നാരദ ഉവാച
ദേവദേവ നമസ്തേഽസ്തു ഭൂതഭാവന പൂര്വജ ।
തദ് വിജാനീഹി യജ്ജ്ഞാനമാത്മതത്ത്വനിദര്ശനമ് ॥ ൧ ॥
ദേവദേവ നമസ്തേഽസ്തു ഭൂതഭാവന പൂര്വജ ।
തദ് വിജാനീഹി യജ്ജ്ഞാനമാത്മതത്ത്വനിദര്ശനമ് ॥ ൧ ॥
യദ്രൂപം യദധിഷ്ഠാനം യതഃ സൃഷ്ടമിദം പ്രഭോ ।
യത്സംസ്ഥം യത്പരം യച്ച തത് തത്ത്വം വദ തത്ത്വതഃ ॥ ൨ ॥
യത്സംസ്ഥം യത്പരം യച്ച തത് തത്ത്വം വദ തത്ത്വതഃ ॥ ൨ ॥
സര്വം ഹ്യേതദ് ഭവാന് വേദ ഭൂതഭവ്യഭവത്പ്രഭുഃ ।
കരാമലകവദ് വിശ്വം വിജ്ഞാനാവസിതം തവ ॥ ൩ ॥
കരാമലകവദ് വിശ്വം വിജ്ഞാനാവസിതം തവ ॥ ൩ ॥
യദ്വിജ്ഞാനോ യദാധാരോ യത്പരസ്ത്വം യദാത്മകഃ ।
ഏകഃ സൃജസി ഭൂതാനി ഭൂതൈരേവാത്മമായയാ ॥ ൪ ॥
ഏകഃ സൃജസി ഭൂതാനി ഭൂതൈരേവാത്മമായയാ ॥ ൪ ॥
ആത്മന് ഭാവയസേ താനീ ന പരാഭാവയന് സ്വയമ് ।
ആത്മശക്തിമവഷ്ടഭ്യ ഊര്ണനാഭിരിവാക്ലമഃ ॥ ൫ ॥
ആത്മശക്തിമവഷ്ടഭ്യ ഊര്ണനാഭിരിവാക്ലമഃ ॥ ൫ ॥
നാഹം വേദ പരം ഹ്യസ്മിന്നാപരം ന സമം വിഭോ ।
നാമരൂപഗുണൈര്ഭാവ്യം സദസത് കിഞ്ചിദന്യതഃ ॥ ൬ ॥
നാമരൂപഗുണൈര്ഭാവ്യം സദസത് കിഞ്ചിദന്യതഃ ॥ ൬ ॥
സ ഭവാനചരദ് ഘോരം യത് തപഃ സുസമാഹിതഃ ।
തേന ഖേദയസേ നസ്ത്വം പരാശങ്കാം ച യച്ഛസി ॥ ൭ ॥
തേന ഖേദയസേ നസ്ത്വം പരാശങ്കാം ച യച്ഛസി ॥ ൭ ॥
ഏതന്മേ പൃച്ഛതഃ സര്വം സര്വജ്ഞ സകലേശ്വര ।
വിജാനീഹി യഥൈവേദമഹം ബുധ്യേഽനുശാസിതഃ ॥ ൮ ॥
വിജാനീഹി യഥൈവേദമഹം ബുധ്യേഽനുശാസിതഃ ॥ ൮ ॥
ബ്രഹ്മോവാച
സമ്യക് കാരുണികസ്യേദം വത്സ തേ വിചികിത്സിതമ് ।
യദഹം ചോദിതഃ സൌമ്യ ഭഗവദ്വീര്യദര്ശനേ ॥ ൯ ॥
സമ്യക് കാരുണികസ്യേദം വത്സ തേ വിചികിത്സിതമ് ।
യദഹം ചോദിതഃ സൌമ്യ ഭഗവദ്വീര്യദര്ശനേ ॥ ൯ ॥
നാനൃതം തവ തച്ചാപി യഥാ മാം പ്രബ്രവീഷി ഭോഃ ।
അവിജ്ഞായ പരം മത്ത ഏതാവത്ത്വം യതോ ഹി മേ ॥ ൧൦ ॥
അവിജ്ഞായ പരം മത്ത ഏതാവത്ത്വം യതോ ഹി മേ ॥ ൧൦ ॥
യേന സ്വരോചിഷാ വിശ്വം രോചിതം രോചയാമ്യഹമ് ।
യഥാര്കോഽഗ്നിര്യഥാ സോമോ യഥര്ക്ഷഗ്രഹതാരകാഃ ॥ ൧൧ ॥
യഥാര്കോഽഗ്നിര്യഥാ സോമോ യഥര്ക്ഷഗ്രഹതാരകാഃ ॥ ൧൧ ॥
തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ ധീമഹി ।
യന്മായയാ ദുര്ജയയാ മാം വദന്തി ജഗദ്ഗുരുമ് ॥ ൧൨ ॥
യന്മായയാ ദുര്ജയയാ മാം വദന്തി ജഗദ്ഗുരുമ് ॥ ൧൨ ॥
വിലജ്ജമാനയാ യസ്യ സ്ഥാതുമീക്ഷാപഥേഽമുയാ ।
വിമോഹിതാ വികത്ഥന്തേ മമാഹമിതി ദുര്ധിയഃ ॥ ൧൩ ॥
വിമോഹിതാ വികത്ഥന്തേ മമാഹമിതി ദുര്ധിയഃ ॥ ൧൩ ॥
ദ്രവ്യം കര്മ ച കാലശ്ച സ്വഭാവോ ജീവ ഏവ ച ।
വാസുദേവാത്പരോ ബ്രഹ്മന്ന ച ചാന്യോഽര്ഥോഽസ്തി തത്ത്വതഃ ॥ ൧൪ ॥
വാസുദേവാത്പരോ ബ്രഹ്മന്ന ച ചാന്യോഽര്ഥോഽസ്തി തത്ത്വതഃ ॥ ൧൪ ॥
നാരായണപരാ വേദാ ദേവാ നാരായണാങ്ഗജാഃ ।
നാരായണപരാ ലോകാ നാരായണപരാ മഖാഃ ॥ ൧൫ ॥
നാരായണപരാ ലോകാ നാരായണപരാ മഖാഃ ॥ ൧൫ ॥
നാരായണപരോ യോഗോ നാരായണപരം തപഃ ।
നാരായണപരം ജ്ഞാനം നാരായണപരാ ഗതിഃ ॥ ൧൬ ॥
നാരായണപരം ജ്ഞാനം നാരായണപരാ ഗതിഃ ॥ ൧൬ ॥
തസ്യാപി ദ്രഷ്ടുരീശസ്യ കൂടസ്ഥസ്യാഖിലാത്മനഃ ।
സൃജ്യം സൃജാമി സൃഷ്ടോഽഹമീക്ഷയൈവാഭിചോദിതഃ ॥ ൧൭ ॥
സൃജ്യം സൃജാമി സൃഷ്ടോഽഹമീക്ഷയൈവാഭിചോദിതഃ ॥ ൧൭ ॥
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി നിര്ഗുണസ്യ ഗുണാസ്ത്രയഃ ।
സ്ഥിതിസര്ഗനിരോധേഷു ഗൃഹീതാ മായയാ വിഭോഃ ॥ ൧൮ ॥
സ്ഥിതിസര്ഗനിരോധേഷു ഗൃഹീതാ മായയാ വിഭോഃ ॥ ൧൮ ॥
കാര്യകാരണകര്തൃത്വേ ദ്രവ്യജ്ഞാനക്രിയാശ്രയാഃ ।
ബധ്നന്തി നിത്യദാ മുക്തം മായിനം പുരുഷം ഗുണാഃ ॥ ൧൯ ॥
ബധ്നന്തി നിത്യദാ മുക്തം മായിനം പുരുഷം ഗുണാഃ ॥ ൧൯ ॥
സ ഏഷ ഭഗവാല്ലിംങ്ഗൈസ്ത്രിഭിരേതൈരധോക്ഷജഃ ।
സ്വലക്ഷിതഗതിര്ബ്രഹ്മന് സര്വേഷാം മമ ചേശ്വരഃ ॥ ൨൦ ॥
സ്വലക്ഷിതഗതിര്ബ്രഹ്മന് സര്വേഷാം മമ ചേശ്വരഃ ॥ ൨൦ ॥
കാലം കര്മ സ്വഭാവം ച മായേശോ മായയാ സ്വയാ ।
ആത്മന് യദൃച്ഛയാ പ്രാപ്തം വിബുഭൂഷുരുപാദദേ ॥ ൨൧ ॥
ആത്മന് യദൃച്ഛയാ പ്രാപ്തം വിബുഭൂഷുരുപാദദേ ॥ ൨൧ ॥
കാലാദ് ഗുണവ്യതികരഃ പരിണാമഃ സ്വഭാവതഃ ।
കര്മണോ ജന്മ മഹതഃ പുരുഷാധിഷ്ഠിതാദഭൂത് ॥ ൨൨ ॥
കര്മണോ ജന്മ മഹതഃ പുരുഷാധിഷ്ഠിതാദഭൂത് ॥ ൨൨ ॥
മഹതസ്തു വികുര്വാണാദ്രജഃസത്ത്വോപബൃംഹിതാത് ।
തമഃപ്രധാനസ്ത്വഭവദ് ദ്രവ്യജ്ഞാനക്രിയാത്മകഃ ॥ ൨൩ ॥
തമഃപ്രധാനസ്ത്വഭവദ് ദ്രവ്യജ്ഞാനക്രിയാത്മകഃ ॥ ൨൩ ॥
സോഽഹങ്കാര ഇതി പ്രോക്തോ വികുര്വന് സമഭൂത്ത്രിധാ ।
വൈകാരികസ്തൈജസശ്ച താമസശ്ചേതി യദ്ഭിദാ ।
ദ്രവ്യശക്തിഃ ക്രിയാശക്തിര്ജ്ഞാനശക്തിരിതി പ്രഭോ ॥ ൨൪ ॥
വൈകാരികസ്തൈജസശ്ച താമസശ്ചേതി യദ്ഭിദാ ।
ദ്രവ്യശക്തിഃ ക്രിയാശക്തിര്ജ്ഞാനശക്തിരിതി പ്രഭോ ॥ ൨൪ ॥
താമസാദപി ഭൂതാദേര്വികുര്വാണാദഭൂന്നഭഃ ।
തസ്യ മാത്രാ ഗുണഃ ശബ്ദോ ലിങ്ഗം യദ് ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യയോഃ ॥ ൨൫ ॥
തസ്യ മാത്രാ ഗുണഃ ശബ്ദോ ലിങ്ഗം യദ് ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യയോഃ ॥ ൨൫ ॥
നഭസോഽഥ വികുര്വാണാദഭൂത് സ്പര്ശഗുണോഽനിലഃ ।
പരാന്വയാച്ഛബ്ദവാംശ്ച പ്രാണ ഓജഃ സഹോ ബലമ് ॥ ൨൬ ॥
പരാന്വയാച്ഛബ്ദവാംശ്ച പ്രാണ ഓജഃ സഹോ ബലമ് ॥ ൨൬ ॥
വായോരപി വികുര്വാണാത് കാലകര്മസ്വഭാവതഃ ।
ഉദപദ്യത തേജോ വൈ രൂപവത് സ്പര്ശശബ്ദവത് ॥ ൨൭ ॥
ഉദപദ്യത തേജോ വൈ രൂപവത് സ്പര്ശശബ്ദവത് ॥ ൨൭ ॥
തേജസസ്തു വികുര്വാണാദാസീദമ്ഭോ രസാത്മകമ് ।
രൂപവത് സ്പര്ശവച്ചാമ്ഭോ ഘോഷവച്ച പരാന്വയാത് ॥ ൨൮ ॥
രൂപവത് സ്പര്ശവച്ചാമ്ഭോ ഘോഷവച്ച പരാന്വയാത് ॥ ൨൮ ॥
വിശേഷസ്തു വികുര്വാണാദമ്ഭസോ ഗന്ധവാനഭൂത് ।
പരാന്വയാദ് രസസ്പര്ശശബ്ദരൂപഗുണാന്വിതഃ ॥ ൨൯ ॥
പരാന്വയാദ് രസസ്പര്ശശബ്ദരൂപഗുണാന്വിതഃ ॥ ൨൯ ॥
വൈകാരികാന്മനോ ജജ്ഞേ ദേവാ വൈകാരികാ ദശ ।
ദിഗ്വാതാര്കപ്രചേതോഽശ്വിവഹ്നീന്ദ്രോപേന്ദ്രമിത്രകാഃ ॥ ൩൦ ॥
ദിഗ്വാതാര്കപ്രചേതോഽശ്വിവഹ്നീന്ദ്രോപേന്ദ്രമിത്രകാഃ ॥ ൩൦ ॥
തൈജസാത് തു വികുര്വാണാദിന്ദ്രിയാണി ദശാഭവന് ।
ജ്ഞാനശക്തിഃ ക്രിയാശക്തിര്ബുദ്ധിഃ പ്രാണശ്ച തൈജസൌ ।
ശ്രോത്രം ത്വഗ്ഘ്രാണദൃഗ്ജിഹ്വാ വാഗദോര്മേഢ്രാങ്ഘ്രിപായവഃ ॥ ൩൧ ॥
ജ്ഞാനശക്തിഃ ക്രിയാശക്തിര്ബുദ്ധിഃ പ്രാണശ്ച തൈജസൌ ।
ശ്രോത്രം ത്വഗ്ഘ്രാണദൃഗ്ജിഹ്വാ വാഗദോര്മേഢ്രാങ്ഘ്രിപായവഃ ॥ ൩൧ ॥
യദൈതേഽസങ്ഗതാ ഭാവാ ഭൂതേന്ദ്രിയമനോഗുണാഃ ।
യദായതനനിര്മാണേ ന ശേകുര്ബ്രഹ്മവിത്തമ ॥ ൩൨ ॥
യദായതനനിര്മാണേ ന ശേകുര്ബ്രഹ്മവിത്തമ ॥ ൩൨ ॥
തദാ സംഹൃത്യ ചാന്യോന്യം ഭഗവച്ഛക്തിചോദിതാഃ ।
സദസത്ത്വമുപാദായ ചോഭയം സസൃജുര്ഹ്യദഃ ॥ ൩൩ ॥
സദസത്ത്വമുപാദായ ചോഭയം സസൃജുര്ഹ്യദഃ ॥ ൩൩ ॥
വര്ഷപൂഗസഹസ്രാന്തേ തദണ്ഡമുദകേശയമ് ।
കാലകര്മസ്വഭാവസ്ഥോ ജീവോഽജീവമജീവയത് ॥ ൩൪ ॥
കാലകര്മസ്വഭാവസ്ഥോ ജീവോഽജീവമജീവയത് ॥ ൩൪ ॥
സ ഏവ പുരുഷസ്തസ്മാദണ്ഡം നിര്ഭിദ്യ നിര്ഗതഃ ।
സഹസ്രോര്വങ്ഘ്രിബാഹ്വക്ഷഃ സഹസ്രാനനശീര്ഷവാന് ॥ ൩൫ ॥
സഹസ്രോര്വങ്ഘ്രിബാഹ്വക്ഷഃ സഹസ്രാനനശീര്ഷവാന് ॥ ൩൫ ॥
യസ്യേഹാവയവൈര്ലോകാന് കല്പയന്തി മനീഷിണഃ ।
കട്യാദിഭിരധഃ സപ്ത സപ്തോര്ധ്വം ജഘനാദിഭിഃ ॥ ൩൬ ॥
കട്യാദിഭിരധഃ സപ്ത സപ്തോര്ധ്വം ജഘനാദിഭിഃ ॥ ൩൬ ॥
പുരുഷസ്യ മുഖം ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രമേതസ്യ ബാഹവഃ ।
ഊര്വോര്വൈശ്യോ ഭഗവതഃ പദ്ഭ്യാം ശൂദ്രോ വ്യജായത ॥ ൩൭ ॥
ഊര്വോര്വൈശ്യോ ഭഗവതഃ പദ്ഭ്യാം ശൂദ്രോ വ്യജായത ॥ ൩൭ ॥
ഭൂര്ലോകഃ കല്പിതഃ പദ്ഭ്യാം ഭുവര്ലോകോഽസ്യ നാഭിതഃ ।
ഹൃദാ സ്വര്ലോക ഉരസാ മഹര്ലോകോ മഹാത്മനഃ ॥ ൩൮ ॥
ഹൃദാ സ്വര്ലോക ഉരസാ മഹര്ലോകോ മഹാത്മനഃ ॥ ൩൮ ॥
ഗ്രീവായാം ജനലോകോഽസ്യ തപോലോകഃ സ്തനദ്വയാത് ।
മൂര്ധഭിഃ സത്യലോകസ്തു ബ്രഹ്മലോകഃ സനാതനഃ ॥ ൩൯ ॥
മൂര്ധഭിഃ സത്യലോകസ്തു ബ്രഹ്മലോകഃ സനാതനഃ ॥ ൩൯ ॥
തത്കട്യാം ചാതലം ക്ലൃപ്തമൂരുഭ്യാം വിതലം വിഭോഃ ।
ജാനുഭ്യാം സുതലം ശുദ്ധം ജങ്ഘാഭ്യാം തു തലാതലമ് ॥ ൪൦ ॥
ജാനുഭ്യാം സുതലം ശുദ്ധം ജങ്ഘാഭ്യാം തു തലാതലമ് ॥ ൪൦ ॥
മഹാതലം തു ഗുല്ഫാഭ്യാം പ്രപദാഭ്യാം രസാതലമ് ।
പാതാലം പാദതലത ഇതി ലോകമയഃ പുമാന് ॥ ൪൧ ॥
പാതാലം പാദതലത ഇതി ലോകമയഃ പുമാന് ॥ ൪൧ ॥
ഭൂര്ലോകഃ കല്പിതഃ പദ്ഭ്യാം ഭുവര്ലോകോഽസ്യ നാഭിതഃ ।
സ്വര്ലോകഃ കല്പിതോ മൂര്ധ്നാ ഇതി വാ ലോകകല്പനാ ॥ ൪൨ ॥
സ്വര്ലോകഃ കല്പിതോ മൂര്ധ്നാ ഇതി വാ ലോകകല്പനാ ॥ ൪൨ ॥