ മാധവമ് ॥ ൩൪ ॥
മിത്രോഽത്രിഃ പൌരുഷേയോഽഥ തക്ഷകോ മേനകാ ഹഹാഃ ।
രഥസ്വന ഇതി ഹ്യേതേ ശുക്രമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൫ ॥
രഥസ്വന ഇതി ഹ്യേതേ ശുക്രമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൫ ॥
വസിഷ്ഠോ വരുണോ രമ്ഭാ സഹജന്യസ്തഥാ ഹുഹൂഃ ।
ശുക്രശ്ചിത്രസ്വനശ്ചൈവ ശുചിമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൬ ॥
ശുക്രശ്ചിത്രസ്വനശ്ചൈവ ശുചിമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൬ ॥
ഇന്ദ്രോ വിശ്വാവസുഃ ശ്രോതാ ഏലാപത്രസ്തഥാങ്ഗിരാഃ ।
പ്രമ്ലോചാ രാക്ഷസോ വര്യോ നഭോമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൭ ॥
പ്രമ്ലോചാ രാക്ഷസോ വര്യോ നഭോമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൭ ॥
വിവസ്വാനുഗ്രസേനശ്ച വ്യാഘ്ര ആസാരണോ ഭൃഗുഃ ।
അനുമ്ലോചാ ശങ്ഖപാലോ നഭസ്യാഖ്യം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൮ ॥
അനുമ്ലോചാ ശങ്ഖപാലോ നഭസ്യാഖ്യം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൮ ॥
പൂഷാ ധനഞ്ജയോ വാതഃ സുഷേണഃ സുരുചിസ്തഥാ ।
ഘൃതാചീ ഗൌതമശ്ചേതി തപോമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൯ ॥
ഘൃതാചീ ഗൌതമശ്ചേതി തപോമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൩൯ ॥
ഋതുര്വര്ചാ ഭരദ്വാജഃ പര്ജന്യഃ സേനജിത്തഥാ ।
വിശ്വ ഐരാവതശ്ചൈവ തപസ്യാഖ്യം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൦ ॥
വിശ്വ ഐരാവതശ്ചൈവ തപസ്യാഖ്യം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൦ ॥
അഥാംശുഃ കശ്യപസ്താര്ക്ഷ്യ ഋതസേനസ്തഥോര്വശീ ।
വിദ്യുച്ഛത്രുര്മഹാശങ്ഖഃ സഹോമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൧ ॥
വിദ്യുച്ഛത്രുര്മഹാശങ്ഖഃ സഹോമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൧ ॥
ഭഗഃ സ്ഫൂര്ജോഽരിഷ്ടനേമിരൂര്ണ ആയുശ്ച പഞ്ചമഃ ।
കര്കോടകഃ പൂര്വചിത്തിഃ പുഷ്യമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൨ ॥
കര്കോടകഃ പൂര്വചിത്തിഃ പുഷ്യമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൨ ॥
ത്വഷ്ടാ ഋചീകതനയഃ കമ്ബലശ്ച തിലോത്തമാ ।
ബ്രഹ്മാപേതോഽഥ ശതജിദ് ധൃതരാഷ്ട്ര ഇഷമ്ഭരാഃ ॥ ൪൩ ॥
ബ്രഹ്മാപേതോഽഥ ശതജിദ് ധൃതരാഷ്ട്ര ഇഷമ്ഭരാഃ ॥ ൪൩ ॥
വിഷ്ണുരശ്വതരോ രമ്ഭാ സൂര്യവര്ചാശ്ച സത്യജിത് ।
വിശ്വാമിത്രോ മഖാപേത ഊര്ജമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൪ ॥
വിശ്വാമിത്രോ മഖാപേത ഊര്ജമാസം നയന്ത്യമീ ॥ ൪൪ ॥
ഏതാ ഭഗവതോ വിഷ്ണോരാദിത്യസ്യ വിഭൂതയഃ ।
സ്മരതാം സന്ധ്യയോര്നൃണാം ഹരന്ത്യംഹോ ദിനേ ദിനേ ॥ ൪൫ ॥
സ്മരതാം സന്ധ്യയോര്നൃണാം ഹരന്ത്യംഹോ ദിനേ ദിനേ ॥ ൪൫ ॥
ദ്വാദശസ്വപി മാസേഷു ദേവോഽസൌ ഷഡ്ഭിരസ്യ വൈ ।
ചരന് സമന്താത്തനുതേ പരത്രേഹ ച സന്മതിമ് ॥ ൪൬ ॥
ചരന് സമന്താത്തനുതേ പരത്രേഹ ച സന്മതിമ് ॥ ൪൬ ॥
സാമര്ഗ്യജുര്ഭിസ്തല്ലിങ്ഗൈഋര്ഷയഃ സംസ്തുവന്ത്യമുമ് ।
ഗന്ധര്വാസ്തം പ്രഗായന്തി നൃത്യന്ത്യപ്സരസോഽഗ്രതഃ ॥ ൪൭ ॥
ഗന്ധര്വാസ്തം പ്രഗായന്തി നൃത്യന്ത്യപ്സരസോഽഗ്രതഃ ॥ ൪൭ ॥
ഉന്നഹ്യന്തി രഥം നാഗാ ഗ്രാമണ്യോ രഥയോജകാഃ ।
ചോദയന്തി രഥം പൃഷ്ഠേ നൈഋര്താ ബലശാലിനഃ ॥ ൪൮ ॥
ചോദയന്തി രഥം പൃഷ്ഠേ നൈഋര്താ ബലശാലിനഃ ॥ ൪൮ ॥
വാലഖില്യാഃ സഹസ്രാണി ഷഷ്ടിര്ബ്രഹ്മര്ഷയോഽമലാഃ ।
പുരതോഽഭിമുഖം യാന്തി സ്തുവന്തി സ്തുതിഭിര്വിഭുമ് ॥ ൪൯ ॥
പുരതോഽഭിമുഖം യാന്തി സ്തുവന്തി സ്തുതിഭിര്വിഭുമ് ॥ ൪൯ ॥
ഏവം ഹ്യനാദിനിധനോ ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ।
കല്പേ കല്പേ സ്വമാത്മാനം വ്യൂഹ്യ ലോകാനവത്യജഃ ॥ ൫൦ ॥
കല്പേ കല്പേ സ്വമാത്മാനം വ്യൂഹ്യ ലോകാനവത്യജഃ ॥ ൫൦ ॥