મૈત્રેય ઉવાચ
પ્રજાપત્યં તુ તત્તેજઃ પરતેજોહનં દિતિઃ ।
દધાર વર્ષાણિ શતં શઙ્કમાના સુરાર્દનાત્ ॥ ૧ ॥
પ્રજાપત્યં તુ તત્તેજઃ પરતેજોહનં દિતિઃ ।
દધાર વર્ષાણિ શતં શઙ્કમાના સુરાર્દનાત્ ॥ ૧ ॥
લોકે તેનાહતાલોકે લોકપાલા હતૌજસઃ ।
ન્યવેદયન્ વિશ્વસૃજે ધ્વાન્તવ્યતિકરં દિશામ્ ॥ ૨ ॥
ન્યવેદયન્ વિશ્વસૃજે ધ્વાન્તવ્યતિકરં દિશામ્ ॥ ૨ ॥
દેવા ઊચુઃ
તમ એતદ્વિભો વેત્થ સંવિગ્ના યદ્વયં ભૃશમ્ ।
ન હ્યવ્યક્તં ભગવતઃ કાલેનાસ્પૃષ્ટવર્ત્મનઃ ॥ ૩ ॥
તમ એતદ્વિભો વેત્થ સંવિગ્ના યદ્વયં ભૃશમ્ ।
ન હ્યવ્યક્તં ભગવતઃ કાલેનાસ્પૃષ્ટવર્ત્મનઃ ॥ ૩ ॥
દેવદેવ જગદ્ધાતર્લોકનાથશિખામણે ।
પરેષામપરેષાં ત્વં ભૂતાનામસિ ભાવવિત્ ॥ ૪ ॥
પરેષામપરેષાં ત્વં ભૂતાનામસિ ભાવવિત્ ॥ ૪ ॥
નમો વિજ્ઞાનવીર્યાય માયયેદમુપેયુષે ।
ગૃહીતગુણભેદાય નમસ્તેઽવ્યક્તયોનયે ॥ ૫ ॥
ગૃહીતગુણભેદાય નમસ્તેઽવ્યક્તયોનયે ॥ ૫ ॥
યે ત્વાનન્યેન ભાવેન ભાવયન્ત્યાત્મભાવનમ્ ।
આત્મનિ પ્રોતભુવનં પરં સદસદાત્મકમ્ ॥ ૬ ॥
આત્મનિ પ્રોતભુવનં પરં સદસદાત્મકમ્ ॥ ૬ ॥
તેષાં સુપક્વયોગાનાં જિતશ્વાસેન્દ્રિયાત્મનામ્ ।
લબ્ધયુષ્મત્પ્રસાદાનાં ન કુતશ્ચિત્પરાભવઃ ॥ ૭ ॥
લબ્ધયુષ્મત્પ્રસાદાનાં ન કુતશ્ચિત્પરાભવઃ ॥ ૭ ॥
યસ્ય વાચા પ્રજાઃ સર્વા ગાવસ્તન્ત્યેવ યન્ત્રિતાઃ ।
હરન્તિ બલિમાયત્તાસ્તસ્મૈ મુખ્યાય તે નમઃ ॥ ૮ ॥
હરન્તિ બલિમાયત્તાસ્તસ્મૈ મુખ્યાય તે નમઃ ॥ ૮ ॥
સ ત્વં વિધત્સ્વ શં ભૂમંસ્તમસા લુપ્તકર્મણામ્ ।
અદભ્રદયયા દૃષ્ટયા આપન્નાનર્હસીક્ષિતુમ્ ॥ ૯ ॥
અદભ્રદયયા દૃષ્ટયા આપન્નાનર્હસીક્ષિતુમ્ ॥ ૯ ॥
એષ દેવ દિતેર્ગર્ભ ઓજઃ કાશ્યપમર્પિતમ્ ।
દિશસ્તિમિરયન્ સર્વા વર્ધતેઽગ્નિરિવૈધસિ ॥ ૧૦ ॥
દિશસ્તિમિરયન્ સર્વા વર્ધતેઽગ્નિરિવૈધસિ ॥ ૧૦ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
સ પ્રહસ્ય મહાબાહો ભગવાન્ શબ્દગોચરઃ ।
પ્રત્યાચષ્ટાત્મભૂર્દેવાન્ પ્રીણન્ રુચિરયા ગિરા ॥ ૧૧ ॥
સ પ્રહસ્ય મહાબાહો ભગવાન્ શબ્દગોચરઃ ।
પ્રત્યાચષ્ટાત્મભૂર્દેવાન્ પ્રીણન્ રુચિરયા ગિરા ॥ ૧૧ ॥
બ્રહ્મોવાચ
માનસા મે સુતા યુષ્મત્પૂર્વજાઃ સનકાદયઃ ।
ચેરુર્વિહાયસા લોકાલ્લોકેષુ વિગતસ્પૃહાઃ ॥ ૧૨ ॥
માનસા મે સુતા યુષ્મત્પૂર્વજાઃ સનકાદયઃ ।
ચેરુર્વિહાયસા લોકાલ્લોકેષુ વિગતસ્પૃહાઃ ॥ ૧૨ ॥
ત એકદા ભગવતો વૈકુણ્ઠસ્યામલાત્મનઃ ।
યયુર્વૈકુણ્ઠનિલયં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ॥ ૧૩ ॥
યયુર્વૈકુણ્ઠનિલયં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ॥ ૧૩ ॥
વસન્તિ યત્ર પુરુષાઃ સર્વે વૈકુણ્ઠમૂર્તયઃ ।
યેઽનિમિત્તનિમિત્તેન ધર્મેણારાધયન્ હરિમ્ ॥ ૧૪ ॥
યેઽનિમિત્તનિમિત્તેન ધર્મેણારાધયન્ હરિમ્ ॥ ૧૪ ॥
યત્ર ચાદ્યઃ પુમાનાસ્તે ભગવાન્ શબ્દગોચરઃ ।
સત્ત્વં વિષ્ટભ્ય વિરજં સ્વાનાં નો મૃડયન્ વૃષઃ ॥ ૧૫ ॥
સત્ત્વં વિષ્ટભ્ય વિરજં સ્વાનાં નો મૃડયન્ વૃષઃ ॥ ૧૫ ॥
યત્ર નૈઃશ્રેયસં નામ વનં કામદુઘૈર્દ્રુમૈઃ ।
સર્વર્તુશ્રીભિર્વિભ્રાજત્કૈવલ્યમિવ મૂર્તિમત્ ॥ ૧૬ ॥
સર્વર્તુશ્રીભિર્વિભ્રાજત્કૈવલ્યમિવ મૂર્તિમત્ ॥ ૧૬ ॥
વૈમાનિકાઃ સલલનાશ્ચરિતાનિ શશ્વદ્
ગાયન્તિ યત્ર શમલક્ષપણાનિ ભર્તુઃ ।
અન્તર્જલેઽનુવિકસન્મધુમાધવીનાં
ગન્ધેન ખણ્ડિતધિયોઽપ્યનિલં ક્ષિપન્તઃ ॥ ૧૭ ॥
ગાયન્તિ યત્ર શમલક્ષપણાનિ ભર્તુઃ ।
અન્તર્જલેઽનુવિકસન્મધુમાધવીનાં
ગન્ધેન ખણ્ડિતધિયોઽપ્યનિલં ક્ષિપન્તઃ ॥ ૧૭ ॥
પારાવતાન્યભૃતસારસચક્રવાક-
દાત્યૂહહંસશુકતિત્તિરિબર્હિણાં યઃ ।
કોલાહલો વિરમતેઽચિરમાત્રમુચ્ચૈ
ર્ભૃઙ્ગાધિપે હરિકથામિવ ગાયમાને ॥ ૧૮ ॥
દાત્યૂહહંસશુકતિત્તિરિબર્હિણાં યઃ ।
કોલાહલો વિરમતેઽચિરમાત્રમુચ્ચૈ
ર્ભૃઙ્ગાધિપે હરિકથામિવ ગાયમાને ॥ ૧૮ ॥
મન્દારકુન્દકુરબોત્પલચમ્પકાર્ણ-
પુન્નાગનાગબકુલામ્બુજપારિજાતાઃ ।
ગન્ધેઽર્ચિતે તુલસિકાભરણેન તસ્યા
યસ્મિંસ્તપઃ સુમનસો બહુ માનયન્તિ ॥ ૧૯ ॥
પુન્નાગનાગબકુલામ્બુજપારિજાતાઃ ।
ગન્ધેઽર્ચિતે તુલસિકાભરણેન તસ્યા
યસ્મિંસ્તપઃ સુમનસો બહુ માનયન્તિ ॥ ૧૯ ॥
યત્સંકુલં હરિપદાનતિમાત્રદૃષ્ટૈ-
ર્વૈદૂર્યમારકતહેમમયૈર્વિમાનૈઃ ।
યેષાં બૃહત્કટિતટાઃ સ્મિતશોભિમુખ્યઃ
કૃષ્ણાત્મનાં ન રજ આદધુરુત્સ્મયાદ્યૈઃ ॥ ૨૦ ॥
ર્વૈદૂર્યમારકતહેમમયૈર્વિમાનૈઃ ।
યેષાં બૃહત્કટિતટાઃ સ્મિતશોભિમુખ્યઃ
કૃષ્ણાત્મનાં ન રજ આદધુરુત્સ્મયાદ્યૈઃ ॥ ૨૦ ॥
શ્રી રૂપિણી ક્વણયતી ચરણારવિન્દં
લીલામ્બુજેન હરિસદ્મનિ મુક્તદોષા ।
સંલક્ષ્યતે સ્ફટિકકુડ્ય ઉપેતહેમ્નિ
સમ્માર્જતીવ યદનુગ્રહણેઽન્યયત્નઃ ॥ ૨૧ ॥
લીલામ્બુજેન હરિસદ્મનિ મુક્તદોષા ।
સંલક્ષ્યતે સ્ફટિકકુડ્ય ઉપેતહેમ્નિ
સમ્માર્જતીવ યદનુગ્રહણેઽન્યયત્નઃ ॥ ૨૧ ॥
વાપીષુ વિદ્રુમતટાસ્વમલામૃતાપ્સુ
પ્રેષ્યાન્વિતા નિજવને તુલસીભિરીશમ્ ।
અભ્યર્ચતી સ્વલકમુન્નસમીક્ષ્ય વક્ત્ર-
મુચ્છેષિતં ભગવતેત્યમતાઙ્ગ યચ્છ્રીઃ ॥ ૨૨ ॥
પ્રેષ્યાન્વિતા નિજવને તુલસીભિરીશમ્ ।
અભ્યર્ચતી સ્વલકમુન્નસમીક્ષ્ય વક્ત્ર-
મુચ્છેષિતં ભગવતેત્યમતાઙ્ગ યચ્છ્રીઃ ॥ ૨૨ ॥
યન્ન વ્રજન્ત્યઘભિદો રચનાનુવાદા-
ચ્છૃણ્વન્તિ યેઽન્યવિષયાઃ કુકથા મતિઘ્નીઃ ।
યાસ્તુ શ્રુતા હતભગૈર્નૃભિરાત્તસારા-
સ્તાંસ્તાન્ ક્ષિપન્ત્યશરણેષુ તમઃસુ હન્ત ॥ ૨૩ ॥
ચ્છૃણ્વન્તિ યેઽન્યવિષયાઃ કુકથા મતિઘ્નીઃ ।
યાસ્તુ શ્રુતા હતભગૈર્નૃભિરાત્તસારા-
સ્તાંસ્તાન્ ક્ષિપન્ત્યશરણેષુ તમઃસુ હન્ત ॥ ૨૩ ॥
યેઽભ્યર્થિતામપિ ચ તો નૃગતિં પ્રપન્ના
જ્ઞાનં ચ તત્ત્વવિષયં સહધર્મં યત્ર ।
નારાધનં ભગવતો વિતરન્ત્યમુષ્ય
સમ્મોહિતા વિતતયા બત માયયા તે ॥ ૨૪ ॥
જ્ઞાનં ચ તત્ત્વવિષયં સહધર્મં યત્ર ।
નારાધનં ભગવતો વિતરન્ત્યમુષ્ય
સમ્મોહિતા વિતતયા બત માયયા તે ॥ ૨૪ ॥
યચ્ચ વ્રજન્ત્યનિમિષામૃષભાનુવૃત્ત્યા
દૂરેયમા હ્યુપરિ નઃ સ્પૃહણીયશીલાઃ ।
ભર્તુર્મિથઃ સુયશસઃ કથનાનુરાગ-
વૈક્લવ્યબાષ્પકલયા પુલકીકૃતાઙ્ગાઃ ॥ ૨૫ ॥
દૂરેયમા હ્યુપરિ નઃ સ્પૃહણીયશીલાઃ ।
ભર્તુર્મિથઃ સુયશસઃ કથનાનુરાગ-
વૈક્લવ્યબાષ્પકલયા પુલકીકૃતાઙ્ગાઃ ॥ ૨૫ ॥
તદ્વિશ્વગુર્વધિકૃતં ભુવનૈકવન્દ્યં
દિવ્યં વિચિત્રવિબુધાગ્ર્યવિમાનશોચિઃ ।
આપુઃ પરાં મુદમપૂર્વમુપેત્ય યોગ-
માયાબલેન મુનયસ્તદથો વિકુણ્ઠમ્ ॥ ૨૬ ॥
દિવ્યં વિચિત્રવિબુધાગ્ર્યવિમાનશોચિઃ ।
આપુઃ પરાં મુદમપૂર્વમુપેત્ય યોગ-
માયાબલેન મુનયસ્તદથો વિકુણ્ઠમ્ ॥ ૨૬ ॥
તસ્મિન્નતીત્ય મુનયઃ ષડસજ્જમાનાઃ
કક્ષાઃ સમાનવયસાવથ સપ્તમાયામ્ ।
દેવાવચક્ષત ગૃહીતગદૌ પરાર્ધ્ય-
કેયૂરકુણ્ડલકિરીટવિટઙ્કવેષૌ ॥ ૨૭ ॥
કક્ષાઃ સમાનવયસાવથ સપ્તમાયામ્ ।
દેવાવચક્ષત ગૃહીતગદૌ પરાર્ધ્ય-
કેયૂરકુણ્ડલકિરીટવિટઙ્કવેષૌ ॥ ૨૭ ॥
મત્તદ્વિરેફવનમાલિકયા નિવીતૌ
વિન્યસ્તયાસિતચતુષ્ટયબાહુમધ્યે ।
વક્ત્રં ભ્રુવા કુટિલયા સ્ફુટનિર્ગમાભ્યાં
રક્તેક્ષણેન ચ મનાગ્રભસં દધાનૌ ॥ ૨૮ ॥
વિન્યસ્તયાસિતચતુષ્ટયબાહુમધ્યે ।
વક્ત્રં ભ્રુવા કુટિલયા સ્ફુટનિર્ગમાભ્યાં
રક્તેક્ષણેન ચ મનાગ્રભસં દધાનૌ ॥ ૨૮ ॥
દ્વાર્યેતયોર્નિવિવિશુર્મિષતોરપૃષ્ટ્વા
પૂર્વા યથા પુરટવજ્રકપાટિકા યાઃ ।
સર્વત્ર તેઽવિષમયા મુનયઃ સ્વદૃષ્ટયા
યે સઞ્ચરન્ત્યવિહતા વિગતાભિશઙ્કાઃ ॥ ૨૯ ॥
પૂર્વા યથા પુરટવજ્રકપાટિકા યાઃ ।
સર્વત્ર તેઽવિષમયા મુનયઃ સ્વદૃષ્ટયા
યે સઞ્ચરન્ત્યવિહતા વિગતાભિશઙ્કાઃ ॥ ૨૯ ॥
તાન્ વીક્ષ્ય વાતારશનાંશ્ચતુરઃ કુમારાન્
વૃદ્ધાન્દશાર્ધવયસો વિદિતાત્મતત્ત્વાન્ ।
વેત્રેણ ચાસ્ખલયતામતદર્હણાંસ્તૌ
તેજો વિહસ્ય ભગવત્પ્રતિકૂલશીલૌ ॥ ૩૦ ॥
વૃદ્ધાન્દશાર્ધવયસો વિદિતાત્મતત્ત્વાન્ ।
વેત્રેણ ચાસ્ખલયતામતદર્હણાંસ્તૌ
તેજો વિહસ્ય ભગવત્પ્રતિકૂલશીલૌ ॥ ૩૦ ॥
તાભ્યાં મિષત્સ્વનિમિષેષુ નિષિધ્યમાનાઃ
સ્વર્હત્તમા હ્યપિ હરેઃ પ્રતિહારપાભ્યામ્ ।
ઊચુઃ સુહૃત્તમદિદૃક્ષિતભઙ્ગ ઈષ-
ત્કામાનુજેન સહસા ત ઉપપ્લુતાક્ષાઃ ॥ ૩૧ ॥
સ્વર્હત્તમા હ્યપિ હરેઃ પ્રતિહારપાભ્યામ્ ।
ઊચુઃ સુહૃત્તમદિદૃક્ષિતભઙ્ગ ઈષ-
ત્કામાનુજેન સહસા ત ઉપપ્લુતાક્ષાઃ ॥ ૩૧ ॥
મુનય ઊચુઃ
કો વામિહૈત્ય ભગવત્પરિચર્યયોચ્ચૈ-
સ્તદ્ધર્મિણાં નિવસતાં વિષમઃ સ્વભાવઃ ।
તસ્મિન્ પ્રશાન્તપુરુષે ગતવિગ્રહે વાં
કો વાત્મવત્કુહકયોઃ પરિશઙ્કનીયઃ ॥ ૩૨ ॥
કો વામિહૈત્ય ભગવત્પરિચર્યયોચ્ચૈ-
સ્તદ્ધર્મિણાં નિવસતાં વિષમઃ સ્વભાવઃ ।
તસ્મિન્ પ્રશાન્તપુરુષે ગતવિગ્રહે વાં
કો વાત્મવત્કુહકયોઃ પરિશઙ્કનીયઃ ॥ ૩૨ ॥
ન હ્યન્તરં ભગવતીહ સમસ્તકુક્ષા-
વાત્માનમાત્મનિ નભો નભસીવ ધીરાઃ ।
પશ્યન્તિ યત્ર યુવયોઃ સુરલિઙ્ગિનોઃ કિં
વ્યુત્પાદિતં હ્યુદરભેદિ ભયં યતોઽસ્ય ॥ ૩૩ ॥
વાત્માનમાત્મનિ નભો નભસીવ ધીરાઃ ।
પશ્યન્તિ યત્ર યુવયોઃ સુરલિઙ્ગિનોઃ કિં
વ્યુત્પાદિતં હ્યુદરભેદિ ભયં યતોઽસ્ય ॥ ૩૩ ॥
તદ્વામમુષ્ય પરમસ્ય વિકુણ્ઠભર્તુઃ
કર્તું પ્રકૃષ્ટમિહ ધીમહિ મન્દધીભ્યામ્ ।
લોકાનિતો વ્રજતમન્તરભાવદૃષ્ટયા
પાપીયસસ્ત્રય ઇમે રિપવોઽસ્ય યત્ર ॥ ૩૪ ॥
કર્તું પ્રકૃષ્ટમિહ ધીમહિ મન્દધીભ્યામ્ ।
લોકાનિતો વ્રજતમન્તરભાવદૃષ્ટયા
પાપીયસસ્ત્રય ઇમે રિપવોઽસ્ય યત્ર ॥ ૩૪ ॥
તેષામિતીરિતમુભાવવધાર્ય ઘોરં
તં બ્રહ્મદણ્ડમનિવારણમસ્ત્રપૂગૈઃ ।
સદ્યો હરેરનુચરાવુરુ બિભ્યતસ્તત્-
પાદગ્રહાવપતતામતિકાતરેણ ॥ ૩૫ ॥
તં બ્રહ્મદણ્ડમનિવારણમસ્ત્રપૂગૈઃ ।
સદ્યો હરેરનુચરાવુરુ બિભ્યતસ્તત્-
પાદગ્રહાવપતતામતિકાતરેણ ॥ ૩૫ ॥
ભૂયાદઘોનિ ભગવદ્ભિરકારિ દણ્ડો
યો નૌ હરેત સુરહેલનમપ્યશેષમ્ ।
મા વોઽનુતાપકલયા ભગવત્સ્મૃતિઘ્નો
મોહો ભવેદિહ તુ નૌ વ્રજતોરધોઽધઃ ॥ ૩૬ ॥
યો નૌ હરેત સુરહેલનમપ્યશેષમ્ ।
મા વોઽનુતાપકલયા ભગવત્સ્મૃતિઘ્નો
મોહો ભવેદિહ તુ નૌ વ્રજતોરધોઽધઃ ॥ ૩૬ ॥
એવં તદૈવ ભગવાનરવિન્દનાભઃ
સ્વાનાં વિબુધ્ય સદતિક્રમમાર્યહૃદ્યઃ ।
તસ્મિન્ યયૌ પરમહંસમહામુનીના-
મન્વેષણીયચરણૌ ચલયન્ સહશ્રીઃ ॥ ૩૭ ॥
સ્વાનાં વિબુધ્ય સદતિક્રમમાર્યહૃદ્યઃ ।
તસ્મિન્ યયૌ પરમહંસમહામુનીના-
મન્વેષણીયચરણૌ ચલયન્ સહશ્રીઃ ॥ ૩૭ ॥
તં ત્વાગતં પ્રતિહૃતૌપયિકં સ્વપુમ્ભિ-
સ્તેઽચક્ષતાક્ષવિષયં સ્વસમાધિભાગ્યમ્ ।
હંસશ્રિયોર્વ્યજનયોઃ શિવવાયુલોલ-
ચ્છુભ્રાતપત્રશશિકેસરશીકરામ્બુમ્ ॥ ૩૮ ॥
સ્તેઽચક્ષતાક્ષવિષયં સ્વસમાધિભાગ્યમ્ ।
હંસશ્રિયોર્વ્યજનયોઃ શિવવાયુલોલ-
ચ્છુભ્રાતપત્રશશિકેસરશીકરામ્બુમ્ ॥ ૩૮ ॥
કૃત્સ્નપ્રસાદસુમુખં સ્પૃહણીયધામ
સ્નેહાવલોકકલયા હૃદિ સંસ્પૃશન્તમ્ ।
શ્યામે પૃથાવુરસિ શોભિતયા શ્રિયા સ્વ-
શ્ચૂડામણિં સુભગયન્તમિવાત્મધિષ્ણ્યમ્ ॥ ૩૯ ॥
સ્નેહાવલોકકલયા હૃદિ સંસ્પૃશન્તમ્ ।
શ્યામે પૃથાવુરસિ શોભિતયા શ્રિયા સ્વ-
શ્ચૂડામણિં સુભગયન્તમિવાત્મધિષ્ણ્યમ્ ॥ ૩૯ ॥
પીતાંશુકે પૃથુનિતમ્બિનિ વિસ્ફુરન્ત્યા
કાઞ્ચ્યાલિભિર્વિરુતયા વનમાલયા ચ ।
વલ્ગુપ્રકોષ્ઠવલયં વિનતાસુતાંસે
વિન્યસ્તહસ્તમિતરેણ ધુનાનમબ્જમ્ ॥ ૪૦ ॥
કાઞ્ચ્યાલિભિર્વિરુતયા વનમાલયા ચ ।
વલ્ગુપ્રકોષ્ઠવલયં વિનતાસુતાંસે
વિન્યસ્તહસ્તમિતરેણ ધુનાનમબ્જમ્ ॥ ૪૦ ॥
વિદ્યુત્ક્ષિપન્મકરકુણ્ડલમણ્ડનાર્હ-
ગણ્ડસ્થલોન્નસમુખં મણિમત્કિરીટમ્ ।
દોર્દણ્ડષણ્ડવિવરે હરતા પરાર્ધ્ય-
હારેણ કન્ધરગતેન ચ કૌસ્તુભેન ॥ ૪૧ ॥
ગણ્ડસ્થલોન્નસમુખં મણિમત્કિરીટમ્ ।
દોર્દણ્ડષણ્ડવિવરે હરતા પરાર્ધ્ય-
હારેણ કન્ધરગતેન ચ કૌસ્તુભેન ॥ ૪૧ ॥
અત્રોપસૃષ્ટમિતિ ચોત્સ્મિતમિન્દિરાયાઃ
સ્વાનાં ધિયા વિરચિતં બહુસૌષ્ઠવાઢ્યમ્ ।
મહ્યં ભવસ્ય ભવતાં ચ ભજન્તમઙ્ગં
નેમુર્નિરીક્ષ્ય નવિતૃપ્તદૃશો મુદા કૈઃ ॥ ૪૨ ॥
સ્વાનાં ધિયા વિરચિતં બહુસૌષ્ઠવાઢ્યમ્ ।
મહ્યં ભવસ્ય ભવતાં ચ ભજન્તમઙ્ગં
નેમુર્નિરીક્ષ્ય નવિતૃપ્તદૃશો મુદા કૈઃ ॥ ૪૨ ॥
તસ્યારવિન્દનયનસ્ય પદારવિન્દ-
કિઞ્જલ્કમિશ્રતુલસીમકરન્દવાયુઃ ।
અન્તર્ગતઃ સ્વવિવરેણ ચકાર તેષાં
સઙ્ક્ષોભમક્ષરજુષામપિ ચિત્તતન્વોઃ ॥ ૪૩ ॥
કિઞ્જલ્કમિશ્રતુલસીમકરન્દવાયુઃ ।
અન્તર્ગતઃ સ્વવિવરેણ ચકાર તેષાં
સઙ્ક્ષોભમક્ષરજુષામપિ ચિત્તતન્વોઃ ॥ ૪૩ ॥
તે વા અમુષ્ય વદનાસિતપદ્મકોશ-
મુદ્વીક્ષ્ય સુન્દરતરાધરકુન્દહાસમ્ ।
લબ્ધાશિષઃ પુનરવેક્ષ્ય તદીયમઙ્ઘ્રિ-
દ્વન્દ્વં નખારુણમણિશ્રયણં નિદધ્યુઃ ॥ ૪૪ ॥
મુદ્વીક્ષ્ય સુન્દરતરાધરકુન્દહાસમ્ ।
લબ્ધાશિષઃ પુનરવેક્ષ્ય તદીયમઙ્ઘ્રિ-
દ્વન્દ્વં નખારુણમણિશ્રયણં નિદધ્યુઃ ॥ ૪૪ ॥
પુંસાં ગતિં મૃગયતામિહ યોગમાર્ગૈ-
ર્ધ્યાનાસ્પદં બહુ મતં નયનાભિરામમ્ ।
પૌંસ્નં વપુર્દર્શયાનમનન્યસિદ્ધૈ-
રૌત્પત્તિકૈઃ સમગૃણન્ યુતમષ્ટભોગૈઃ ॥ ૪૫ ॥
ર્ધ્યાનાસ્પદં બહુ મતં નયનાભિરામમ્ ।
પૌંસ્નં વપુર્દર્શયાનમનન્યસિદ્ધૈ-
રૌત્પત્તિકૈઃ સમગૃણન્ યુતમષ્ટભોગૈઃ ॥ ૪૫ ॥
કુમારા ઊચુઃ
યોઽન્તર્હિતો હૃદિ ગતોઽપિ દુરાત્મનાં ત્વં
સોઽદ્યૈવ નો નયનમૂલમનન્ત રાદ્ધઃ ।
યર્હ્યેવ કર્ણવિવરેણ ગુહાં ગતો નઃ
પિત્રાનુવર્ણિતરહા ભવદુદ્ભવેન ॥ ૪૬ ॥
યોઽન્તર્હિતો હૃદિ ગતોઽપિ દુરાત્મનાં ત્વં
સોઽદ્યૈવ નો નયનમૂલમનન્ત રાદ્ધઃ ।
યર્હ્યેવ કર્ણવિવરેણ ગુહાં ગતો નઃ
પિત્રાનુવર્ણિતરહા ભવદુદ્ભવેન ॥ ૪૬ ॥
તં ત્વાં વિદામ ભગવન્ પરમાત્મતત્ત્વં
સત્ત્વેન સમ્પ્રતિ રતિં રચયન્તમેષામ્ ।
યત્તેઽનુતાપવિદિતૈર્દૃઢભક્તિયોગૈ-
રુદ્ગ્રન્થયો હૃદિ વિદુર્મુનયો વિરાગાઃ ॥ ૪૭ ॥
સત્ત્વેન સમ્પ્રતિ રતિં રચયન્તમેષામ્ ।
યત્તેઽનુતાપવિદિતૈર્દૃઢભક્તિયોગૈ-
રુદ્ગ્રન્થયો હૃદિ વિદુર્મુનયો વિરાગાઃ ॥ ૪૭ ॥
નાત્યન્તિકં વિગણયન્ત્યપિ તે પ્રસાદં
કિમ્વન્યદર્પિતભયં ભ્રુવ ઉન્નયૈસ્તે ।
યેઽઙ્ગ ત્વદઙ્ઘ્રિ શરણા ભવતઃ કથાયાઃ
કીર્તન્યતીર્થયશસઃ કુશલા રસજ્ઞાઃ ॥ ૪૮ ॥
કિમ્વન્યદર્પિતભયં ભ્રુવ ઉન્નયૈસ્તે ।
યેઽઙ્ગ ત્વદઙ્ઘ્રિ શરણા ભવતઃ કથાયાઃ
કીર્તન્યતીર્થયશસઃ કુશલા રસજ્ઞાઃ ॥ ૪૮ ॥
કામં ભવઃ સ્વવૃજિનૈર્નિરયેષુ નઃ સ્તા-
ચ્ચેતોઽલિવદ્યદિ નુ તે પદયો રમેત ।
વાચશ્ચ નસ્તુલસિવદ્યદિ તેઽઙ્ઘ્રિ શોભાઃ
પૂર્યેત તે ગુણગણૈર્યદિ કર્ણરન્ધ્રઃ ॥ ૪૯ ॥
ચ્ચેતોઽલિવદ્યદિ નુ તે પદયો રમેત ।
વાચશ્ચ નસ્તુલસિવદ્યદિ તેઽઙ્ઘ્રિ શોભાઃ
પૂર્યેત તે ગુણગણૈર્યદિ કર્ણરન્ધ્રઃ ॥ ૪૯ ॥
પ્રાદુશ્ચકર્થ યદિદં પુરુહૂત રૂપં
તેનેશ નિર્વૃતિમવાપુરલં દૃશો નઃ ।
તસ્મા ઇદં ભગવતે નમ ઇદ્વિધેમ
યોઽનાત્મનાં દુરુદયો ભગવાન્ પ્રતીતઃ ॥ ૫૦ ॥
તેનેશ નિર્વૃતિમવાપુરલં દૃશો નઃ ।
તસ્મા ઇદં ભગવતે નમ ઇદ્વિધેમ
યોઽનાત્મનાં દુરુદયો ભગવાન્ પ્રતીતઃ ॥ ૫૦ ॥