శ్రీశుక ఉవాచ
వరీయానేష తే ప్రశ్నః కృతో లోకహితం
నృప ।
ఆత్మవిత్సమ్మతః పుంసాం శ్రోతవ్యాదిషు యః పరః ॥ ౧ ॥
వరీయానేష తే ప్రశ్నః కృతో లోకహితం
నృప ।
ఆత్మవిత్సమ్మతః పుంసాం శ్రోతవ్యాదిషు యః పరః ॥ ౧ ॥
శ్రోతవ్యాదీని రాజేన్ద్ర నృణాం సన్తి
సహస్రశః ।
అపశ్యతామాత్మతత్త్వం గృహేషు గృహమేధినామ్ ॥ ౨ ॥
సహస్రశః ।
అపశ్యతామాత్మతత్త్వం గృహేషు గృహమేధినామ్ ॥ ౨ ॥
నిద్రయా హ్రియతే నక్తం వ్యవాయేన చ వా వయః ।
దివా చార్థేహయా రాజన్ కుటుమ్బభరణేన వా ॥ ౩ ॥
దివా చార్థేహయా రాజన్ కుటుమ్బభరణేన వా ॥ ౩ ॥
దేహాపత్యకలత్రాదిష్వాత్మసైన్యేష్వసత్స్వపి ।
తేషాం ప్రమత్తో నిధనం పశ్యన్నపి న పశ్యతి ॥ ౪ ॥
తేషాం ప్రమత్తో నిధనం పశ్యన్నపి న పశ్యతి ॥ ౪ ॥
తస్మాద్భారత సర్వాత్మా భగవానీశ్వరో హరిః ।
శ్రోతవ్యః కీర్తితవ్యశ్చ స్మర్తవ్యశ్చేచ్ఛతాభయమ్ ॥ ౫ ॥
శ్రోతవ్యః కీర్తితవ్యశ్చ స్మర్తవ్యశ్చేచ్ఛతాభయమ్ ॥ ౫ ॥
ఏతావాన్ సాంఖ్యయోగాభ్యాం స్వధర్మపరినిష్ఠయా ।
జన్మలాభః పరః పుంసామన్తే నారాయణస్మృతిః ॥ ౬ ॥
జన్మలాభః పరః పుంసామన్తే నారాయణస్మృతిః ॥ ౬ ॥
ప్రాయేణ మునయో రాజన్నివృత్తా విధిషేధతః ।
నైర్గుణ్యస్థా రమన్తే స్మ గుణానుకథనే హరేః ॥ ౭ ॥
నైర్గుణ్యస్థా రమన్తే స్మ గుణానుకథనే హరేః ॥ ౭ ॥
ఇదం భాగవతం నామ పురాణం బ్రహ్మసమ్మితమ్ ।
అధీతవాన్ ద్వాపరాదౌ పితుర్ద్వైపాయనాదహమ్ ॥ ౮ ॥
అధీతవాన్ ద్వాపరాదౌ పితుర్ద్వైపాయనాదహమ్ ॥ ౮ ॥
పరినిష్ఠితోఽపి నైర్గుణ్య ఉత్తమశ్లోకలీలయా ।
గృహీతచేతా రాజర్షే ఆఖ్యానం యదధీతవాన్ ॥ ౯ ॥
గృహీతచేతా రాజర్షే ఆఖ్యానం యదధీతవాన్ ॥ ౯ ॥
తదహం తేఽభిధాస్యామి మహాపౌరుషికో భవాన్ ।
యస్య శ్రద్దధతామాశు స్యాన్ముకున్దే మతిః సతీ ॥ ౧౦ ॥
యస్య శ్రద్దధతామాశు స్యాన్ముకున్దే మతిః సతీ ॥ ౧౦ ॥
ఏతన్నిర్విద్యమానానామిచ్ఛతామకుతోభయమ్ ।
యోగినాం నృప నిర్ణీతం హరేర్నామానుకీర్తనమ్ ॥ ౧౧ ॥
యోగినాం నృప నిర్ణీతం హరేర్నామానుకీర్తనమ్ ॥ ౧౧ ॥
కిం ప్రమత్తస్య బహుభిః పరోక్షైర్హాయనైరిహ ।
వరం ముహూర్తం విదితం ఘటతే శ్రేయసే యతః ॥ ౧౨ ॥
వరం ముహూర్తం విదితం ఘటతే శ్రేయసే యతః ॥ ౧౨ ॥
ఖట్వాఙ్గో నామ రాజర్షిర్జ్ఞాత్వేయత్తామిహాయుషః ।
ముహూర్తాత్సర్వముత్సృజ్య గతవానభయం హరిమ్ ॥ ౧౩ ॥
ముహూర్తాత్సర్వముత్సృజ్య గతవానభయం హరిమ్ ॥ ౧౩ ॥
తవాప్యేతర్హి కౌరవ్య సప్తాహం జీవితావధిః ।
ఉపకల్పయ తత్సర్వం తావద్యత్సామ్పరాయికమ్ ॥ ౧౪ ॥
ఉపకల్పయ తత్సర్వం తావద్యత్సామ్పరాయికమ్ ॥ ౧౪ ॥
అన్తకాలే తు పురుష ఆగతే గతసాధ్వసః ।
ఛిన్ద్యాదసఙ్గశస్త్రేణ స్పృహాం దేహేఽను యే చ తమ్ ॥ ౧౫ ॥
ఛిన్ద్యాదసఙ్గశస్త్రేణ స్పృహాం దేహేఽను యే చ తమ్ ॥ ౧౫ ॥
గృహాత్ ప్రవ్రజితో ధీరః పుణ్యతీర్థజలాప్లుతః ।
శుచౌ వివిక్త ఆసీనో విధివత్కల్పితాసనే ॥ ౧౬ ॥
శుచౌ వివిక్త ఆసీనో విధివత్కల్పితాసనే ॥ ౧౬ ॥
అభ్యసేన్మనసా శుద్ధం త్రివృద్బ్రహ్మాక్షరం పరమ్ ।
మనో యచ్ఛేజ్జితశ్వాసో బ్రహ్మబీజమవిస్మరన్ ॥ ౧౭ ॥
మనో యచ్ఛేజ్జితశ్వాసో బ్రహ్మబీజమవిస్మరన్ ॥ ౧౭ ॥
నియచ్ఛేద్విషయేభ్యోఽక్షాన్మనసా బుద్ధిసారథిః ।
మనః కర్మభిరాక్షిప్తం శుభార్థే ధారయేద్ధియా ॥ ౧౮ ॥
మనః కర్మభిరాక్షిప్తం శుభార్థే ధారయేద్ధియా ॥ ౧౮ ॥
తత్రైకావయవం ధ్యాయేదవ్యుచ్ఛిన్నేన చేతసా ।
మనో నిర్విషయం యుక్త్వా తతః కిఞ్చన న స్మరేత్ ।
పదం తత్పరమం విష్ణోర్మనో యత్ర ప్రసీదతి ॥ ౧౯ ॥
మనో నిర్విషయం యుక్త్వా తతః కిఞ్చన న స్మరేత్ ।
పదం తత్పరమం విష్ణోర్మనో యత్ర ప్రసీదతి ॥ ౧౯ ॥
రజస్తమోభ్యామాక్షిప్తం విమూఢం మన ఆత్మనః ।
యచ్ఛేద్ధారణయా ధీరో హన్తి యా తత్కృతం మలమ్ ॥ ౨౦ ॥
యచ్ఛేద్ధారణయా ధీరో హన్తి యా తత్కృతం మలమ్ ॥ ౨౦ ॥
యస్యాం సన్ధార్యమాణాయాం యోగినో భక్తిలక్షణః ।
ఆశు సమ్పద్యతే యోగ ఆశ్రయం భద్రమీక్షతః ॥ ౨౧ ॥
ఆశు సమ్పద్యతే యోగ ఆశ్రయం భద్రమీక్షతః ॥ ౨౧ ॥
రాజోవాచ
యథా సన్ధార్యతే బ్రహ్మన్ ధారణా యత్ర సమ్మతా ।
యాదృశీ వా హరేదాశు పురుషస్య మనోమలమ్ ॥ ౨౨ ॥
యథా సన్ధార్యతే బ్రహ్మన్ ధారణా యత్ర సమ్మతా ।
యాదృశీ వా హరేదాశు పురుషస్య మనోమలమ్ ॥ ౨౨ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
జితాసనో జితశ్వాసో జితసఙ్గో జితేన్ద్రియః ।
స్థూలే భగవతో రూపే మనః సన్ధారయేద్ధియా ॥ ౨౩ ॥
జితాసనో జితశ్వాసో జితసఙ్గో జితేన్ద్రియః ।
స్థూలే భగవతో రూపే మనః సన్ధారయేద్ధియా ॥ ౨౩ ॥
విశేషస్తస్య దేహోఽయం స్థవిష్ఠశ్చ స్థవీయసామ్ ।
యత్రేదం వ్యజ్యతే విశ్వం భూతం భవ్యం భవచ్చ సత్ ॥ ౨౪ ॥
యత్రేదం వ్యజ్యతే విశ్వం భూతం భవ్యం భవచ్చ సత్ ॥ ౨౪ ॥
అణ్డకోశే శరీరేఽస్మిన్ సప్తావరణసంయుతే ।
వైరాజః పురుషో యోఽసౌ భగవాన్ ధారణాశ్రయః ॥ ౨౫ ॥
వైరాజః పురుషో యోఽసౌ భగవాన్ ధారణాశ్రయః ॥ ౨౫ ॥
పాతాలమేతస్య హి పాదమూలం
పఠన్తి పార్ష్ణిప్రపదే రసాతలమ్ ।
మహాతలం విశ్వసృజోఽథ గుల్ఫౌ
తలాతలం వై పురుషస్య జఙ్ఘే ॥ ౨౬ ॥
పఠన్తి పార్ష్ణిప్రపదే రసాతలమ్ ।
మహాతలం విశ్వసృజోఽథ గుల్ఫౌ
తలాతలం వై పురుషస్య జఙ్ఘే ॥ ౨౬ ॥
ద్వే జానునీ సుతలం విశ్వమూర్తే-
రూరుద్వయం వితలం చాతలం చ ।
మహీతలం తజ్జఘనం మహీపతే
నభస్తలం నాభిసరో గృణన్తి ॥ ౨౭ ॥
రూరుద్వయం వితలం చాతలం చ ।
మహీతలం తజ్జఘనం మహీపతే
నభస్తలం నాభిసరో గృణన్తి ॥ ౨౭ ॥
ఉరఃస్థలం జ్యోతిరనీకమస్య
గ్రీవా మహర్వదనం వై జనోఽస్య ।
తపో వరాటీం విదురాదిపుంసః
సత్యం తు శీర్షాణి సహస్రశీర్ష్ణః ॥ ౨౮ ॥
గ్రీవా మహర్వదనం వై జనోఽస్య ।
తపో వరాటీం విదురాదిపుంసః
సత్యం తు శీర్షాణి సహస్రశీర్ష్ణః ॥ ౨౮ ॥
ఇన్ద్రాదయో బాహవ ఆహురుస్రాః
కర్ణౌ దిశఃశ్రోత్రమముష్య శబ్దః ।
నాసత్యదస్రౌ పరమస్య నాసే
ఘ్రాణోఽస్య గన్ధో ముఖమగ్నిరిద్ధః ॥ ౨౯ ॥
కర్ణౌ దిశఃశ్రోత్రమముష్య శబ్దః ।
నాసత్యదస్రౌ పరమస్య నాసే
ఘ్రాణోఽస్య గన్ధో ముఖమగ్నిరిద్ధః ॥ ౨౯ ॥
ద్యౌరక్షిణీ చక్షురభూత్పతఙ్గః
పక్ష్మాణి విష్ణోరహనీ ఉభే చ ।
తద్భ్రూవిజృమ్భః పరమేష్ఠిధిష్ణ్య-
మాపోఽస్య తాలు రస ఏవ జిహ్వా ॥ ౩౦ ॥
పక్ష్మాణి విష్ణోరహనీ ఉభే చ ।
తద్భ్రూవిజృమ్భః పరమేష్ఠిధిష్ణ్య-
మాపోఽస్య తాలు రస ఏవ జిహ్వా ॥ ౩౦ ॥
ఛన్దాంస్యనన్తస్య శిరో గృణన్తి
దంష్ట్రా యమః స్నేహకలా ద్విజాని ।
హాసో జనోన్మాదకరీ చ మాయా
దురన్తసర్గో యదపాఙ్గమోక్షః ॥ ౩౧ ॥
దంష్ట్రా యమః స్నేహకలా ద్విజాని ।
హాసో జనోన్మాదకరీ చ మాయా
దురన్తసర్గో యదపాఙ్గమోక్షః ॥ ౩౧ ॥
వ్రీడోత్తరౌష్ఠోఽధర ఏవ లోభో
ధర్మః స్తనోఽధర్మపథోఽస్య పృష్ఠమ్ ।
కస్తస్య మేఢ్రం వృషణౌ చ మిత్రౌ
కుక్షిః సముద్రా గిరయోఽస్థిసఙ్ఘాః ॥ ౩౨ ॥
ధర్మః స్తనోఽధర్మపథోఽస్య పృష్ఠమ్ ।
కస్తస్య మేఢ్రం వృషణౌ చ మిత్రౌ
కుక్షిః సముద్రా గిరయోఽస్థిసఙ్ఘాః ॥ ౩౨ ॥
నద్యోఽస్య నాడ్యోఽథ తనూరుహాణి
మహీరుహా విశ్వతనోర్నృపేన్ద్ర ।
అనన్తవీర్యః శ్వసితం మాతరిశ్వా
గతిర్వయః కర్మ గుణప్రవాహః ॥ ౩౩ ॥
మహీరుహా విశ్వతనోర్నృపేన్ద్ర ।
అనన్తవీర్యః శ్వసితం మాతరిశ్వా
గతిర్వయః కర్మ గుణప్రవాహః ॥ ౩౩ ॥
ఈశస్య కేశాన్ విదురమ్బువాహాన్
వాసస్తు సన్ధ్యాం కురువర్య భూమ్నః ।
అవ్యక్తమాహుర్హృదయం మనశ్చ
స చన్ద్రమాః సర్వవికారకోశః ॥ ౩౪ ॥
వాసస్తు సన్ధ్యాం కురువర్య భూమ్నః ।
అవ్యక్తమాహుర్హృదయం మనశ్చ
స చన్ద్రమాః సర్వవికారకోశః ॥ ౩౪ ॥
విజ్ఞానశక్తిం మహిమామనన్తి
సర్వాత్మనోఽన్తఃకరణం గిరిత్రమ్ ।
అశ్వాశ్వతర్యుష్ట్రగజా నఖాని
సర్వే మృగాః పశవః శ్రోణిదేశే ॥ ౩౫ ॥
సర్వాత్మనోఽన్తఃకరణం గిరిత్రమ్ ।
అశ్వాశ్వతర్యుష్ట్రగజా నఖాని
సర్వే మృగాః పశవః శ్రోణిదేశే ॥ ౩౫ ॥
వయాంసి తద్వ్యాకరణం విచిత్రం
మనుర్మనీషా మనుజో నివాసః ।
గన్ధర్వవిద్యాధరచారణాప్సరః
స్వరస్మృతీరసురానీకవీర్యః ॥ ౩౬ ॥
మనుర్మనీషా మనుజో నివాసః ।
గన్ధర్వవిద్యాధరచారణాప్సరః
స్వరస్మృతీరసురానీకవీర్యః ॥ ౩౬ ॥
బ్రహ్మాననం క్షత్రభుజో మహాత్మా
విడూరురఙ్ఘ్రిశ్రితకృష్ణవర్ణః ।
నానాభిధాభీజ్యగణోపపన్నో
ద్రవ్యాత్మకః కర్మ వితానయోగః ॥ ౩౭ ॥
విడూరురఙ్ఘ్రిశ్రితకృష్ణవర్ణః ।
నానాభిధాభీజ్యగణోపపన్నో
ద్రవ్యాత్మకః కర్మ వితానయోగః ॥ ౩౭ ॥
ఇయానసావీశ్వరవిగ్రహస్య
యః సన్నివేషః కథితో మయా తే ।
సన్ధార్యతేఽస్మిన్ వపుషి స్థవిష్ఠే
మనః స్వబుద్ధ్యా న యతోఽస్తి కిఞ్చిత్ ॥ ౩౮ ॥
యః సన్నివేషః కథితో మయా తే ।
సన్ధార్యతేఽస్మిన్ వపుషి స్థవిష్ఠే
మనః స్వబుద్ధ్యా న యతోఽస్తి కిఞ్చిత్ ॥ ౩౮ ॥
స సర్వధీవృత్త్యనుభూతసర్వ
ఆత్మా యథా స్వప్నజనేక్షితైకః ।
తం సత్యమానన్దనిధిం భజేత
నాన్యత్ర సజ్జేద్ యత ఆత్మపాతః ॥ ౩౯ ॥
ఆత్మా యథా స్వప్నజనేక్షితైకః ।
తం సత్యమానన్దనిధిం భజేత
నాన్యత్ర సజ్జేద్ యత ఆత్మపాతః ॥ ౩౯ ॥