নাৰদ উৱাচ
দেৱদেৱ নমস্তেঽস্তু ভূতভাৱন পূৰ্ৱজ ।
তদ্ ৱিজানীহি যজ্জ্ঞানমাত্মতত্ত্ৱনিদৰ্শনম্ ॥ ১ ॥
দেৱদেৱ নমস্তেঽস্তু ভূতভাৱন পূৰ্ৱজ ।
তদ্ ৱিজানীহি যজ্জ্ঞানমাত্মতত্ত্ৱনিদৰ্শনম্ ॥ ১ ॥
যদ্ৰূপং যদধিষ্ঠানং যতঃ সৃষ্টমিদং প্ৰভো ।
যত্সংস্থং যত্পৰং যচ্চ তত্ তত্ত্ৱং ৱদ তত্ত্ৱতঃ ॥ ২ ॥
যত্সংস্থং যত্পৰং যচ্চ তত্ তত্ত্ৱং ৱদ তত্ত্ৱতঃ ॥ ২ ॥
সৰ্ৱং হ্যেতদ্ ভৱান্ ৱেদ ভূতভৱ্যভৱত্প্ৰভুঃ ।
কৰামলকৱদ্ ৱিশ্ৱং ৱিজ্ঞানাৱসিতং তৱ ॥ ৩ ॥
কৰামলকৱদ্ ৱিশ্ৱং ৱিজ্ঞানাৱসিতং তৱ ॥ ৩ ॥
যদ্ৱিজ্ঞানো যদাধাৰো যত্পৰস্ত্ৱং যদাত্মকঃ ।
একঃ সৃজসি ভূতানি ভূতৈৰেৱাত্মমাযযা ॥ ৪ ॥
একঃ সৃজসি ভূতানি ভূতৈৰেৱাত্মমাযযা ॥ ৪ ॥
আত্মন্ ভাৱযসে তানী ন পৰাভাৱযন্ স্ৱযম্ ।
আত্মশক্তিমৱষ্টভ্য ঊৰ্ণনাভিৰিৱাক্লমঃ ॥ ৫ ॥
আত্মশক্তিমৱষ্টভ্য ঊৰ্ণনাভিৰিৱাক্লমঃ ॥ ৫ ॥
নাহং ৱেদ পৰং হ্যস্মিন্নাপৰং ন সমং ৱিভো ।
নামৰূপগুণৈৰ্ভাৱ্যং সদসত্ কিঞ্চিদন্যতঃ ॥ ৬ ॥
নামৰূপগুণৈৰ্ভাৱ্যং সদসত্ কিঞ্চিদন্যতঃ ॥ ৬ ॥
স ভৱানচৰদ্ ঘোৰং যত্ তপঃ সুসমাহিতঃ ।
তেন খেদযসে নস্ত্ৱং পৰাশঙ্কাং চ যচ্ছসি ॥ ৭ ॥
তেন খেদযসে নস্ত্ৱং পৰাশঙ্কাং চ যচ্ছসি ॥ ৭ ॥
এতন্মে পৃচ্ছতঃ সৰ্ৱং সৰ্ৱজ্ঞ সকলেশ্ৱৰ ।
ৱিজানীহি যথৈৱেদমহং বুধ্যেঽনুশাসিতঃ ॥ ৮ ॥
ৱিজানীহি যথৈৱেদমহং বুধ্যেঽনুশাসিতঃ ॥ ৮ ॥
ব্ৰহ্মোৱাচ
সম্যক্ কাৰুণিকস্যেদং ৱত্স তে ৱিচিকিত্সিতম্ ।
যদহং চোদিতঃ সৌম্য ভগৱদ্ৱীৰ্যদৰ্শনে ॥ ৯ ॥
সম্যক্ কাৰুণিকস্যেদং ৱত্স তে ৱিচিকিত্সিতম্ ।
যদহং চোদিতঃ সৌম্য ভগৱদ্ৱীৰ্যদৰ্শনে ॥ ৯ ॥
নানৃতং তৱ তচ্চাপি যথা মাং প্ৰব্ৰৱীষি ভোঃ ।
অৱিজ্ঞায পৰং মত্ত এতাৱত্ত্ৱং যতো হি মে ॥ ১০ ॥
অৱিজ্ঞায পৰং মত্ত এতাৱত্ত্ৱং যতো হি মে ॥ ১০ ॥
যেন স্ৱৰোচিষা ৱিশ্ৱং ৰোচিতং ৰোচযাম্যহম্ ।
যথাৰ্কোঽগ্নিৰ্যথা সোমো যথৰ্ক্ষগ্ৰহতাৰকাঃ ॥ ১১ ॥
যথাৰ্কোঽগ্নিৰ্যথা সোমো যথৰ্ক্ষগ্ৰহতাৰকাঃ ॥ ১১ ॥
তস্মৈ নমো ভগৱতে ৱাসুদেৱায ধীমহি ।
যন্মাযযা দুৰ্জযযা মাং ৱদন্তি জগদ্গুৰুম্ ॥ ১২ ॥
যন্মাযযা দুৰ্জযযা মাং ৱদন্তি জগদ্গুৰুম্ ॥ ১২ ॥
ৱিলজ্জমানযা যস্য স্থাতুমীক্ষাপথেঽমুযা ।
ৱিমোহিতা ৱিকত্থন্তে মমাহমিতি দুৰ্ধিযঃ ॥ ১৩ ॥
ৱিমোহিতা ৱিকত্থন্তে মমাহমিতি দুৰ্ধিযঃ ॥ ১৩ ॥
দ্ৰৱ্যং কৰ্ম চ কালশ্চ স্ৱভাৱো জীৱ এৱ চ ।
ৱাসুদেৱাত্পৰো ব্ৰহ্মন্ন চ চান্যোঽৰ্থোঽস্তি তত্ত্ৱতঃ ॥ ১৪ ॥
ৱাসুদেৱাত্পৰো ব্ৰহ্মন্ন চ চান্যোঽৰ্থোঽস্তি তত্ত্ৱতঃ ॥ ১৪ ॥
নাৰাযণপৰা ৱেদা দেৱা নাৰাযণাঙ্গজাঃ ।
নাৰাযণপৰা লোকা নাৰাযণপৰা মখাঃ ॥ ১৫ ॥
নাৰাযণপৰা লোকা নাৰাযণপৰা মখাঃ ॥ ১৫ ॥
নাৰাযণপৰো যোগো নাৰাযণপৰং তপঃ ।
নাৰাযণপৰং জ্ঞানং নাৰাযণপৰা গতিঃ ॥ ১৬ ॥
নাৰাযণপৰং জ্ঞানং নাৰাযণপৰা গতিঃ ॥ ১৬ ॥
তস্যাপি দ্ৰষ্টুৰীশস্য কূটস্থস্যাখিলাত্মনঃ ।
সৃজ্যং সৃজামি সৃষ্টোঽহমীক্ষযৈৱাভিচোদিতঃ ॥ ১৭ ॥
সৃজ্যং সৃজামি সৃষ্টোঽহমীক্ষযৈৱাভিচোদিতঃ ॥ ১৭ ॥
সত্ত্ৱং ৰজস্তম ইতি নিৰ্গুণস্য গুণাস্ত্ৰযঃ ।
স্থিতিসৰ্গনিৰোধেষু গৃহীতা মাযযা ৱিভোঃ ॥ ১৮ ॥
স্থিতিসৰ্গনিৰোধেষু গৃহীতা মাযযা ৱিভোঃ ॥ ১৮ ॥
কাৰ্যকাৰণকৰ্তৃত্ৱে দ্ৰৱ্যজ্ঞানক্ৰিযাশ্ৰযাঃ ।
বধ্নন্তি নিত্যদা মুক্তং মাযিনং পুৰুষং গুণাঃ ॥ ১৯ ॥
বধ্নন্তি নিত্যদা মুক্তং মাযিনং পুৰুষং গুণাঃ ॥ ১৯ ॥
স এষ ভগৱাল্লিংঙ্গৈস্ত্ৰিভিৰেতৈৰধোক্ষজঃ ।
স্ৱলক্ষিতগতিৰ্ব্ৰহ্মন্ সৰ্ৱেষাং মম চেশ্ৱৰঃ ॥ ২০ ॥
স্ৱলক্ষিতগতিৰ্ব্ৰহ্মন্ সৰ্ৱেষাং মম চেশ্ৱৰঃ ॥ ২০ ॥
কালং কৰ্ম স্ৱভাৱং চ মাযেশো মাযযা স্ৱযা ।
আত্মন্ যদৃচ্ছযা প্ৰাপ্তং ৱিবুভূষুৰুপাদদে ॥ ২১ ॥
আত্মন্ যদৃচ্ছযা প্ৰাপ্তং ৱিবুভূষুৰুপাদদে ॥ ২১ ॥
কালাদ্ গুণৱ্যতিকৰঃ পৰিণামঃ স্ৱভাৱতঃ ।
কৰ্মণো জন্ম মহতঃ পুৰুষাধিষ্ঠিতাদভূত্ ॥ ২২ ॥
কৰ্মণো জন্ম মহতঃ পুৰুষাধিষ্ঠিতাদভূত্ ॥ ২২ ॥
মহতস্তু ৱিকুৰ্ৱাণাদ্ৰজঃসত্ত্ৱোপবৃংহিতাত্ ।
তমঃপ্ৰধানস্ত্ৱভৱদ্ দ্ৰৱ্যজ্ঞানক্ৰিযাত্মকঃ ॥ ২৩ ॥
তমঃপ্ৰধানস্ত্ৱভৱদ্ দ্ৰৱ্যজ্ঞানক্ৰিযাত্মকঃ ॥ ২৩ ॥
সোঽহঙ্কাৰ ইতি প্ৰোক্তো ৱিকুৰ্ৱন্ সমভূত্ত্ৰিধা ।
ৱৈকাৰিকস্তৈজসশ্চ তামসশ্চেতি যদ্ভিদা ।
দ্ৰৱ্যশক্তিঃ ক্ৰিযাশক্তিৰ্জ্ঞানশক্তিৰিতি প্ৰভো ॥ ২৪ ॥
ৱৈকাৰিকস্তৈজসশ্চ তামসশ্চেতি যদ্ভিদা ।
দ্ৰৱ্যশক্তিঃ ক্ৰিযাশক্তিৰ্জ্ঞানশক্তিৰিতি প্ৰভো ॥ ২৪ ॥
তামসাদপি ভূতাদেৰ্ৱিকুৰ্ৱাণাদভূন্নভঃ ।
তস্য মাত্ৰা গুণঃ শব্দো লিঙ্গং যদ্ দ্ৰষ্টৃদৃশ্যযোঃ ॥ ২৫ ॥
তস্য মাত্ৰা গুণঃ শব্দো লিঙ্গং যদ্ দ্ৰষ্টৃদৃশ্যযোঃ ॥ ২৫ ॥
নভসোঽথ ৱিকুৰ্ৱাণাদভূত্ স্পৰ্শগুণোঽনিলঃ ।
পৰান্ৱযাচ্ছব্দৱাংশ্চ প্ৰাণ ওজঃ সহো বলম্ ॥ ২৬ ॥
পৰান্ৱযাচ্ছব্দৱাংশ্চ প্ৰাণ ওজঃ সহো বলম্ ॥ ২৬ ॥
ৱাযোৰপি ৱিকুৰ্ৱাণাত্ কালকৰ্মস্ৱভাৱতঃ ।
উদপদ্যত তেজো ৱৈ ৰূপৱত্ স্পৰ্শশব্দৱত্ ॥ ২৭ ॥
উদপদ্যত তেজো ৱৈ ৰূপৱত্ স্পৰ্শশব্দৱত্ ॥ ২৭ ॥
তেজসস্তু ৱিকুৰ্ৱাণাদাসীদম্ভো ৰসাত্মকম্ ।
ৰূপৱত্ স্পৰ্শৱচ্চাম্ভো ঘোষৱচ্চ পৰান্ৱযাত্ ॥ ২৮ ॥
ৰূপৱত্ স্পৰ্শৱচ্চাম্ভো ঘোষৱচ্চ পৰান্ৱযাত্ ॥ ২৮ ॥
ৱিশেষস্তু ৱিকুৰ্ৱাণাদম্ভসো গন্ধৱানভূত্ ।
পৰান্ৱযাদ্ ৰসস্পৰ্শশব্দৰূপগুণান্ৱিতঃ ॥ ২৯ ॥
পৰান্ৱযাদ্ ৰসস্পৰ্শশব্দৰূপগুণান্ৱিতঃ ॥ ২৯ ॥
ৱৈকাৰিকান্মনো জজ্ঞে দেৱা ৱৈকাৰিকা দশ ।
দিগ্ৱাতাৰ্কপ্ৰচেতোঽশ্ৱিৱহ্নীন্দ্ৰোপেন্দ্ৰমিত্ৰকাঃ ॥ ৩০ ॥
দিগ্ৱাতাৰ্কপ্ৰচেতোঽশ্ৱিৱহ্নীন্দ্ৰোপেন্দ্ৰমিত্ৰকাঃ ॥ ৩০ ॥
তৈজসাত্ তু ৱিকুৰ্ৱাণাদিন্দ্ৰিযাণি দশাভৱন্ ।
জ্ঞানশক্তিঃ ক্ৰিযাশক্তিৰ্বুদ্ধিঃ প্ৰাণশ্চ তৈজসৌ ।
শ্ৰোত্ৰং ত্ৱগ্ঘ্ৰাণদৃগ্জিহ্ৱা ৱাগদোৰ্মেঢ্ৰাঙ্ঘ্ৰিপাযৱঃ ॥ ৩১ ॥
জ্ঞানশক্তিঃ ক্ৰিযাশক্তিৰ্বুদ্ধিঃ প্ৰাণশ্চ তৈজসৌ ।
শ্ৰোত্ৰং ত্ৱগ্ঘ্ৰাণদৃগ্জিহ্ৱা ৱাগদোৰ্মেঢ্ৰাঙ্ঘ্ৰিপাযৱঃ ॥ ৩১ ॥
যদৈতেঽসঙ্গতা ভাৱা ভূতেন্দ্ৰিযমনোগুণাঃ ।
যদাযতননিৰ্মাণে ন শেকুৰ্ব্ৰহ্মৱিত্তম ॥ ৩২ ॥
যদাযতননিৰ্মাণে ন শেকুৰ্ব্ৰহ্মৱিত্তম ॥ ৩২ ॥
তদা সংহৃত্য চান্যোন্যং ভগৱচ্ছক্তিচোদিতাঃ ।
সদসত্ত্ৱমুপাদায চোভযং সসৃজুৰ্হ্যদঃ ॥ ৩৩ ॥
সদসত্ত্ৱমুপাদায চোভযং সসৃজুৰ্হ্যদঃ ॥ ৩৩ ॥
ৱৰ্ষপূগসহস্ৰান্তে তদণ্ডমুদকেশযম্ ।
কালকৰ্মস্ৱভাৱস্থো জীৱোঽজীৱমজীৱযত্ ॥ ৩৪ ॥
কালকৰ্মস্ৱভাৱস্থো জীৱোঽজীৱমজীৱযত্ ॥ ৩৪ ॥
স এৱ পুৰুষস্তস্মাদণ্ডং নিৰ্ভিদ্য নিৰ্গতঃ ।
সহস্ৰোৰ্ৱঙ্ঘ্ৰিবাহ্ৱক্ষঃ সহস্ৰাননশীৰ্ষৱান্ ॥ ৩৫ ॥
সহস্ৰোৰ্ৱঙ্ঘ্ৰিবাহ্ৱক্ষঃ সহস্ৰাননশীৰ্ষৱান্ ॥ ৩৫ ॥
যস্যেহাৱযৱৈৰ্লোকান্ কল্পযন্তি মনীষিণঃ ।
কট্যাদিভিৰধঃ সপ্ত সপ্তোৰ্ধ্ৱং জঘনাদিভিঃ ॥ ৩৬ ॥
কট্যাদিভিৰধঃ সপ্ত সপ্তোৰ্ধ্ৱং জঘনাদিভিঃ ॥ ৩৬ ॥
পুৰুষস্য মুখং ব্ৰহ্ম ক্ষত্ৰমেতস্য বাহৱঃ ।
ঊৰ্ৱোৰ্ৱৈশ্যো ভগৱতঃ পদ্ভ্যাং শূদ্ৰো ৱ্যজাযত ॥ ৩৭ ॥
ঊৰ্ৱোৰ্ৱৈশ্যো ভগৱতঃ পদ্ভ্যাং শূদ্ৰো ৱ্যজাযত ॥ ৩৭ ॥
ভূৰ্লোকঃ কল্পিতঃ পদ্ভ্যাং ভুৱৰ্লোকোঽস্য নাভিতঃ ।
হৃদা স্ৱৰ্লোক উৰসা মহৰ্লোকো মহাত্মনঃ ॥ ৩৮ ॥
হৃদা স্ৱৰ্লোক উৰসা মহৰ্লোকো মহাত্মনঃ ॥ ৩৮ ॥
গ্ৰীৱাযাং জনলোকোঽস্য তপোলোকঃ স্তনদ্ৱযাত্ ।
মূৰ্ধভিঃ সত্যলোকস্তু ব্ৰহ্মলোকঃ সনাতনঃ ॥ ৩৯ ॥
মূৰ্ধভিঃ সত্যলোকস্তু ব্ৰহ্মলোকঃ সনাতনঃ ॥ ৩৯ ॥
তত্কট্যাং চাতলং ক্লৃপ্তমূৰুভ্যাং ৱিতলং ৱিভোঃ ।
জানুভ্যাং সুতলং শুদ্ধং জঙ্ঘাভ্যাং তু তলাতলম্ ॥ ৪০ ॥
জানুভ্যাং সুতলং শুদ্ধং জঙ্ঘাভ্যাং তু তলাতলম্ ॥ ৪০ ॥
মহাতলং তু গুল্ফাভ্যাং প্ৰপদাভ্যাং ৰসাতলম্ ।
পাতালং পাদতলত ইতি লোকমযঃ পুমান্ ॥ ৪১ ॥
পাতালং পাদতলত ইতি লোকমযঃ পুমান্ ॥ ৪১ ॥
ভূৰ্লোকঃ কল্পিতঃ পদ্ভ্যাং ভুৱৰ্লোকোঽস্য নাভিতঃ ।
স্ৱৰ্লোকঃ কল্পিতো মূৰ্ধ্না ইতি ৱা লোককল্পনা ॥ ৪২ ॥
স্ৱৰ্লোকঃ কল্পিতো মূৰ্ধ্না ইতি ৱা লোককল্পনা ॥ ৪২ ॥