শ্ৰীশুক উৱাচ
ৱৰীযানেষ তে প্ৰশ্নঃ কৃতো লোকহিতং
নৃপ ।
আত্মৱিত্সম্মতঃ পুংসাং শ্ৰোতৱ্যাদিষু যঃ পৰঃ ॥ ১ ॥
ৱৰীযানেষ তে প্ৰশ্নঃ কৃতো লোকহিতং
নৃপ ।
আত্মৱিত্সম্মতঃ পুংসাং শ্ৰোতৱ্যাদিষু যঃ পৰঃ ॥ ১ ॥
শ্ৰোতৱ্যাদীনি ৰাজেন্দ্ৰ নৃণাং সন্তি
সহস্ৰশঃ ।
অপশ্যতামাত্মতত্ত্ৱং গৃহেষু গৃহমেধিনাম্ ॥ ২ ॥
সহস্ৰশঃ ।
অপশ্যতামাত্মতত্ত্ৱং গৃহেষু গৃহমেধিনাম্ ॥ ২ ॥
নিদ্ৰযা হ্ৰিযতে নক্তং ৱ্যৱাযেন চ ৱা ৱযঃ ।
দিৱা চাৰ্থেহযা ৰাজন্ কুটুম্বভৰণেন ৱা ॥ ৩ ॥
দিৱা চাৰ্থেহযা ৰাজন্ কুটুম্বভৰণেন ৱা ॥ ৩ ॥
দেহাপত্যকলত্ৰাদিষ্ৱাত্মসৈন্যেষ্ৱসত্স্ৱপি ।
তেষাং প্ৰমত্তো নিধনং পশ্যন্নপি ন পশ্যতি ॥ ৪ ॥
তেষাং প্ৰমত্তো নিধনং পশ্যন্নপি ন পশ্যতি ॥ ৪ ॥
তস্মাদ্ভাৰত সৰ্ৱাত্মা ভগৱানীশ্ৱৰো হৰিঃ ।
শ্ৰোতৱ্যঃ কীৰ্তিতৱ্যশ্চ স্মৰ্তৱ্যশ্চেচ্ছতাভযম্ ॥ ৫ ॥
শ্ৰোতৱ্যঃ কীৰ্তিতৱ্যশ্চ স্মৰ্তৱ্যশ্চেচ্ছতাভযম্ ॥ ৫ ॥
এতাৱান্ সাংখ্যযোগাভ্যাং স্ৱধৰ্মপৰিনিষ্ঠযা ।
জন্মলাভঃ পৰঃ পুংসামন্তে নাৰাযণস্মৃতিঃ ॥ ৬ ॥
জন্মলাভঃ পৰঃ পুংসামন্তে নাৰাযণস্মৃতিঃ ॥ ৬ ॥
প্ৰাযেণ মুনযো ৰাজন্নিৱৃত্তা ৱিধিষেধতঃ ।
নৈৰ্গুণ্যস্থা ৰমন্তে স্ম গুণানুকথনে হৰেঃ ॥ ৭ ॥
নৈৰ্গুণ্যস্থা ৰমন্তে স্ম গুণানুকথনে হৰেঃ ॥ ৭ ॥
ইদং ভাগৱতং নাম পুৰাণং ব্ৰহ্মসম্মিতম্ ।
অধীতৱান্ দ্ৱাপৰাদৌ পিতুৰ্দ্ৱৈপাযনাদহম্ ॥ ৮ ॥
অধীতৱান্ দ্ৱাপৰাদৌ পিতুৰ্দ্ৱৈপাযনাদহম্ ॥ ৮ ॥
পৰিনিষ্ঠিতোঽপি নৈৰ্গুণ্য উত্তমশ্লোকলীলযা ।
গৃহীতচেতা ৰাজৰ্ষে আখ্যানং যদধীতৱান্ ॥ ৯ ॥
গৃহীতচেতা ৰাজৰ্ষে আখ্যানং যদধীতৱান্ ॥ ৯ ॥
তদহং তেঽভিধাস্যামি মহাপৌৰুষিকো ভৱান্ ।
যস্য শ্ৰদ্দধতামাশু স্যান্মুকুন্দে মতিঃ সতী ॥ ১০ ॥
যস্য শ্ৰদ্দধতামাশু স্যান্মুকুন্দে মতিঃ সতী ॥ ১০ ॥
এতন্নিৰ্ৱিদ্যমানানামিচ্ছতামকুতোভযম্ ।
যোগিনাং নৃপ নিৰ্ণীতং হৰেৰ্নামানুকীৰ্তনম্ ॥ ১১ ॥
যোগিনাং নৃপ নিৰ্ণীতং হৰেৰ্নামানুকীৰ্তনম্ ॥ ১১ ॥
কিং প্ৰমত্তস্য বহুভিঃ পৰোক্ষৈৰ্হাযনৈৰিহ ।
ৱৰং মুহূৰ্তং ৱিদিতং ঘটতে শ্ৰেযসে যতঃ ॥ ১২ ॥
ৱৰং মুহূৰ্তং ৱিদিতং ঘটতে শ্ৰেযসে যতঃ ॥ ১২ ॥
খট্ৱাঙ্গো নাম ৰাজৰ্ষিৰ্জ্ঞাত্ৱেযত্তামিহাযুষঃ ।
মুহূৰ্তাত্সৰ্ৱমুত্সৃজ্য গতৱানভযং হৰিম্ ॥ ১৩ ॥
মুহূৰ্তাত্সৰ্ৱমুত্সৃজ্য গতৱানভযং হৰিম্ ॥ ১৩ ॥
তৱাপ্যেতৰ্হি কৌৰৱ্য সপ্তাহং জীৱিতাৱধিঃ ।
উপকল্পয তত্সৰ্ৱং তাৱদ্যত্সাম্পৰাযিকম্ ॥ ১৪ ॥
উপকল্পয তত্সৰ্ৱং তাৱদ্যত্সাম্পৰাযিকম্ ॥ ১৪ ॥
অন্তকালে তু পুৰুষ আগতে গতসাধ্ৱসঃ ।
ছিন্দ্যাদসঙ্গশস্ত্ৰেণ স্পৃহাং দেহেঽনু যে চ তম্ ॥ ১৫ ॥
ছিন্দ্যাদসঙ্গশস্ত্ৰেণ স্পৃহাং দেহেঽনু যে চ তম্ ॥ ১৫ ॥
গৃহাত্ প্ৰৱ্ৰজিতো ধীৰঃ পুণ্যতীৰ্থজলাপ্লুতঃ ।
শুচৌ ৱিৱিক্ত আসীনো ৱিধিৱত্কল্পিতাসনে ॥ ১৬ ॥
শুচৌ ৱিৱিক্ত আসীনো ৱিধিৱত্কল্পিতাসনে ॥ ১৬ ॥
অভ্যসেন্মনসা শুদ্ধং ত্ৰিৱৃদ্ব্ৰহ্মাক্ষৰং পৰম্ ।
মনো যচ্ছেজ্জিতশ্ৱাসো ব্ৰহ্মবীজমৱিস্মৰন্ ॥ ১৭ ॥
মনো যচ্ছেজ্জিতশ্ৱাসো ব্ৰহ্মবীজমৱিস্মৰন্ ॥ ১৭ ॥
নিযচ্ছেদ্ৱিষযেভ্যোঽক্ষান্মনসা বুদ্ধিসাৰথিঃ ।
মনঃ কৰ্মভিৰাক্ষিপ্তং শুভাৰ্থে ধাৰযেদ্ধিযা ॥ ১৮ ॥
মনঃ কৰ্মভিৰাক্ষিপ্তং শুভাৰ্থে ধাৰযেদ্ধিযা ॥ ১৮ ॥
তত্ৰৈকাৱযৱং ধ্যাযেদৱ্যুচ্ছিন্নেন চেতসা ।
মনো নিৰ্ৱিষযং যুক্ত্ৱা ততঃ কিঞ্চন ন স্মৰেত্ ।
পদং তত্পৰমং ৱিষ্ণোৰ্মনো যত্ৰ প্ৰসীদতি ॥ ১৯ ॥
মনো নিৰ্ৱিষযং যুক্ত্ৱা ততঃ কিঞ্চন ন স্মৰেত্ ।
পদং তত্পৰমং ৱিষ্ণোৰ্মনো যত্ৰ প্ৰসীদতি ॥ ১৯ ॥
ৰজস্তমোভ্যামাক্ষিপ্তং ৱিমূঢং মন আত্মনঃ ।
যচ্ছেদ্ধাৰণযা ধীৰো হন্তি যা তত্কৃতং মলম্ ॥ ২০ ॥
যচ্ছেদ্ধাৰণযা ধীৰো হন্তি যা তত্কৃতং মলম্ ॥ ২০ ॥
যস্যাং সন্ধাৰ্যমাণাযাং যোগিনো ভক্তিলক্ষণঃ ।
আশু সম্পদ্যতে যোগ আশ্ৰযং ভদ্ৰমীক্ষতঃ ॥ ২১ ॥
আশু সম্পদ্যতে যোগ আশ্ৰযং ভদ্ৰমীক্ষতঃ ॥ ২১ ॥
ৰাজোৱাচ
যথা সন্ধাৰ্যতে ব্ৰহ্মন্ ধাৰণা যত্ৰ সম্মতা ।
যাদৃশী ৱা হৰেদাশু পুৰুষস্য মনোমলম্ ॥ ২২ ॥
যথা সন্ধাৰ্যতে ব্ৰহ্মন্ ধাৰণা যত্ৰ সম্মতা ।
যাদৃশী ৱা হৰেদাশু পুৰুষস্য মনোমলম্ ॥ ২২ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
জিতাসনো জিতশ্ৱাসো জিতসঙ্গো জিতেন্দ্ৰিযঃ ।
স্থূলে ভগৱতো ৰূপে মনঃ সন্ধাৰযেদ্ধিযা ॥ ২৩ ॥
জিতাসনো জিতশ্ৱাসো জিতসঙ্গো জিতেন্দ্ৰিযঃ ।
স্থূলে ভগৱতো ৰূপে মনঃ সন্ধাৰযেদ্ধিযা ॥ ২৩ ॥
ৱিশেষস্তস্য দেহোঽযং স্থৱিষ্ঠশ্চ স্থৱীযসাম্ ।
যত্ৰেদং ৱ্যজ্যতে ৱিশ্ৱং ভূতং ভৱ্যং ভৱচ্চ সত্ ॥ ২৪ ॥
যত্ৰেদং ৱ্যজ্যতে ৱিশ্ৱং ভূতং ভৱ্যং ভৱচ্চ সত্ ॥ ২৪ ॥
অণ্ডকোশে শৰীৰেঽস্মিন্ সপ্তাৱৰণসংযুতে ।
ৱৈৰাজঃ পুৰুষো যোঽসৌ ভগৱান্ ধাৰণাশ্ৰযঃ ॥ ২৫ ॥
ৱৈৰাজঃ পুৰুষো যোঽসৌ ভগৱান্ ধাৰণাশ্ৰযঃ ॥ ২৫ ॥
পাতালমেতস্য হি পাদমূলং
পঠন্তি পাৰ্ষ্ণিপ্ৰপদে ৰসাতলম্ ।
মহাতলং ৱিশ্ৱসৃজোঽথ গুল্ফৌ
তলাতলং ৱৈ পুৰুষস্য জঙ্ঘে ॥ ২৬ ॥
পঠন্তি পাৰ্ষ্ণিপ্ৰপদে ৰসাতলম্ ।
মহাতলং ৱিশ্ৱসৃজোঽথ গুল্ফৌ
তলাতলং ৱৈ পুৰুষস্য জঙ্ঘে ॥ ২৬ ॥
দ্ৱে জানুনী সুতলং ৱিশ্ৱমূৰ্তে-
ৰূৰুদ্ৱযং ৱিতলং চাতলং চ ।
মহীতলং তজ্জঘনং মহীপতে
নভস্তলং নাভিসৰো গৃণন্তি ॥ ২৭ ॥
ৰূৰুদ্ৱযং ৱিতলং চাতলং চ ।
মহীতলং তজ্জঘনং মহীপতে
নভস্তলং নাভিসৰো গৃণন্তি ॥ ২৭ ॥
উৰঃস্থলং জ্যোতিৰনীকমস্য
গ্ৰীৱা মহৰ্ৱদনং ৱৈ জনোঽস্য ।
তপো ৱৰাটীং ৱিদুৰাদিপুংসঃ
সত্যং তু শীৰ্ষাণি সহস্ৰশীৰ্ষ্ণঃ ॥ ২৮ ॥
গ্ৰীৱা মহৰ্ৱদনং ৱৈ জনোঽস্য ।
তপো ৱৰাটীং ৱিদুৰাদিপুংসঃ
সত্যং তু শীৰ্ষাণি সহস্ৰশীৰ্ষ্ণঃ ॥ ২৮ ॥
ইন্দ্ৰাদযো বাহৱ আহুৰুস্ৰাঃ
কৰ্ণৌ দিশঃশ্ৰোত্ৰমমুষ্য শব্দঃ ।
নাসত্যদস্ৰৌ পৰমস্য নাসে
ঘ্ৰাণোঽস্য গন্ধো মুখমগ্নিৰিদ্ধঃ ॥ ২৯ ॥
কৰ্ণৌ দিশঃশ্ৰোত্ৰমমুষ্য শব্দঃ ।
নাসত্যদস্ৰৌ পৰমস্য নাসে
ঘ্ৰাণোঽস্য গন্ধো মুখমগ্নিৰিদ্ধঃ ॥ ২৯ ॥
দ্যৌৰক্ষিণী চক্ষুৰভূত্পতঙ্গঃ
পক্ষ্মাণি ৱিষ্ণোৰহনী উভে চ ।
তদ্ভ্ৰূৱিজৃম্ভঃ পৰমেষ্ঠিধিষ্ণ্য-
মাপোঽস্য তালু ৰস এৱ জিহ্ৱা ॥ ৩০ ॥
পক্ষ্মাণি ৱিষ্ণোৰহনী উভে চ ।
তদ্ভ্ৰূৱিজৃম্ভঃ পৰমেষ্ঠিধিষ্ণ্য-
মাপোঽস্য তালু ৰস এৱ জিহ্ৱা ॥ ৩০ ॥
ছন্দাংস্যনন্তস্য শিৰো গৃণন্তি
দংষ্ট্ৰা যমঃ স্নেহকলা দ্ৱিজানি ।
হাসো জনোন্মাদকৰী চ মাযা
দুৰন্তসৰ্গো যদপাঙ্গমোক্ষঃ ॥ ৩১ ॥
দংষ্ট্ৰা যমঃ স্নেহকলা দ্ৱিজানি ।
হাসো জনোন্মাদকৰী চ মাযা
দুৰন্তসৰ্গো যদপাঙ্গমোক্ষঃ ॥ ৩১ ॥
ৱ্ৰীডোত্তৰৌষ্ঠোঽধৰ এৱ লোভো
ধৰ্মঃ স্তনোঽধৰ্মপথোঽস্য পৃষ্ঠম্ ।
কস্তস্য মেঢ্ৰং ৱৃষণৌ চ মিত্ৰৌ
কুক্ষিঃ সমুদ্ৰা গিৰযোঽস্থিসঙ্ঘাঃ ॥ ৩২ ॥
ধৰ্মঃ স্তনোঽধৰ্মপথোঽস্য পৃষ্ঠম্ ।
কস্তস্য মেঢ্ৰং ৱৃষণৌ চ মিত্ৰৌ
কুক্ষিঃ সমুদ্ৰা গিৰযোঽস্থিসঙ্ঘাঃ ॥ ৩২ ॥
নদ্যোঽস্য নাড্যোঽথ তনূৰুহাণি
মহীৰুহা ৱিশ্ৱতনোৰ্নৃপেন্দ্ৰ ।
অনন্তৱীৰ্যঃ শ্ৱসিতং মাতৰিশ্ৱা
গতিৰ্ৱযঃ কৰ্ম গুণপ্ৰৱাহঃ ॥ ৩৩ ॥
মহীৰুহা ৱিশ্ৱতনোৰ্নৃপেন্দ্ৰ ।
অনন্তৱীৰ্যঃ শ্ৱসিতং মাতৰিশ্ৱা
গতিৰ্ৱযঃ কৰ্ম গুণপ্ৰৱাহঃ ॥ ৩৩ ॥
ঈশস্য কেশান্ ৱিদুৰম্বুৱাহান্
ৱাসস্তু সন্ধ্যাং কুৰুৱৰ্য ভূম্নঃ ।
অৱ্যক্তমাহুৰ্হৃদযং মনশ্চ
স চন্দ্ৰমাঃ সৰ্ৱৱিকাৰকোশঃ ॥ ৩৪ ॥
ৱাসস্তু সন্ধ্যাং কুৰুৱৰ্য ভূম্নঃ ।
অৱ্যক্তমাহুৰ্হৃদযং মনশ্চ
স চন্দ্ৰমাঃ সৰ্ৱৱিকাৰকোশঃ ॥ ৩৪ ॥
ৱিজ্ঞানশক্তিং মহিমামনন্তি
সৰ্ৱাত্মনোঽন্তঃকৰণং গিৰিত্ৰম্ ।
অশ্ৱাশ্ৱতৰ্যুষ্ট্ৰগজা নখানি
সৰ্ৱে মৃগাঃ পশৱঃ শ্ৰোণিদেশে ॥ ৩৫ ॥
সৰ্ৱাত্মনোঽন্তঃকৰণং গিৰিত্ৰম্ ।
অশ্ৱাশ্ৱতৰ্যুষ্ট্ৰগজা নখানি
সৰ্ৱে মৃগাঃ পশৱঃ শ্ৰোণিদেশে ॥ ৩৫ ॥
ৱযাংসি তদ্ৱ্যাকৰণং ৱিচিত্ৰং
মনুৰ্মনীষা মনুজো নিৱাসঃ ।
গন্ধৰ্ৱৱিদ্যাধৰচাৰণাপ্সৰঃ
স্ৱৰস্মৃতীৰসুৰানীকৱীৰ্যঃ ॥ ৩৬ ॥
মনুৰ্মনীষা মনুজো নিৱাসঃ ।
গন্ধৰ্ৱৱিদ্যাধৰচাৰণাপ্সৰঃ
স্ৱৰস্মৃতীৰসুৰানীকৱীৰ্যঃ ॥ ৩৬ ॥
ব্ৰহ্মাননং ক্ষত্ৰভুজো মহাত্মা
ৱিডূৰুৰঙ্ঘ্ৰিশ্ৰিতকৃষ্ণৱৰ্ণঃ ।
নানাভিধাভীজ্যগণোপপন্নো
দ্ৰৱ্যাত্মকঃ কৰ্ম ৱিতানযোগঃ ॥ ৩৭ ॥
ৱিডূৰুৰঙ্ঘ্ৰিশ্ৰিতকৃষ্ণৱৰ্ণঃ ।
নানাভিধাভীজ্যগণোপপন্নো
দ্ৰৱ্যাত্মকঃ কৰ্ম ৱিতানযোগঃ ॥ ৩৭ ॥
ইযানসাৱীশ্ৱৰৱিগ্ৰহস্য
যঃ সন্নিৱেষঃ কথিতো মযা তে ।
সন্ধাৰ্যতেঽস্মিন্ ৱপুষি স্থৱিষ্ঠে
মনঃ স্ৱবুদ্ধ্যা ন যতোঽস্তি কিঞ্চিত্ ॥ ৩৮ ॥
যঃ সন্নিৱেষঃ কথিতো মযা তে ।
সন্ধাৰ্যতেঽস্মিন্ ৱপুষি স্থৱিষ্ঠে
মনঃ স্ৱবুদ্ধ্যা ন যতোঽস্তি কিঞ্চিত্ ॥ ৩৮ ॥
স সৰ্ৱধীৱৃত্ত্যনুভূতসৰ্ৱ
আত্মা যথা স্ৱপ্নজনেক্ষিতৈকঃ ।
তং সত্যমানন্দনিধিং ভজেত
নান্যত্ৰ সজ্জেদ্ যত আত্মপাতঃ ॥ ৩৯ ॥
আত্মা যথা স্ৱপ্নজনেক্ষিতৈকঃ ।
তং সত্যমানন্দনিধিং ভজেত
নান্যত্ৰ সজ্জেদ্ যত আত্মপাতঃ ॥ ৩৯ ॥