ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଇତି ତେ ଵର୍ଣିତଃ କ୍ଷତ୍ତଃ କାଲାଖ୍ଯଃ ପରମାତ୍ମନଃ ।
ମହିମା ଵେଦଗର୍ଭୋଽଥ ଯଥାସ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ନିବୋଧ ମେ ॥ ୧ ॥
ଇତି ତେ ଵର୍ଣିତଃ କ୍ଷତ୍ତଃ କାଲାଖ୍ଯଃ ପରମାତ୍ମନଃ ।
ମହିମା ଵେଦଗର୍ଭୋଽଥ ଯଥାସ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ନିବୋଧ ମେ ॥ ୧ ॥
ସସର୍ଜାଗ୍ରେଽନ୍ଧତାମିସ୍ରମଥ ତାମିସ୍ରମାଦିକୃତ୍ ।
ମହାମୋହଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ତମଶ୍ଚାଜ୍ଞାନଵୃତ୍ତଯଃ ॥ ୨ ॥
ମହାମୋହଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ତମଶ୍ଚାଜ୍ଞାନଵୃତ୍ତଯଃ ॥ ୨ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାପୀଯସୀଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ନାତ୍ମାନଂ ବହ୍ଵମନ୍ଯତ ।
ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନପୂତେନ ମନସାନ୍ଯାଂ ତତୋଽସୃଜତ୍ ॥ ୩ ॥
ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନପୂତେନ ମନସାନ୍ଯାଂ ତତୋଽସୃଜତ୍ ॥ ୩ ॥
ସନକଂ ଚ ସନନ୍ଦଂ ଚ ସନାତନମଥାତ୍ମଭୂଃ ।
ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ମୁନୀନ୍ନିଷ୍କ୍ରିଯାନୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୪ ॥
ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ମୁନୀନ୍ନିଷ୍କ୍ରିଯାନୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୪ ॥
ତାନ୍ ବଭାଷେ ସ୍ଵଭୂଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜତ ପୁତ୍ରକାଃ ।
ତନ୍ନୈଚ୍ଛନ୍ମୋକ୍ଷଧର୍ମାଣୋ ଵାସୁଦେଵପରାଯଣାଃ ॥ ୫ ॥
ତନ୍ନୈଚ୍ଛନ୍ମୋକ୍ଷଧର୍ମାଣୋ ଵାସୁଦେଵପରାଯଣାଃ ॥ ୫ ॥
ସୋଽଵଧ୍ଯାତଃ ସୁତୈରେଵଂ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତାନୁଶାସନୈଃ ।
କ୍ରୋଧଂ ଦୁର୍ଵିଷହଂ ଜାତଂ ନିଯନ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୬ ॥
କ୍ରୋଧଂ ଦୁର୍ଵିଷହଂ ଜାତଂ ନିଯନ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୬ ॥
ଧିଯା ନିଗୃହ୍ଯମାଣୋଽପି ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାପତେଃ ।
ସଦ୍ଯୋଽଜାଯତ ତନ୍ମନ୍ଯୁଃ କୁମାରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ ॥ ୭ ॥
ସଦ୍ଯୋଽଜାଯତ ତନ୍ମନ୍ଯୁଃ କୁମାରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ ॥ ୭ ॥
ସ ଵୈ ରୁରୋଦ ଦେଵାନାଂ ପୂର୍ଵଜୋ ଭଗଵାନ୍ ଭଵଃ ।
ନାମାନି କୁରୁ ମେ ଧାତଃ ସ୍ଥାନାନି ଚ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ ॥ ୮ ॥
ନାମାନି କୁରୁ ମେ ଧାତଃ ସ୍ଥାନାନି ଚ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ ॥ ୮ ॥
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ପାଦ୍ମୋ ଭଗଵାନ୍ ପରିପାଲଯନ୍ ।
ଅଭ୍ଯଧାଦ୍ଭଦ୍ରଯା ଵାଚା ମା ରୋଦୀସ୍ତତ୍କରୋମି ତେ ॥ ୯ ॥
ଅଭ୍ଯଧାଦ୍ଭଦ୍ରଯା ଵାଚା ମା ରୋଦୀସ୍ତତ୍କରୋମି ତେ ॥ ୯ ॥
ଯଦରୋଦୀଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋଦ୍ଵେଗ ଇଵ ବାଲକଃ ।
ତତସ୍ତ୍ଵାମଭିଧାସ୍ଯନ୍ତି ନାମ୍ନା ରୁଦ୍ର ଇତି ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧୦ ॥
ତତସ୍ତ୍ଵାମଭିଧାସ୍ଯନ୍ତି ନାମ୍ନା ରୁଦ୍ର ଇତି ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧୦ ॥
ହୃଦିନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯସୁର୍ଵ୍ଯୋମ ଵାଯୁରଗ୍ନିର୍ଜଲଂ ମହୀ ।
ସୂର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥାନାନ୍ଯଗ୍ରେ କୃତାନି ତେ ॥ ୧୧ ॥
ସୂର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥାନାନ୍ଯଗ୍ରେ କୃତାନି ତେ ॥ ୧୧ ॥
ମନ୍ଯୁର୍ମନୁର୍ମହିନସୋ ମହାଞ୍ଛିଵ ଋତଧ୍ଵଜଃ ।
ଉଗ୍ରରେତା ଭଵଃ କାଲୋ ଵାମଦେଵୋ ଧୃତଵ୍ରତଃ ॥ ୧୨ ॥
ଉଗ୍ରରେତା ଭଵଃ କାଲୋ ଵାମଦେଵୋ ଧୃତଵ୍ରତଃ ॥ ୧୨ ॥
ଧୀର୍ଧୃତିରସଲୋମା ଚ ନିଯୁତ୍ସର୍ପିରିଲାମ୍ବିକା ।
ଇରାଵତୀ ସ୍ଵଧା ଦୀକ୍ଷା ରୁଦ୍ରାଣ୍ଯୋ ରୁଦ୍ର ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ ୧୩ ॥
ଇରାଵତୀ ସ୍ଵଧା ଦୀକ୍ଷା ରୁଦ୍ରାଣ୍ଯୋ ରୁଦ୍ର ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ ୧୩ ॥
ଗୃହାଣୈତାନି ନାମାନି ସ୍ଥାନାନି ଚ ସଯୋଷଣଃ ।
ଏଭିଃ ସୃଜ ପ୍ରଜା ବହ୍ଵୀଃ ପ୍ରଜାନାମସି ଯତ୍ପତିଃ ॥ ୧୪ ॥
ଏଭିଃ ସୃଜ ପ୍ରଜା ବହ୍ଵୀଃ ପ୍ରଜାନାମସି ଯତ୍ପତିଃ ॥ ୧୪ ॥
ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଗୁରୁଣା ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ ।
ସତ୍ତ୍ଵାକୃତିସ୍ଵଭାଵେନ ସସର୍ଜାତ୍ମସମାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧୫ ॥
ସତ୍ତ୍ଵାକୃତିସ୍ଵଭାଵେନ ସସର୍ଜାତ୍ମସମାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧୫ ॥
ରୁଦ୍ରାଣାଂ ରୁଦ୍ରସୃଷ୍ଟାନାଂ ସମନ୍ତାଦ୍ ଗ୍ରସତାଂ ଜଗତ୍ ।
ନିଶାମ୍ଯାସଂଖ୍ଯଶୋ ଯୂଥାନ୍ ପ୍ରଜାପତିରଶଙ୍କତ ॥ ୧୬ ॥
ନିଶାମ୍ଯାସଂଖ୍ଯଶୋ ଯୂଥାନ୍ ପ୍ରଜାପତିରଶଙ୍କତ ॥ ୧୬ ॥
ଅଲଂ ପ୍ରଜାଭିଃ ସୃଷ୍ଟାଭିରୀଦୃଶୀଭିଃ ସୁରୋତ୍ତମ ।
ମଯା ସହ ଦହନ୍ତୀଭିର୍ଦିଶଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭିରୁଲ୍ବଣୈଃ ॥ ୧୭ ॥
ମଯା ସହ ଦହନ୍ତୀଭିର୍ଦିଶଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭିରୁଲ୍ବଣୈଃ ॥ ୧୭ ॥
ତପ ଆତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସର୍ଵଭୂତସୁଖାଵହମ୍ ।
ତପସୈଵ ଯଥାପୂର୍ଵ ସ୍ରଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭଵାନ୍ ॥ ୧୮ ॥
ତପସୈଵ ଯଥାପୂର୍ଵ ସ୍ରଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭଵାନ୍ ॥ ୧୮ ॥
ତପସୈଵ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଭଗଵନ୍ତମଧୋକ୍ଷଜମ୍ ।
ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଵାସମଞ୍ଜସା ଵିନ୍ଦତେ ପୁମାନ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଵାସମଞ୍ଜସା ଵିନ୍ଦତେ ପୁମାନ୍ ॥ ୧୯ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଏଵମାତ୍ମଭୁଵାଦିଷ୍ଟଃ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଗିରାଂ ପତିମ୍ ।
ବାଢମିତ୍ଯମୁମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିଵେଶ ତପସେ ଵନମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଏଵମାତ୍ମଭୁଵାଦିଷ୍ଟଃ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଗିରାଂ ପତିମ୍ ।
ବାଢମିତ୍ଯମୁମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିଵେଶ ତପସେ ଵନମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଅଥାଭିଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗଂ ଦଶ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ ।
ଭଗଵଚ୍ଛକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଲୋକସନ୍ତାନହେତଵଃ ॥ ୨୧ ॥
ଭଗଵଚ୍ଛକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଲୋକସନ୍ତାନହେତଵଃ ॥ ୨୧ ॥
ମରୀଚିରତ୍ର୍ଯାଙ୍ଗିରସୌ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ ।
ଭୃଗୁର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ଦଶମସ୍ତତ୍ର ନାରଦଃ ॥ ୨୨ ॥
ଭୃଗୁର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ଦଶମସ୍ତତ୍ର ନାରଦଃ ॥ ୨୨ ॥
ଉତ୍ସଙ୍ଗାନ୍ନାରଦୋ ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷୋଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠାତ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ।
ପ୍ରାଣାଦ୍ଵସିଷ୍ଠଃ ସଞ୍ଜାତୋ ଭୃଗୁସ୍ତ୍ଵଚି କରାତ୍କ୍ରତୁଃ ॥ ୨୩ ॥
ପ୍ରାଣାଦ୍ଵସିଷ୍ଠଃ ସଞ୍ଜାତୋ ଭୃଗୁସ୍ତ୍ଵଚି କରାତ୍କ୍ରତୁଃ ॥ ୨୩ ॥
ପୁଲହୋ ନାଭିତୋ ଜଜ୍ଞେ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ କର୍ଣଯୋଋର୍ଷିଃ ।
ଅଙ୍ଗିରା ମୁଖତୋଽକ୍ଷ୍ଣୋଽତ୍ରିର୍ମରୀଚିର୍ମନସୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଅଙ୍ଗିରା ମୁଖତୋଽକ୍ଷ୍ଣୋଽତ୍ରିର୍ମରୀଚିର୍ମନସୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଧର୍ମଃ ସ୍ତନାଦ୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ଯତ୍ର ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଅଧର୍ମ ପୃଷ୍ଠତୋ ଯସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଲୋକଭଯଙ୍କରଃ ॥ ୨୫ ॥
ଅଧର୍ମ ପୃଷ୍ଠତୋ ଯସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଲୋକଭଯଙ୍କରଃ ॥ ୨୫ ॥
ହୃଦି କାମୋ ଭ୍ରୁଵଃ କ୍ରୋଧୋ ଲୋଭଶ୍ଚାଧରଦଚ୍ଛଦାତ୍ ।
ଆସ୍ଯାଦ୍ଵାକ୍ସିନ୍ଧଵୋ ମେଢ୍ରାନ୍ନିଋର୍ତିଃ ପାଯୋରଘାଶ୍ରଯଃ ॥ ୨୬ ॥
ଆସ୍ଯାଦ୍ଵାକ୍ସିନ୍ଧଵୋ ମେଢ୍ରାନ୍ନିଋର୍ତିଃ ପାଯୋରଘାଶ୍ରଯଃ ॥ ୨୬ ॥
ଛାଯାଯାଃ କର୍ଦମୋ ଜଜ୍ଞେ ଦେଵହୂତ୍ଯାଃ ପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ମନସୋ ଦେହତଶ୍ଚେଦଂ ଜଜ୍ଞେ ଵିଶ୍ଵକୃତୋ ଜଗତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ମନସୋ ଦେହତଶ୍ଚେଦଂ ଜଜ୍ଞେ ଵିଶ୍ଵକୃତୋ ଜଗତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଵାଚଂ ଦୁହିତରଂ ତନ୍ଵୀଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ହରତୀଂ ମନଃ ।
ଅକାମାଂ ଚକମେ କ୍ଷତ୍ତଃ ସକାମ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଅକାମାଂ ଚକମେ କ୍ଷତ୍ତଃ ସକାମ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ତମଧର୍ମେ କୃତମତିଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ପିତରଂ ସୁତାଃ ।
ମରୀଚିମୁଖ୍ଯା ମୁନଯୋ ଵିଶ୍ରମ୍ଭାତ୍ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍ ॥ ୨୯ ॥
ମରୀଚିମୁଖ୍ଯା ମୁନଯୋ ଵିଶ୍ରମ୍ଭାତ୍ପ୍ରତ୍ଯବୋଧଯନ୍ ॥ ୨୯ ॥
ନୈତତ୍ପୂର୍ଵୈଃ କୃତଂ ତ୍ଵଦ୍ଯେ ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ ।
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁହିତରଂ ଗଚ୍ଛେରନିଗୃହ୍ଯାଙ୍ଗଜଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୦ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁହିତରଂ ଗଚ୍ଛେରନିଗୃହ୍ଯାଙ୍ଗଜଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୦ ॥
ତେଜୀଯସାମପି ହ୍ଯେତନ୍ନ ସୁଶ୍ଲୋକ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ ।
ଯଦ୍ଵୃତ୍ତମନୁତିଷ୍ଠନ୍ ଵୈ ଲୋକଃ କ୍ଷେମାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୩୧ ॥
ଯଦ୍ଵୃତ୍ତମନୁତିଷ୍ଠନ୍ ଵୈ ଲୋକଃ କ୍ଷେମାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୩୧ ॥
ତସ୍ମୈ ନମୋ ଭଗଵତେ ଯ ଇଦଂ ସ୍ଵେନ ରୋଚିଷା ।
ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜଯାମାସ ସ ଧର୍ମଂ ପାତୁମର୍ହତି ॥ ୩୨ ॥
ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜଯାମାସ ସ ଧର୍ମଂ ପାତୁମର୍ହତି ॥ ୩୨ ॥
ସ ଇତ୍ଥଂ ଗୃଣତଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ପୁରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ।
ପ୍ରଜାପତିପତିସ୍ତନ୍ଵଂ ତତ୍ଯାଜ ଵ୍ରୀଡିତସ୍ତଦା ।
ତାଂ ଦିଶୋ ଜଗୃହୁର୍ଘୋରାଂ ନୀହାରଂ ଯଦ୍ଵିଦୁସ୍ତମଃ ॥ ୩୩ ॥
ପ୍ରଜାପତିପତିସ୍ତନ୍ଵଂ ତତ୍ଯାଜ ଵ୍ରୀଡିତସ୍ତଦା ।
ତାଂ ଦିଶୋ ଜଗୃହୁର୍ଘୋରାଂ ନୀହାରଂ ଯଦ୍ଵିଦୁସ୍ତମଃ ॥ ୩୩ ॥
କଦାଚିଦ୍ ଧ୍ଯାଯତଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁର୍ଵେଦା ଆସଂଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖାତ୍ ।
କଥଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକାନ୍ ସମଵେତାନ୍ ଯଥା ପୁରା ॥ ୩୪ ॥
କଥଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକାନ୍ ସମଵେତାନ୍ ଯଥା ପୁରା ॥ ୩୪ ॥
ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରଂ କର୍ମତନ୍ତ୍ରମୁପଵେଦନଯୈଃ ସହ ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ପାଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତଥୈଵାଶ୍ରମଵୃତ୍ତଯଃ ॥ ୩୫ ॥
ଧର୍ମସ୍ଯ ପାଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତଥୈଵାଶ୍ରମଵୃତ୍ତଯଃ ॥ ୩୫ ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ
ସ ଵୈ ଵିଶ୍ଵସୃଜାମୀଶୋ ଵେଦାଦୀନ୍ ମୁଖତୋଽସୃଜତ୍ ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯେନାସୃଜଦ୍ ଦେଵସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ ॥ ୩୬ ॥
ସ ଵୈ ଵିଶ୍ଵସୃଜାମୀଶୋ ଵେଦାଦୀନ୍ ମୁଖତୋଽସୃଜତ୍ ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯେନାସୃଜଦ୍ ଦେଵସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ ॥ ୩୬ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମାଥର୍ଵାଖ୍ଯାନ୍ ଵେଦାନ୍ ପୂର୍ଵାଦିଭିର୍ମୁଖୈଃ ।
ଶାସ୍ତ୍ରମିଜ୍ଯାଂ ସ୍ତୁତିସ୍ତୋମଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵ୍ଯଧାତ୍କ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମାଥର୍ଵାଖ୍ଯାନ୍ ଵେଦାନ୍ ପୂର୍ଵାଦିଭିର୍ମୁଖୈଃ ।
ଶାସ୍ତ୍ରମିଜ୍ଯାଂ ସ୍ତୁତିସ୍ତୋମଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵ୍ଯଧାତ୍କ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଆଯୁର୍ଵେଦଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଵେଦମାତ୍ମନଃ ।
ସ୍ଥାପତ୍ଯଂ ଚାସୃଜଦ୍ ଵେଦଂ କ୍ରମାତ୍ପୂର୍ଵାଦିଭିର୍ମୁଖୈଃ ॥ ୩୮ ॥
ସ୍ଥାପତ୍ଯଂ ଚାସୃଜଦ୍ ଵେଦଂ କ୍ରମାତ୍ପୂର୍ଵାଦିଭିର୍ମୁଖୈଃ ॥ ୩୮ ॥
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦମୀଶ୍ଵରଃ ।
ସର୍ଵେଭ୍ଯ ଏଵ ଵକ୍ତ୍ରେଭ୍ଯଃ ସସୃଜେ ସର୍ଵଦର୍ଶନଃ ॥ ୩୯ ॥
ସର୍ଵେଭ୍ଯ ଏଵ ଵକ୍ତ୍ରେଭ୍ଯଃ ସସୃଜେ ସର୍ଵଦର୍ଶନଃ ॥ ୩୯ ॥
ଷୋଡଶ୍ଯୁକ୍ଥୌ ପୂର୍ଵଵକ୍ତ୍ରାତ୍ପୁରୀଷ୍ଯଗ୍ନିଷ୍ଟୁତାଵଥ ।
ଆପ୍ତୋର୍ଯାମାତିରାତ୍ରୌ ଚ ଵାଜପେଯଂ ସଗୋସଵମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଆପ୍ତୋର୍ଯାମାତିରାତ୍ରୌ ଚ ଵାଜପେଯଂ ସଗୋସଵମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଵିଦ୍ଯା ଦାନଂ ତପଃ ସତ୍ଯଂ ଧର୍ମସ୍ଯେତି ପଦାନି ଚ ।
ଆଶ୍ରମାଂଶ୍ଚ ଯଥାସଂଖ୍ଯମସୃଜତ୍ସହ ଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ ୪୧ ॥
ଆଶ୍ରମାଂଶ୍ଚ ଯଥାସଂଖ୍ଯମସୃଜତ୍ସହ ଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ ୪୧ ॥
ସାଵିତ୍ରଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚାଥ ବୃହତ୍ତଥା ।
ଵାର୍ତାସଞ୍ଚଯଶାଲୀନଶିଲୋଞ୍ଛ ଇତି ଵୈ ଗୃହେ ॥ ୪୨ ॥
ଵାର୍ତାସଞ୍ଚଯଶାଲୀନଶିଲୋଞ୍ଛ ଇତି ଵୈ ଗୃହେ ॥ ୪୨ ॥
ଵୈଖାନସା ଵାଲଖିଲ୍ଯୌଦୁମ୍ବରାଃ ଫେନପା ଵନେ ।
ନ୍ଯାସେ କୁଟୀଚକଃ ପୂର୍ଵଂ ବହ୍ଵୋଦୋ ହଂସନିଷ୍କ୍ରିଯୌ ॥ ୪୩ ॥
ନ୍ଯାସେ କୁଟୀଚକଃ ପୂର୍ଵଂ ବହ୍ଵୋଦୋ ହଂସନିଷ୍କ୍ରିଯୌ ॥ ୪୩ ॥
ଆନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀ ତ୍ରଯୀ ଵାର୍ତା ଦଣ୍ଡନୀତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯାହୃତଯଶ୍ଵାସନ୍ ପ୍ରଣଵୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ଦହୃତଃ ॥ ୪୪ ॥
ଏଵଂ ଵ୍ଯାହୃତଯଶ୍ଵାସନ୍ ପ୍ରଣଵୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ଦହୃତଃ ॥ ୪୪ ॥
ତସ୍ଯୋଷ୍ଣିଗାସୀଲ୍ଲୋମଭ୍ଯୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ତ୍ଵଚୋ ଵିଭୋଃ ।
ତ୍ରିଷ୍ଟୁମ୍ମାଂସାତ୍ସ୍ନୁତୋଽନୁଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ଥ୍ନଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ॥ ୪୫ ॥
ତ୍ରିଷ୍ଟୁମ୍ମାଂସାତ୍ସ୍ନୁତୋଽନୁଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ଥ୍ନଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ॥ ୪୫ ॥
ମଜ୍ଜାଯାଃ ପଙ୍କ୍ତିରୁତ୍ପନ୍ନା ବୃହତୀ ପ୍ରାଣତୋଽଭଵତ୍ ॥ ୪୬ ॥
ସ୍ପର୍ଶସ୍ତସ୍ଯାଭଵଜ୍ଜୀଵଃ ସ୍ଵରୋ ଦେହ ଉଦାହୃତ ।
ଊଷ୍ମାଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯାହୁରନ୍ତଃସ୍ଥା ବଲମାତ୍ମନଃ ।
ସ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ଵିହାରେଣ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରଜାପତେଃ ॥ ୪୭ ॥
ଊଷ୍ମାଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯାହୁରନ୍ତଃସ୍ଥା ବଲମାତ୍ମନଃ ।
ସ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ଵିହାରେଣ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ପ୍ରଜାପତେଃ ॥ ୪୭ ॥
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ମନଃ ପରଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାଵଭାତି ଵିତତୋ ନାନାଶକ୍ତ୍ଯୁପବୃଂହିତଃ ॥ ୪୮ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଵଭାତି ଵିତତୋ ନାନାଶକ୍ତ୍ଯୁପବୃଂହିତଃ ॥ ୪୮ ॥
ତତୋଽପରାମୁପାଦାଯ ସ ସର୍ଗାଯ ମନୋ ଦଧେ ॥ ୪୯ ॥
ଋଷୀଣାଂ ଭୂରିଵୀର୍ଯାଣାମପି ସର୍ଗମଵିସ୍ତୃତମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦ୍ଧୃଦଯେ ଭୂଯଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କୌରଵ ॥ ୫୦ ॥
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦ୍ଧୃଦଯେ ଭୂଯଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କୌରଵ ॥ ୫୦ ॥
ଅହୋ ଅଦ୍ଭୁତମେତନ୍ମେ ଵ୍ଯାପୃତସ୍ଯାପି ନିତ୍ଯଦା ।
ନ ହ୍ଯେଧନ୍ତେ ପ୍ରଜା ନୂନଂ ଦୈଵମତ୍ର ଵିଘାତକମ୍ ॥ ୫୧ ॥
ନ ହ୍ଯେଧନ୍ତେ ପ୍ରଜା ନୂନଂ ଦୈଵମତ୍ର ଵିଘାତକମ୍ ॥ ୫୧ ॥
ଏଵଂ ଯୁକ୍ତକୃତସ୍ତସ୍ଯ ଦୈଵଞ୍ଚାଵେକ୍ଷତସ୍ତଦା ।
କସ୍ଯ ରୂପମଭୂଦ୍ ଦ୍ଵେଧା ଯତ୍କାଯମଭିଚକ୍ଷତେ ॥ ୫୨ ॥
କସ୍ଯ ରୂପମଭୂଦ୍ ଦ୍ଵେଧା ଯତ୍କାଯମଭିଚକ୍ଷତେ ॥ ୫୨ ॥
ତାଭ୍ଯାଂ ରୂପଵିଭାଗାଭ୍ଯାଂ ମିଥୁନଂ ସମପଦ୍ଯତ ॥ ୫୩ ॥
ଯସ୍ତୁ ତତ୍ର ପୁମାନ୍ ସୋଽଭୂନ୍ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରାଟ୍ ।
ସ୍ତ୍ରୀ ଯାଽସୀଚ୍ଛତରୂପାଖ୍ଯା ମହିଷ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୫୪ ॥
ସ୍ତ୍ରୀ ଯାଽସୀଚ୍ଛତରୂପାଖ୍ଯା ମହିଷ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୫୪ ॥
ତଦା ମିଥୁନଧର୍ମେଣ ପ୍ରଜା ହ୍ଯେଧାମ୍ବଭୂଵିରେ ॥ ୫୫ ॥
ସ ଚାପି ଶତରୂପାଯାଂ ପଞ୍ଚାପତ୍ଯାନ୍ଯଜୀଜନତ୍ ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଭାରତ ।
ଆକୂତିର୍ଦେଵହୂତିଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତିରିତି ସତ୍ତମ ॥ ୫୬ ॥
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଭାରତ ।
ଆକୂତିର୍ଦେଵହୂତିଶ୍ଚ ପ୍ରସୂତିରିତି ସତ୍ତମ ॥ ୫୬ ॥
ଆକୂତିଂ ରୁଚଯେ ପ୍ରାଦାତ୍କର୍ଦମାଯ ତୁ ମଧ୍ଯମାମ୍ ।
ଦକ୍ଷାଯାଦାତ୍ପ୍ରସୂତିଂ ଚ ଯତ ଆପୂରିତଂ ଜଗତ୍ ॥ ୫୭ ॥
ଦକ୍ଷାଯାଦାତ୍ପ୍ରସୂତିଂ ଚ ଯତ ଆପୂରିତଂ ଜଗତ୍ ॥ ୫୭ ॥