శ్రీశుక ఉవాచ
నిశమ్య వాచం వదతో మునేః పుణ్యతమాం నృప ।
భూయః పప్రచ్ఛ కౌరవ్యో వాసుదేవకథాదృతః ॥ ౧ ॥
నిశమ్య వాచం వదతో మునేః పుణ్యతమాం నృప ।
భూయః పప్రచ్ఛ కౌరవ్యో వాసుదేవకథాదృతః ॥ ౧ ॥
విదుర ఉవాచ
స వై స్వాయమ్భువః సమ్రాట్ ప్రియః పుత్రః స్వయమ్భువః ।
ప్రతిలభ్య ప్రియాం పత్నీం కిం చకార తతో మునే ॥ ౨ ॥
స వై స్వాయమ్భువః సమ్రాట్ ప్రియః పుత్రః స్వయమ్భువః ।
ప్రతిలభ్య ప్రియాం పత్నీం కిం చకార తతో మునే ॥ ౨ ॥
చరితం తస్య రాజర్షేరాదిరాజస్య సత్తమ ।
బ్రూహి మే శ్రద్దధానాయ విష్వక్సేనాశ్రయో హ్యసౌ ॥ ౩ ॥
బ్రూహి మే శ్రద్దధానాయ విష్వక్సేనాశ్రయో హ్యసౌ ॥ ౩ ॥
శ్రుతస్య పుంసాం సుచిరశ్రమస్య
నన్వఞ్జసా సూరిభిరీడితోఽర్థః ।
తత్తద్గుణానుశ్రవణం ముకున్ద-
పాదారవిన్ద హృదయేషు యేషామ్ ॥ ౪ ॥
నన్వఞ్జసా సూరిభిరీడితోఽర్థః ।
తత్తద్గుణానుశ్రవణం ముకున్ద-
పాదారవిన్ద హృదయేషు యేషామ్ ॥ ౪ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి బ్రువాణం విదురం వినీతం
సహస్రశీర్ష్ణశ్చరణోపధానమ్ ।
ప్రహృష్టరోమా భగవత్కథాయాం
ప్రణీయమానో మునిరభ్యచష్ట ॥ ౫ ॥
ఇతి బ్రువాణం విదురం వినీతం
సహస్రశీర్ష్ణశ్చరణోపధానమ్ ।
ప్రహృష్టరోమా భగవత్కథాయాం
ప్రణీయమానో మునిరభ్యచష్ట ॥ ౫ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
యదా స్వభార్యయా సార్ధం జాతః స్వాయమ్భువో మనుః ।
ప్రాఞ్జలిః ప్రణతశ్చేదం వేదగర్భమభాషత ॥ ౬ ॥
యదా స్వభార్యయా సార్ధం జాతః స్వాయమ్భువో మనుః ।
ప్రాఞ్జలిః ప్రణతశ్చేదం వేదగర్భమభాషత ॥ ౬ ॥
త్వమేకః సర్వభూతానాం జన్మకృద్ వృత్తిదః పితా ।
తథాపి నః ప్రజానాం తే శుశ్రూషా కేన వా భవేత్ ॥ ౭ ॥
తథాపి నః ప్రజానాం తే శుశ్రూషా కేన వా భవేత్ ॥ ౭ ॥
తద్విధేహి నమస్తుభ్యం కర్మస్వీడ్యాత్మశక్తిషు ।
యత్కృత్వేహ యశో విష్వగముత్ర చ భవేద్గతిః ॥ ౮ ॥
యత్కృత్వేహ యశో విష్వగముత్ర చ భవేద్గతిః ॥ ౮ ॥
బ్రహ్మోవాచ
ప్రీతస్తుభ్యమహం తాత స్వస్తి స్తాద్వాం క్షితీశ్వర ।
యన్నిర్వ్యలీకేన హృదా శాధి మేత్యాత్మనార్పితమ్ ॥ ౯ ॥
ప్రీతస్తుభ్యమహం తాత స్వస్తి స్తాద్వాం క్షితీశ్వర ।
యన్నిర్వ్యలీకేన హృదా శాధి మేత్యాత్మనార్పితమ్ ॥ ౯ ॥
ఏతావత్యాత్మజైర్వీర కార్యా హ్యపచితిర్గురౌ ।
శక్త్యాప్రమత్తైర్గృహ్యేత సాదరం గతమత్సరైః ॥ ౧౦ ॥
శక్త్యాప్రమత్తైర్గృహ్యేత సాదరం గతమత్సరైః ॥ ౧౦ ॥
స త్వమస్యామపత్యాని సదృశాన్యాత్మనో గుణైః ।
ఉత్పాద్య శాస ధర్మేణ గాం యజ్ఞైః పురుషం యజ ॥ ౧౧ ॥
ఉత్పాద్య శాస ధర్మేణ గాం యజ్ఞైః పురుషం యజ ॥ ౧౧ ॥
స త్వమస్యామపత్యాని సదృశాన్యాత్మనో గుణైః ।
ఉత్పాద్య శాస ధర్మేణ గాం యజ్ఞైః పురుషం యజ ॥ ౧౨ ॥
ఉత్పాద్య శాస ధర్మేణ గాం యజ్ఞైః పురుషం యజ ॥ ౧౨ ॥
యేషాం న తుష్టో భగవాన్ యజ్ఞలిఙ్గో జనార్దనః ।
తేషాం శ్రమో హ్యపార్థాయ యదాత్మా నాదృతః స్వయమ్ ॥ ౧౩ ॥
తేషాం శ్రమో హ్యపార్థాయ యదాత్మా నాదృతః స్వయమ్ ॥ ౧౩ ॥
మనురువాచ
ఆదేశేఽహం భగవతో వర్తేయామీవసూదన ।
స్థానం త్విహానుజానీహి ప్రజానాం మమ చ ప్రభో ॥ ౧౪ ॥
ఆదేశేఽహం భగవతో వర్తేయామీవసూదన ।
స్థానం త్విహానుజానీహి ప్రజానాం మమ చ ప్రభో ॥ ౧౪ ॥
యదోకః సర్వభూతానాం మహీ మగ్నా మహామ్భసి ।
అస్యా ఉద్ధరణే యత్నో దేవ దేవ్యా విధీయతామ్ ॥ ౧౫ ॥
అస్యా ఉద్ధరణే యత్నో దేవ దేవ్యా విధీయతామ్ ॥ ౧౫ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
పరమేష్ఠీ త్వపాం మధ్యే తథా సన్నామవేక్ష్య గామ్ ।
కథమేనాం సమున్నేష్య ఇతి దధ్యౌ ధియా చిరమ్ ॥ ౧౬ ॥
పరమేష్ఠీ త్వపాం మధ్యే తథా సన్నామవేక్ష్య గామ్ ।
కథమేనాం సమున్నేష్య ఇతి దధ్యౌ ధియా చిరమ్ ॥ ౧౬ ॥
సృజతో మే క్షితిర్వార్భిఃప్లావ్యమానా రసాం గతా ।
అథాత్ర కిమనుష్ఠేయమస్మాభిః సర్గయోజితైః ।
యస్యాహం హృదయాదాసం స ఈశో విదధాతు మే ॥ ౧౭ ॥
అథాత్ర కిమనుష్ఠేయమస్మాభిః సర్గయోజితైః ।
యస్యాహం హృదయాదాసం స ఈశో విదధాతు మే ॥ ౧౭ ॥
ఇత్యభిధ్యాయతో నాసావివరాత్సహసానఘ ।
వరాహతోకో నిరగాదఙ్గుష్ఠపరిమాణకః ॥ ౧౮ ॥
వరాహతోకో నిరగాదఙ్గుష్ఠపరిమాణకః ॥ ౧౮ ॥
తస్యాభిపశ్యతః ఖస్థః క్షణేన కిల భారత ।
గజమాత్రః ప్రవవృధే తదద్భుతమభూన్మహత్ ॥ ౧౯ ॥
గజమాత్రః ప్రవవృధే తదద్భుతమభూన్మహత్ ॥ ౧౯ ॥
మరీచిప్రముఖైర్విప్రైః కుమారైర్మనునా సహ ।
హృష్ట్వా తత్సౌకరం రూపం తర్కయామాస చిత్రధా ॥ ౨౦ ॥
హృష్ట్వా తత్సౌకరం రూపం తర్కయామాస చిత్రధా ॥ ౨౦ ॥
కిమేతత్సూకరవ్యాజం సత్త్వం దివ్యమవస్థితమ్ ।
అహో బతాశ్చర్యమిదం నాసాయా మే వినిఃసృతమ్ ॥ ౨౧ ॥
అహో బతాశ్చర్యమిదం నాసాయా మే వినిఃసృతమ్ ॥ ౨౧ ॥
దృష్టోఽఙ్గుష్ఠశిరోమాత్రః క్షణాద్గణ్డశిలాసమః ।
అపి స్విద్భగవానేష యజ్ఞో మే ఖేదయన్మనః ॥ ౨౨ ॥
అపి స్విద్భగవానేష యజ్ఞో మే ఖేదయన్మనః ॥ ౨౨ ॥
ఇతి మీమాంసతస్తస్య బ్రహ్మణః సహ సూనుభిః ।
భగవాన్ యజ్ఞపురుషో జగర్జాగేన్ద్రసన్నిభః ॥ ౨౩ ॥
భగవాన్ యజ్ఞపురుషో జగర్జాగేన్ద్రసన్నిభః ॥ ౨౩ ॥
బ్రహ్మాణం హర్షయామాస హరిస్తాంశ్చ ద్విజోత్తమాన్ ।
స్వగర్జితేన కకుభః ప్రతిస్వనయతా విభుః ॥ ౨౪ ॥
స్వగర్జితేన కకుభః ప్రతిస్వనయతా విభుః ॥ ౨౪ ॥
నిశమ్య తే ఘర్ఘరితం స్వఖేద-
క్షయిష్ణు మాయామయసూకరస్య ।
జనస్తపఃసత్యనివాసినస్తే
త్రిభిః పవిత్రైర్మునయోఽగృణన్ స్మ ॥ ౨౫ ॥
క్షయిష్ణు మాయామయసూకరస్య ।
జనస్తపఃసత్యనివాసినస్తే
త్రిభిః పవిత్రైర్మునయోఽగృణన్ స్మ ॥ ౨౫ ॥
తేషాం సతాం వేదవితానమూర్తి-
ర్బ్రహ్మావధార్యాత్మగుణానువాదమ్ ।
వినద్య భూయో విబుధోదయాయ
గజేన్ద్రలీలో జలమావివేశ ॥ ౨౬ ॥
ర్బ్రహ్మావధార్యాత్మగుణానువాదమ్ ।
వినద్య భూయో విబుధోదయాయ
గజేన్ద్రలీలో జలమావివేశ ॥ ౨౬ ॥
ఉత్క్షిప్తవాలః ఖచరః కఠోరః
సటా విధున్వన్ ఖరరోమశత్వక్ ।
ఖురాహతాభ్రః సితదంష్ట్ర ఈక్షా-
జ్యోతిర్బభాసే భగవాన్మహీధ్రః ॥ ౨౭ ॥
సటా విధున్వన్ ఖరరోమశత్వక్ ।
ఖురాహతాభ్రః సితదంష్ట్ర ఈక్షా-
జ్యోతిర్బభాసే భగవాన్మహీధ్రః ॥ ౨౭ ॥
ఘ్రాణేన పృథ్వ్యాః పదవీం విజిఘ్రన్
క్రోడాపదేశః స్వయమధ్వరాఙ్గః ।
కరాలదంష్ట్రోఽప్యకరాలదృగ్భ్యా-
ముద్వీక్ష్య విప్రాన్ గృణతోఽవిశత్కమ్ ॥ ౨౮ ॥
క్రోడాపదేశః స్వయమధ్వరాఙ్గః ।
కరాలదంష్ట్రోఽప్యకరాలదృగ్భ్యా-
ముద్వీక్ష్య విప్రాన్ గృణతోఽవిశత్కమ్ ॥ ౨౮ ॥
స వజ్రకూటాఙ్గనిపాతవేగ-
విశీర్ణకుక్షిః స్తనయన్నుదన్వాన్ ।
ఉత్సృష్టదీర్ఘోర్మిభుజైరివార్త-
శ్చుక్రోశ యజ్ఞేశ్వర పాహి మేతి ॥ ౨౯ ॥
విశీర్ణకుక్షిః స్తనయన్నుదన్వాన్ ।
ఉత్సృష్టదీర్ఘోర్మిభుజైరివార్త-
శ్చుక్రోశ యజ్ఞేశ్వర పాహి మేతి ॥ ౨౯ ॥
ఖురైః క్షురప్రైర్దరయంస్తదాప
ఉత్పారపారం త్రిపరూ రసాయామ్ ।
దదర్శ గాం తత్ర సుషుప్సురగ్రే
యాం జీవధానీం స్వయమభ్యధత్త ॥ ౩౦ ॥
ఉత్పారపారం త్రిపరూ రసాయామ్ ।
దదర్శ గాం తత్ర సుషుప్సురగ్రే
యాం జీవధానీం స్వయమభ్యధత్త ॥ ౩౦ ॥
స్వదంష్ట్రయోద్ధృత్య మహీం నిమగ్నాం
స ఉత్థితః సంరురుచే రసాయాః ।
తత్రాపి దైత్యం గదయాపతన్తం
సునాభసన్దీపితతీవ్రమన్యుః ॥ ౩౧ ॥
స ఉత్థితః సంరురుచే రసాయాః ।
తత్రాపి దైత్యం గదయాపతన్తం
సునాభసన్దీపితతీవ్రమన్యుః ॥ ౩౧ ॥
జఘాన రున్ధానమసహ్యవిక్రమం
స లీలయేభం మృగరాడివామ్భసి ।
తద్రక్తపఙ్కాఙ్కితగణ్డతుణ్డో
యథా గజేన్ద్రో జగతీం విభిన్దన్ ॥ ౩౨ ॥
స లీలయేభం మృగరాడివామ్భసి ।
తద్రక్తపఙ్కాఙ్కితగణ్డతుణ్డో
యథా గజేన్ద్రో జగతీం విభిన్దన్ ॥ ౩౨ ॥
తమాలనీలం సితదన్తకోట్యా
క్ష్మాముత్క్షిపన్తం గజలీలయాఙ్గ ।
ప్రజ్ఞాయ బద్ధాఞ్జలయోఽనువాకై-
ర్విరిఞ్చిముఖ్యా ఉపతస్థురీశమ్ ॥ ౩౩ ॥
క్ష్మాముత్క్షిపన్తం గజలీలయాఙ్గ ।
ప్రజ్ఞాయ బద్ధాఞ్జలయోఽనువాకై-
ర్విరిఞ్చిముఖ్యా ఉపతస్థురీశమ్ ॥ ౩౩ ॥
ఋషయ ఊచుః
జితం జితం తేఽజిత యజ్ఞభావన
త్రయీం తనుం స్వాం పరిధున్వతే నమః ।
యద్రోమగర్ేషు నిలిల్యురద్ధయ-
స్తస్మై నమః కారణసూకరాయ తే ॥ ౩౪ ॥
జితం జితం తేఽజిత యజ్ఞభావన
త్రయీం తనుం స్వాం పరిధున్వతే నమః ।
యద్రోమగర్ేషు నిలిల్యురద్ధయ-
స్తస్మై నమః కారణసూకరాయ తే ॥ ౩౪ ॥
రూపం తవైతన్నను దుష్కృతాత్మనాం
దుర్దర్శనం దేవ యదధ్వరాత్మకమ్ ।
ఛన్దాంసి యస్య త్వచి బర్హిరోమ-
స్వాజ్యం దృశి త్వఙ్ఘ్రి షు చాతుర్హోత్రమ్ ॥ ౩౫ ॥
దుర్దర్శనం దేవ యదధ్వరాత్మకమ్ ।
ఛన్దాంసి యస్య త్వచి బర్హిరోమ-
స్వాజ్యం దృశి త్వఙ్ఘ్రి షు చాతుర్హోత్రమ్ ॥ ౩౫ ॥
స్రక్తుణ్డ ఆసీత్స్రువ ఈశ నాసయో-
రిడోదరే చమసాః కర్ణరన్ధ్రే ।
ప్రాశిత్రమాస్యే గ్రసనే గ్రహాస్తు తే
యచ్చర్వణం తే భగవన్నగ్నిహోత్రమ్ ॥ ౩౬ ॥
రిడోదరే చమసాః కర్ణరన్ధ్రే ।
ప్రాశిత్రమాస్యే గ్రసనే గ్రహాస్తు తే
యచ్చర్వణం తే భగవన్నగ్నిహోత్రమ్ ॥ ౩౬ ॥
దీక్షానుజన్మోపసదః శిరోధరం
త్వం ప్రాయణీయోదయనీయదంష్ట్రః ।
జిహ్వా ప్రవర్గ్యస్తవ శీర్షకం క్రతోః
సత్యావసథ్యం చితయోఽసవో హి తే ॥ ౩౭ ॥
త్వం ప్రాయణీయోదయనీయదంష్ట్రః ।
జిహ్వా ప్రవర్గ్యస్తవ శీర్షకం క్రతోః
సత్యావసథ్యం చితయోఽసవో హి తే ॥ ౩౭ ॥
సోమస్తు రేతః సవనాన్యవస్థితిః
సంస్థావిభేదాస్తవ దేవ ధాతవః ।
సత్రాణి సర్వాణి శరీరసన్ధి-
స్త్వం సర్వయజ్ఞక్రతురిష్టిబన్ధనః ॥ ౩౮ ॥
సంస్థావిభేదాస్తవ దేవ ధాతవః ।
సత్రాణి సర్వాణి శరీరసన్ధి-
స్త్వం సర్వయజ్ఞక్రతురిష్టిబన్ధనః ॥ ౩౮ ॥
నమో నమస్తేఽఖిలమన్త్రదేవతా-
ద్రవ్యాయ సర్వక్రతవే క్రియాత్మనే ।
వైరాగ్యభక్త్యాత్మజయానుభావిత-
జ్ఞానాయ విద్యాగురవే నమో నమః ॥ ౩౯ ॥
ద్రవ్యాయ సర్వక్రతవే క్రియాత్మనే ।
వైరాగ్యభక్త్యాత్మజయానుభావిత-
జ్ఞానాయ విద్యాగురవే నమో నమః ॥ ౩౯ ॥
దంష్ట్రాగ్రకోట్యా భగవంస్త్వయా ధృతా
విరాజతే భూధర భూః సభూధరా ।
యథా వనాన్నిఃసరతో దతా ధృతా
మతఙ్గజేన్ద్రస్య సపత్రపద్మినీ ॥ ౪౦ ॥
విరాజతే భూధర భూః సభూధరా ।
యథా వనాన్నిఃసరతో దతా ధృతా
మతఙ్గజేన్ద్రస్య సపత్రపద్మినీ ॥ ౪౦ ॥
త్రయీమయం రూపమిదం చ సౌకరం
భూమణ్డలేనాథ దతా ధృతేన తే ।
చకాస్తి శృఙ్గోఢఘనేన భూయసా
కులాచలేన్ద్రస్య యథైవ విభ్రమః ॥ ౪౧ ॥
భూమణ్డలేనాథ దతా ధృతేన తే ।
చకాస్తి శృఙ్గోఢఘనేన భూయసా
కులాచలేన్ద్రస్య యథైవ విభ్రమః ॥ ౪౧ ॥
సంస్థాపయైనాం జగతాం సతస్థుషాం
లోకాయ పత్నీమసి మాతరం పితా ।
విధేమ చాస్యై నమసా సహ త్వయా
యస్యాం స్వతేజోఽగ్నిమివారణావధాః ॥ ౪౨ ॥
లోకాయ పత్నీమసి మాతరం పితా ।
విధేమ చాస్యై నమసా సహ త్వయా
యస్యాం స్వతేజోఽగ్నిమివారణావధాః ॥ ౪౨ ॥
కః శ్రద్దధీతాన్యతమస్తవ ప్రభో
రసాం గతాయా భువ ఉద్విబర్హణమ్ ।
న విస్మయోఽసౌ త్వయి విశ్వవిస్మయే
యో మాయయేదం ససృజేఽతివిస్మయమ్ ॥ ౪౩ ॥
రసాం గతాయా భువ ఉద్విబర్హణమ్ ।
న విస్మయోఽసౌ త్వయి విశ్వవిస్మయే
యో మాయయేదం ససృజేఽతివిస్మయమ్ ॥ ౪౩ ॥
విధున్వతా వేదమయం నిజం వపు-
ర్జనస్తపఃసత్యనివాసినో వయమ్ ।
సటాశిఖోద్ధూతశివామ్బుబిన్దుభి-
ర్విమృజ్యమానా భృశమీశ పావితాః ॥ ౪౪ ॥
ర్జనస్తపఃసత్యనివాసినో వయమ్ ।
సటాశిఖోద్ధూతశివామ్బుబిన్దుభి-
ర్విమృజ్యమానా భృశమీశ పావితాః ॥ ౪౪ ॥
స వై బత భ్రష్టమతిస్తవైషతే
యః కర్మణాం పారమపారకర్మణః ।
యద్యోగమాయాగుణయోగమోహితం
విశ్వం సమస్తం భగవన్ విధేహి శమ్ ॥ ౪౫ ॥
యః కర్మణాం పారమపారకర్మణః ।
యద్యోగమాయాగుణయోగమోహితం
విశ్వం సమస్తం భగవన్ విధేహి శమ్ ॥ ౪౫ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఇత్యుపస్థీయమానోఽసౌ మునిభిర్బ్రహ్మవాదిభిః ।
సలిలే స్వఖురాక్రాన్త ఉపాధత్తావితావనిమ్ ॥ ౪౬ ॥
ఇత్యుపస్థీయమానోఽసౌ మునిభిర్బ్రహ్మవాదిభిః ।
సలిలే స్వఖురాక్రాన్త ఉపాధత్తావితావనిమ్ ॥ ౪౬ ॥
స ఇత్థం భగవానుర్వీం విష్వక్సేనః ప్రజాపతిః ।
రసాయా లీలయోన్నీతామప్సు న్యస్య యయౌ హరిః ॥ ౪౭ ॥
రసాయా లీలయోన్నీతామప్సు న్యస్య యయౌ హరిః ॥ ౪౭ ॥
య ఏవమేతాం హరిమేధసో హరేః ।
కథాం సుభద్రాం కథనీయమాయినః ।
శృణ్వీత భక్త్యా శ్రవయేత వోశతీం
జనార్దనోఽస్యాశు హృది ప్రసీదతి ॥ ౪౮ ॥
కథాం సుభద్రాం కథనీయమాయినః ।
శృణ్వీత భక్త్యా శ్రవయేత వోశతీం
జనార్దనోఽస్యాశు హృది ప్రసీదతి ॥ ౪౮ ॥
తస్మిన్ ప్రసన్నే సకలాశిషాం ప్రభౌ
కిం దుర్లభం తాభిరలం లవాత్మభిః ।
అనన్యదృష్టయా భజతాం గుహాశయః
స్వయం విధత్తే స్వగతిం పరః పరామ్ ॥ ౪౯ ॥
కిం దుర్లభం తాభిరలం లవాత్మభిః ।
అనన్యదృష్టయా భజతాం గుహాశయః
స్వయం విధత్తే స్వగతిం పరః పరామ్ ॥ ౪౯ ॥
కో నామ లోకే పురుషార్థసారవిత్
పురాకథానాం భగవత్కథాసుధామ్ ।
ఆపీయ కర్ణాఞ్జలిభిర్భవాపహా-
మహో విరజ్యేత వినా నరేతరమ్ ॥ ౫౦ ॥
పురాకథానాం భగవత్కథాసుధామ్ ।
ఆపీయ కర్ణాఞ్జలిభిర్భవాపహా-
మహో విరజ్యేత వినా నరేతరమ్ ॥ ౫౦ ॥