ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം പുരാ ധാരണയാത്മയോനി-
ര്നഷ്ടാം സ്മൃതിം പ്രത്യവരുധ്യ തുഷ്ടാത് ।
തഥാ സസര്ജേദമമോഘദൃഷ്ടി-
ര്യഥാപ്യയാത് പ്രാഗ് വ്യവസായബുദ്ധിഃ ॥ ൧ ॥
ഏവം പുരാ ധാരണയാത്മയോനി-
ര്നഷ്ടാം സ്മൃതിം പ്രത്യവരുധ്യ തുഷ്ടാത് ।
തഥാ സസര്ജേദമമോഘദൃഷ്ടി-
ര്യഥാപ്യയാത് പ്രാഗ് വ്യവസായബുദ്ധിഃ ॥ ൧ ॥
ശാബ്ദസ്യ ഹി ബ്രഹ്മണ ഏഷ പന്ഥാ
യന്നാമഭിര്ധ്യായതി ധീരപാര്ഥൈഃ ।
പരിഭ്രമംസ്തത്ര ന വിന്ദതേഽര്ഥാന്
മായാമയേ വാസനയാ ശയാനഃ ॥ ൨ ॥
യന്നാമഭിര്ധ്യായതി ധീരപാര്ഥൈഃ ।
പരിഭ്രമംസ്തത്ര ന വിന്ദതേഽര്ഥാന്
മായാമയേ വാസനയാ ശയാനഃ ॥ ൨ ॥
അതഃ കവിര്നാമസു യാവദര്ഥഃ
സ്യാദപ്രമത്തോ വ്യവസായബുദ്ധിഃ ।
സിദ്ധേഽന്യഥാര്ഥേ ന യതേത തത്ര
പരിശ്രമം തത്ര സമീക്ഷമാണഃ ॥ ൩ ॥
സ്യാദപ്രമത്തോ വ്യവസായബുദ്ധിഃ ।
സിദ്ധേഽന്യഥാര്ഥേ ന യതേത തത്ര
പരിശ്രമം തത്ര സമീക്ഷമാണഃ ॥ ൩ ॥
സത്യാം ക്ഷിതൌ കിം കശിപോഃ പ്രയാസൈ-
ര്ബാഹൌ സ്വസിദ്ധേ ഹ്യുപബര്ഹണൈഃ കിമ് ।
സത്യഞ്ജലൌ കിം പുരുധാന്നപാത്ര്യാ
ദിഗ്വല്കലാദൌ സതി കിം ദുകൂലൈഃ ॥ ൪ ॥
ര്ബാഹൌ സ്വസിദ്ധേ ഹ്യുപബര്ഹണൈഃ കിമ് ।
സത്യഞ്ജലൌ കിം പുരുധാന്നപാത്ര്യാ
ദിഗ്വല്കലാദൌ സതി കിം ദുകൂലൈഃ ॥ ൪ ॥
ചീരാണി കിം പഥി ന സന്തി ദിശന്തി ഭിക്ഷാം
നൈവാങ്ഘ്രിപാഃ പരഭൃതഃ സരിതോഽപ്യശുഷ്യന് ।
രുദ്ധാ ഗുഹാഃ കിമജിതോഽവതി നോപസന്നാന്
കസ്മാദ് ഭജന്തി കവയോ ധനദുര്മദാന്ധാന് ॥ ൫ ॥
നൈവാങ്ഘ്രിപാഃ പരഭൃതഃ സരിതോഽപ്യശുഷ്യന് ।
രുദ്ധാ ഗുഹാഃ കിമജിതോഽവതി നോപസന്നാന്
കസ്മാദ് ഭജന്തി കവയോ ധനദുര്മദാന്ധാന് ॥ ൫ ॥
ഏവം സ്വചിത്തേ സ്വത ഏവ സിദ്ധ
ആത്മാ പ്രിയോഽര്ഥോ ഭഗവാനനന്തഃ ।
തം നിര്വൃതോ നിയതാര്ഥോ ഭജേത
സംസാരഹേതൂപരമശ്ച യത്ര ॥ ൬ ॥
ആത്മാ പ്രിയോഽര്ഥോ ഭഗവാനനന്തഃ ।
തം നിര്വൃതോ നിയതാര്ഥോ ഭജേത
സംസാരഹേതൂപരമശ്ച യത്ര ॥ ൬ ॥
കസ്താം ത്വനാദൃത്യ പരാനുചിന്താ-
മൃതേ പശൂനസതീം നാമ കുര്യാത് ।
പശ്യഞ്ജനം പതിതം വൈതരണ്യാം
സ്വകര്മജാന് പരിതാപാഞ്ജുഷാണമ് ॥ ൭ ॥
മൃതേ പശൂനസതീം നാമ കുര്യാത് ।
പശ്യഞ്ജനം പതിതം വൈതരണ്യാം
സ്വകര്മജാന് പരിതാപാഞ്ജുഷാണമ് ॥ ൭ ॥
കേചിത് സ്വദേഹാന്തര്ഹൃദയാവകാശേ
പ്രാദേശമാത്രം പുരുഷം വസന്തമ് ।
ചതുര്ഭുജം കഞ്ജരഥാങ്ഗശങ്ഖ-
ഗദാധരം ധാരണയാ സ്മരന്തി ॥ ൮ ॥
പ്രാദേശമാത്രം പുരുഷം വസന്തമ് ।
ചതുര്ഭുജം കഞ്ജരഥാങ്ഗശങ്ഖ-
ഗദാധരം ധാരണയാ സ്മരന്തി ॥ ൮ ॥
പ്രസന്നവക്ത്രം നലിനായതേക്ഷണം
കദമ്ബകിഞ്ജല്കപിശങ്ഗവാസസമ് ।
ലസന്മഹാരത്നഹിരണ്മയാങ്ഗദം
സ്ഫുരന്മഹാരത്നകിരീടകുണ്ഡലമ് ॥ ൯ ॥
കദമ്ബകിഞ്ജല്കപിശങ്ഗവാസസമ് ।
ലസന്മഹാരത്നഹിരണ്മയാങ്ഗദം
സ്ഫുരന്മഹാരത്നകിരീടകുണ്ഡലമ് ॥ ൯ ॥
ഉന്നിദ്രഹൃത്പങ്കജകര്ണികാലയേ
യോഗേശ്വരാസ്ഥാപിതപാദപല്ലവമ് ।
ശ്രീലക്ഷണം കൌസ്തുഭരത്നകന്ധര-
മമ്ലാനലക്ഷ്മ്യാ വനമാലയാചിതമ് ॥ ൧൦ ॥
യോഗേശ്വരാസ്ഥാപിതപാദപല്ലവമ് ।
ശ്രീലക്ഷണം കൌസ്തുഭരത്നകന്ധര-
മമ്ലാനലക്ഷ്മ്യാ വനമാലയാചിതമ് ॥ ൧൦ ॥
വിഭൂഷിതം മേഖലയാങ്ഗുലീയകൈ-
ര്മഹാധനൈര്നൂപുരകങ്കണാദിഭിഃ ।
സ്നിഗ്ധാമലാകുഞ്ചിതനീലകുന്തലൈ-
ര്വിരോചമാനാനനഹാസപേശലമ് ॥ ൧൧ ॥
ര്മഹാധനൈര്നൂപുരകങ്കണാദിഭിഃ ।
സ്നിഗ്ധാമലാകുഞ്ചിതനീലകുന്തലൈ-
ര്വിരോചമാനാനനഹാസപേശലമ് ॥ ൧൧ ॥
അദീനലീലാഹസിതേക്ഷണോല്ലസദ്-
ഭ്രൂഭങ്ഗസംസൂചിതഭൂര്യനുഗ്രഹമ് ।
ഈക്ഷേത ചിന്താമയമേനമീശ്വരം
യാവന്മനോ ധാരണയാവതിഷ്ഠതേ ॥ ൧൨ ॥
ഭ്രൂഭങ്ഗസംസൂചിതഭൂര്യനുഗ്രഹമ് ।
ഈക്ഷേത ചിന്താമയമേനമീശ്വരം
യാവന്മനോ ധാരണയാവതിഷ്ഠതേ ॥ ൧൨ ॥
ഏകൈകശോഽങ്ഗാനി ധിയാനുഭാവയേത്
പാദാദി യാവദ്ധസിതം ഗദാഭൃതഃ ।
ജിതം ജിതം സ്ഥാനമപോഹ്യ ധാരയേത്
പരം പരം ശുദ്ധ്യതി ധീര്യഥാ യഥാ ॥ ൧൩ ॥
പാദാദി യാവദ്ധസിതം ഗദാഭൃതഃ ।
ജിതം ജിതം സ്ഥാനമപോഹ്യ ധാരയേത്
പരം പരം ശുദ്ധ്യതി ധീര്യഥാ യഥാ ॥ ൧൩ ॥
യാവന്ന ജായേത പരാവരേഽസ്മിന്
വിശ്വേശ്വരേ ദ്രഷ്ടരി ഭക്തിയോഗഃ ।
താവത് സ്ഥവീയഃ പുരുഷസ്യ രൂപം
ക്രിയാവസാനേ പ്രയതഃ സ്മരേത ॥ ൧൪ ॥
വിശ്വേശ്വരേ ദ്രഷ്ടരി ഭക്തിയോഗഃ ।
താവത് സ്ഥവീയഃ പുരുഷസ്യ രൂപം
ക്രിയാവസാനേ പ്രയതഃ സ്മരേത ॥ ൧൪ ॥
സ്ഥിരം സുഖം ചാസനമാസ്ഥിതോ യതി-
ര്യദാ ജിഹാസുരിമമങ്ഗ ലോകമ് ।
കാലേ ച ദേശേ ച മനോ ന സജ്ജയേത്
പ്രാണാന് നിയച്ഛേന്മനസാ ജിതാസുഃ ॥ ൧൫ ॥
ര്യദാ ജിഹാസുരിമമങ്ഗ ലോകമ് ।
കാലേ ച ദേശേ ച മനോ ന സജ്ജയേത്
പ്രാണാന് നിയച്ഛേന്മനസാ ജിതാസുഃ ॥ ൧൫ ॥
മനഃ സ്വബുദ്ധ്യാമലയാ നിയമ്യ
ക്ഷേത്രജ്ഞ ഏതാം നിനയേത് തമാത്മനി ।
ആത്മാനമാത്മന്യവരുധ്യ ധീരോ
ലബ്ധോപശാന്തിര്വിരമേത കൃത്യാത് ॥ ൧൬ ॥
ക്ഷേത്രജ്ഞ ഏതാം നിനയേത് തമാത്മനി ।
ആത്മാനമാത്മന്യവരുധ്യ ധീരോ
ലബ്ധോപശാന്തിര്വിരമേത കൃത്യാത് ॥ ൧൬ ॥
ന യത്ര കാലോഽനിമിഷാം പരഃ പ്രഭുഃ
കുതോ നു ദേവാ ജഗതാം യ ഈശിരേ ।
ന യത്ര സത്ത്വം ന രജസ്തമശ്ച
ന വൈ വികാരോ ന മഹാന് പ്രധാനമ് ॥ ൧൭ ॥
കുതോ നു ദേവാ ജഗതാം യ ഈശിരേ ।
ന യത്ര സത്ത്വം ന രജസ്തമശ്ച
ന വൈ വികാരോ ന മഹാന് പ്രധാനമ് ॥ ൧൭ ॥
പരം പദം വൈഷ്ണവമാമനന്തി തദ്
യന്നേതി നേതീത്യതദുത്സിസൃക്ഷവഃ ।
വിസൃജ്യ ദൌരാത്മ്യമനന്യസൌഹൃദാ
ഹൃദോപഗുഹ്യാര്ഹപദം പദേ പദേ ॥ ൧൮ ॥
യന്നേതി നേതീത്യതദുത്സിസൃക്ഷവഃ ।
വിസൃജ്യ ദൌരാത്മ്യമനന്യസൌഹൃദാ
ഹൃദോപഗുഹ്യാര്ഹപദം പദേ പദേ ॥ ൧൮ ॥
ഇത്ഥം മുനിസ്തൂപരമേദ് വ്യവസ്ഥിതോ
വിജ്ഞാനദൃഗ്വീര്യസുരന്ധിതാശയഃ ।
സ്വപാര്ഷ്ണിനാപീഡ്യ ഗുദം തതോഽനിലം
സ്ഥാനേഷു ഷട്സൂന്നമയേജ്ജിതക്ലമഃ ॥ ൧൯ ॥
വിജ്ഞാനദൃഗ്വീര്യസുരന്ധിതാശയഃ ।
സ്വപാര്ഷ്ണിനാപീഡ്യ ഗുദം തതോഽനിലം
സ്ഥാനേഷു ഷട്സൂന്നമയേജ്ജിതക്ലമഃ ॥ ൧൯ ॥
നാഭ്യാം സ്ഥിതം ഹൃദ്യധിരോപ്യ തസ്മാ-
ദുദാനഗത്യോരസി തം നയേന്മുനിഃ ।
തതോഽനുസന്ധായ ധിയാ മനസ്വീ
സ്വതാലുമൂലം ശനകൈര്നയേത് ॥ ൨൦ ॥
ദുദാനഗത്യോരസി തം നയേന്മുനിഃ ।
തതോഽനുസന്ധായ ധിയാ മനസ്വീ
സ്വതാലുമൂലം ശനകൈര്നയേത് ॥ ൨൦ ॥
തസ്മാദ് ഭ്രുവോരന്തരമുന്നയേത
നിരുദ്ധസപ്തായതനോഽനപേക്ഷഃ ।
സ്ഥിത്വാ മുഹൂര്താര്ധമകുണ്ഠദൃഷ്ടി-
ര്നിര്ഭിദ്യ മൂര്ധന് വിസൃജേത്പരം ഗതഃ ॥ ൨൧ ॥
നിരുദ്ധസപ്തായതനോഽനപേക്ഷഃ ।
സ്ഥിത്വാ മുഹൂര്താര്ധമകുണ്ഠദൃഷ്ടി-
ര്നിര്ഭിദ്യ മൂര്ധന് വിസൃജേത്പരം ഗതഃ ॥ ൨൧ ॥
യദി പ്രയാസ്യന് നൃപ പാരമേഷ്ഠ്യം
വൈഹായസാനാമുത യദ് വിഹാരമ് ।
അഷ്ടാധിപത്യം ഗുണസന്നിവായേ
സഹൈവ ഗച്ഛേന്മനസേന്ദ്രിയൈശ്ച ॥ ൨൨ ॥
വൈഹായസാനാമുത യദ് വിഹാരമ് ।
അഷ്ടാധിപത്യം ഗുണസന്നിവായേ
സഹൈവ ഗച്ഛേന്മനസേന്ദ്രിയൈശ്ച ॥ ൨൨ ॥
യോഗേശ്വരാണാം ഗതിമാഹുരന്ത-
ര്ബഹിസ്ത്രിലോക്യാഃ പവനാന്തരാത്മനാമ് ।
ന കര്മഭിസ്താം ഗതിമാപ്നുവന്തി
വിദ്യാതപോയോഗസമാധിഭാജാമ് ॥ ൨൩ ॥
ര്ബഹിസ്ത്രിലോക്യാഃ പവനാന്തരാത്മനാമ് ।
ന കര്മഭിസ്താം ഗതിമാപ്നുവന്തി
വിദ്യാതപോയോഗസമാധിഭാജാമ് ॥ ൨൩ ॥
വൈശ്വാനരം യാതി വിഹായസാ ഗതഃ
സുഷുമ്ണയാ ബ്രഹ്മപഥേന ശോചിഷാ ।
വിധൂതകല്കോഽഥ ഹരേരുദസ്താത്
പ്രയാതി ചക്രം നൃപ ശൈശുമാരമ് ॥ ൨൪ ॥
സുഷുമ്ണയാ ബ്രഹ്മപഥേന ശോചിഷാ ।
വിധൂതകല്കോഽഥ ഹരേരുദസ്താത്
പ്രയാതി ചക്രം നൃപ ശൈശുമാരമ് ॥ ൨൪ ॥
തദ് വിശ്വനാഭിം ത്വതിവര്ത്യ വിഷ്ണോ-
രണീയസാ വിരജേനാത്മനൈകഃ ।
നമസ്കൃതം ബ്രഹ്മവിദാമുപൈതി
കല്പായുഷോ യദ് വിബുധാ രമന്തേ ॥ ൨൫ ॥
രണീയസാ വിരജേനാത്മനൈകഃ ।
നമസ്കൃതം ബ്രഹ്മവിദാമുപൈതി
കല്പായുഷോ യദ് വിബുധാ രമന്തേ ॥ ൨൫ ॥
അഥോ അനന്തസ്യ മുഖാനലേന
ദന്ദഹ്യമാനം സ നിരീക്ഷ്യ വിശ്വമ് ।
നിര്യാതി സിദ്ധേശ്വരയുഷ്ടധിഷ്ണ്യം
യദ് ദ്വൈപരാര്ധ്യം തദു പാരമേഷ്ഠ്യമ് ॥ ൨൬ ॥
ദന്ദഹ്യമാനം സ നിരീക്ഷ്യ വിശ്വമ് ।
നിര്യാതി സിദ്ധേശ്വരയുഷ്ടധിഷ്ണ്യം
യദ് ദ്വൈപരാര്ധ്യം തദു പാരമേഷ്ഠ്യമ് ॥ ൨൬ ॥
ന യത്ര ശോകോ ന ജരാ ന മൃത്യു-
ര്നാര്തിര്ന ചോദ്വേഗ ഋതേ കുതശ്ചിത് ।
യച്ചിത്തതോഽദഃ കൃപയാനിദംവിദാം
ദുരന്തദുഃഖപ്രഭവാനുദര്ശനാത് ॥ ൨൭ ॥
ര്നാര്തിര്ന ചോദ്വേഗ ഋതേ കുതശ്ചിത് ।
യച്ചിത്തതോഽദഃ കൃപയാനിദംവിദാം
ദുരന്തദുഃഖപ്രഭവാനുദര്ശനാത് ॥ ൨൭ ॥
തതോ വിശേഷം പ്രതിപദ്യ നിര്ഭയ-
സ്തേനാത്മനാപോഽനലമൂര്തിരത്വരന് ।
ജ്യോതിര്മയോ വായുമുപേത്യ കാലേ
വായ്വാത്മനാ ഖം ബൃഹദാത്മലിങ്ഗമ് ॥ ൨൮ ॥
സ്തേനാത്മനാപോഽനലമൂര്തിരത്വരന് ।
ജ്യോതിര്മയോ വായുമുപേത്യ കാലേ
വായ്വാത്മനാ ഖം ബൃഹദാത്മലിങ്ഗമ് ॥ ൨൮ ॥
ഘ്രാണേന ഗന്ധം രസനേന വൈ രസം
രൂപം ച ദൃഷ്ടയാ ശ്വസനം ത്വചൈവ ।
ശ്രോത്രേണ ചോപേത്യ നഭോഗുണത്വം
പ്രാണേന ചാകൂതിമുപൈതി യോഗീ ॥ ൨൯ ॥
രൂപം ച ദൃഷ്ടയാ ശ്വസനം ത്വചൈവ ।
ശ്രോത്രേണ ചോപേത്യ നഭോഗുണത്വം
പ്രാണേന ചാകൂതിമുപൈതി യോഗീ ॥ ൨൯ ॥
സ ഭൂതസൂക്ഷ്മേന്ദ്രിയസംനികര്ഷം
മനോമയം ദേവമയം വികാര്യമ് ।
സംസാദ്യ ഗത്യാ സഹ തേന യാതി
വിജ്ഞാനതത്ത്വം ഗുണസംനിരോധമ് ॥ ൩൦ ॥
മനോമയം ദേവമയം വികാര്യമ് ।
സംസാദ്യ ഗത്യാ സഹ തേന യാതി
വിജ്ഞാനതത്ത്വം ഗുണസംനിരോധമ് ॥ ൩൦ ॥
തേനാത്മനാത്മാനമുപൈതി ശാന്ത-
മാനന്ദമാനന്ദമയോഽവസാനേ ।
ഏതാം ഗതിം ഭാഗവതീം ഗതോ യഃ
സ വൈ പുനര്നേഹ വിഷജ്ജതേഽങ്ഗ ॥ ൩൧ ॥
മാനന്ദമാനന്ദമയോഽവസാനേ ।
ഏതാം ഗതിം ഭാഗവതീം ഗതോ യഃ
സ വൈ പുനര്നേഹ വിഷജ്ജതേഽങ്ഗ ॥ ൩൧ ॥
ഏതേ സൃതീ തേ നൃപ വേദഗീതേ
ത്വയാഭിപൃഷ്ടേ ച സനാതനേ ച ।
യേ വൈ പുരാ ബ്രഹ്മണ ആഹ തുഷ്ട
ആരാധിതോ ഭഗവാന് വാസുദേവഃ ॥ ൩൨ ॥
ത്വയാഭിപൃഷ്ടേ ച സനാതനേ ച ।
യേ വൈ പുരാ ബ്രഹ്മണ ആഹ തുഷ്ട
ആരാധിതോ ഭഗവാന് വാസുദേവഃ ॥ ൩൨ ॥
ന ഹ്യതോഽന്യഃ ശിവഃ പന്ഥാ വിശതഃ സംസൃതാവിഹ ।
വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്തിയോഗോ യതോ ഭവേത് ॥ ൩൩ ॥
വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്തിയോഗോ യതോ ഭവേത് ॥ ൩൩ ॥
ഭഗവാന് ബ്രഹ്മ കാര്ത്സ്ന്യേന ത്രിരന്വീക്ഷ്യ മനീഷയാ ।
തദധ്യവസ്യത് കൂടസ്ഥോ രതിരാത്മന് യതോ ഭവേത് ॥ ൩൪ ॥
തദധ്യവസ്യത് കൂടസ്ഥോ രതിരാത്മന് യതോ ഭവേത് ॥ ൩൪ ॥
ഭഗവാന് സര്വഭൂതേഷു ലക്ഷിതഃ സ്വാത്മനാ ഹരിഃ ।
ദൃശ്യൈര്ബുദ്ധ്യാദിഭിര്ദ്രഷ്ടാ ലക്ഷണൈരനുമാപകൈഃ ॥ ൩൫ ॥
ദൃശ്യൈര്ബുദ്ധ്യാദിഭിര്ദ്രഷ്ടാ ലക്ഷണൈരനുമാപകൈഃ ॥ ൩൫ ॥
തസ്മാത് സര്വാത്മനാ രാജന് ഹരിഃ സര്വത്ര സര്വദാ ।
ശ്രോതവ്യഃ കീര്തിതവ്യശ്ച സ്മര്തവ്യോ ഭഗവാന്നൃണാമ് ॥ ൩൬ ॥
ശ്രോതവ്യഃ കീര്തിതവ്യശ്ച സ്മര്തവ്യോ ഭഗവാന്നൃണാമ് ॥ ൩൬ ॥
പിബന്തി യേ ഭഗവത ആത്മനഃ സതാം
കഥാമൃതം ശ്രവണപുടേഷു സമ്ഭൃതമ് ।
പുനന്തി തേ വിഷയവിദൂഷിതാശയം
വ്രജന്തി തച്ചരണസരോരുഹാന്തികമ് ॥ ൩൭ ॥
കഥാമൃതം ശ്രവണപുടേഷു സമ്ഭൃതമ് ।
പുനന്തി തേ വിഷയവിദൂഷിതാശയം
വ്രജന്തി തച്ചരണസരോരുഹാന്തികമ് ॥ ൩൭ ॥