મૈત્રેય ઉવાચ
તદેવમાકર્ણ્ય જલેશભાષિતં
મહામનાસ્તદ્વિગણય્ય દુર્મદઃ ।
હરેર્વિદિત્વા ગતિમઙ્ગ નારદાદ્
રસાતલં નિર્વિવિશે ત્વરાન્વિતઃ ॥ ૧ ॥
તદેવમાકર્ણ્ય જલેશભાષિતં
મહામનાસ્તદ્વિગણય્ય દુર્મદઃ ।
હરેર્વિદિત્વા ગતિમઙ્ગ નારદાદ્
રસાતલં નિર્વિવિશે ત્વરાન્વિતઃ ॥ ૧ ॥
દદર્શ તત્રાભિજિતં ધરાધરં
પ્રોન્નીયમાનાવનિમગ્રદંષ્ટ્રયા ।
મુષ્ણન્તમક્ષ્ણા સ્વરુચોઽરુણશ્રિયા
જહાસ ચાહો વનગોચરો મૃગઃ ॥ ૨ ॥
પ્રોન્નીયમાનાવનિમગ્રદંષ્ટ્રયા ।
મુષ્ણન્તમક્ષ્ણા સ્વરુચોઽરુણશ્રિયા
જહાસ ચાહો વનગોચરો મૃગઃ ॥ ૨ ॥
આહૈનમેહ્યજ્ઞ મહીં વિમુઞ્ચ નો
રસૌકસાં વિશ્વસૃજેયમર્પિતા ।
ન સ્વસ્તિ યાસ્યસ્યનયા મમેક્ષતઃ
સુરાધમાસાદિતસૂકરાકૃતે ॥ ૩ ॥
રસૌકસાં વિશ્વસૃજેયમર્પિતા ।
ન સ્વસ્તિ યાસ્યસ્યનયા મમેક્ષતઃ
સુરાધમાસાદિતસૂકરાકૃતે ॥ ૩ ॥
ત્વં નઃ સપત્નૈરભવાય કિં ભૃતો
યો માયયા હન્ત્યસુરાન્ પરોક્ષજિત્ ।
ત્વાં યોગમાયાબલમલ્પપૌરુષં
સંસ્થાપ્ય મૂઢ પ્રમૃજે સુહૃચ્છુચઃ ॥ ૪ ॥
યો માયયા હન્ત્યસુરાન્ પરોક્ષજિત્ ।
ત્વાં યોગમાયાબલમલ્પપૌરુષં
સંસ્થાપ્ય મૂઢ પ્રમૃજે સુહૃચ્છુચઃ ॥ ૪ ॥
ત્વયિ સંસ્થિતે ગદયા શીર્ણશીર્ષ-
ણ્યસ્મદ્ભુજચ્યુતયા યે ચ તુભ્યમ્ ।
બલિં હરન્ત્યૃષયો યે ચ દેવાઃ
સ્વયં સર્વે ન ભવિષ્યન્ત્યમૂલાઃ ॥ ૫ ॥
ણ્યસ્મદ્ભુજચ્યુતયા યે ચ તુભ્યમ્ ।
બલિં હરન્ત્યૃષયો યે ચ દેવાઃ
સ્વયં સર્વે ન ભવિષ્યન્ત્યમૂલાઃ ॥ ૫ ॥
સ તુદ્યમાનોઽરિદુરુક્તતોમરૈ-
ર્દંષ્ટ્રાગ્રગાં ગામુપલક્ષ્ય ભીતામ્ ।
તોદં મૃષન્નિરગાદમ્બુમધ્યાદ્
ગ્રાહાહતઃ સકરેણુર્યથેભઃ ॥ ૬ ॥
ર્દંષ્ટ્રાગ્રગાં ગામુપલક્ષ્ય ભીતામ્ ।
તોદં મૃષન્નિરગાદમ્બુમધ્યાદ્
ગ્રાહાહતઃ સકરેણુર્યથેભઃ ॥ ૬ ॥
તં નિઃસરન્તં સલિલાદનુદ્રુતો
હિરણ્યકેશો દ્વિરદં યથા ઝષઃ ।
કરાલદંષ્ટ્રોઽશનિનિસ્વનોઽબ્રવીદ્
ગતહ્રિયાં કિં ત્વસતાં વિગર્હિતમ્ ॥ ૭ ॥
હિરણ્યકેશો દ્વિરદં યથા ઝષઃ ।
કરાલદંષ્ટ્રોઽશનિનિસ્વનોઽબ્રવીદ્
ગતહ્રિયાં કિં ત્વસતાં વિગર્હિતમ્ ॥ ૭ ॥
સ ગામુદસ્તાત્સલિલસ્ય ગોચરે
વિન્યસ્ય તસ્યામદધાત્સ્વસત્ત્વમ્ ।
અભિષ્ટુતો વિશ્વસૃજા પ્રસૂનૈ-
રાપૂર્યમાણો વિબુધૈઃ પશ્યતોઽરેઃ ॥ ૮ ॥
વિન્યસ્ય તસ્યામદધાત્સ્વસત્ત્વમ્ ।
અભિષ્ટુતો વિશ્વસૃજા પ્રસૂનૈ-
રાપૂર્યમાણો વિબુધૈઃ પશ્યતોઽરેઃ ॥ ૮ ॥
પરાનુષક્તં તપનીયોપકલ્પં
મહાગદં કાઞ્ચનચિત્રદંશમ્ ।
મર્માણ્યભીક્ષ્ણં પ્રતુદન્તં દુરુક્તૈઃ
પ્રચણ્ડમન્યુઃ પ્રહસંસ્તં બભાષે ॥ ૯ ॥
મહાગદં કાઞ્ચનચિત્રદંશમ્ ।
મર્માણ્યભીક્ષ્ણં પ્રતુદન્તં દુરુક્તૈઃ
પ્રચણ્ડમન્યુઃ પ્રહસંસ્તં બભાષે ॥ ૯ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
સત્યં વયં ભો વનગોચરા મૃગા
યુષ્મદ્વિધાન્મૃગયે ગ્રામસિંહાન્ ।
ન મૃત્યુપાશૈઃ પ્રતિમુક્તસ્ય વીરા
વિકત્થનં તવ ગૃહ્ણન્ત્યભદ્ર ॥ ૧૦ ॥
સત્યં વયં ભો વનગોચરા મૃગા
યુષ્મદ્વિધાન્મૃગયે ગ્રામસિંહાન્ ।
ન મૃત્યુપાશૈઃ પ્રતિમુક્તસ્ય વીરા
વિકત્થનં તવ ગૃહ્ણન્ત્યભદ્ર ॥ ૧૦ ॥
એતે વયં ન્યાસહરા રસૌકસાં
ગતહ્રિયો ગદયા દ્રાવિતાસ્તે ।
તિષ્ઠામહેઽથાપિ કથઞ્ચિદાજૌ
સ્થેયં ક્વ યામો બલિનોત્પાદ્ય વૈરમ્ ॥ ૧૧ ॥
ગતહ્રિયો ગદયા દ્રાવિતાસ્તે ।
તિષ્ઠામહેઽથાપિ કથઞ્ચિદાજૌ
સ્થેયં ક્વ યામો બલિનોત્પાદ્ય વૈરમ્ ॥ ૧૧ ॥
ત્વં પદ્રથાનાં કિલ યૂથપાધિપો
ઘટસ્વ નોઽસ્વસ્તય આશ્વનૂહઃ ।
સંસ્થાપ્ય ચાસ્માન્ પ્રમૃજાશ્રુસ્વકાનાં
યઃ સ્વાં પ્રતિજ્ઞાં નાતિપિપર્ત્યસભ્યઃ ॥ ૧૨ ॥
ઘટસ્વ નોઽસ્વસ્તય આશ્વનૂહઃ ।
સંસ્થાપ્ય ચાસ્માન્ પ્રમૃજાશ્રુસ્વકાનાં
યઃ સ્વાં પ્રતિજ્ઞાં નાતિપિપર્ત્યસભ્યઃ ॥ ૧૨ ॥
મૈત્રેય ઉવાચસોઽધિક્ષિપ્તો ભગવતા પ્રલબ્ધશ્ચ રુષા ભૃશમ્ ।
આજહારોલ્બણં ક્રોધં ક્રીડ્યમાનોઽહિરાડિવ ॥ ૧૩ ॥
આજહારોલ્બણં ક્રોધં ક્રીડ્યમાનોઽહિરાડિવ ॥ ૧૩ ॥
સૃજન્નમર્ષિતઃ શ્વાસાન્મન્યુપ્રચલિતેન્દ્રિયઃ ।
આસાદ્ય તરસા દૈત્યો ગદયાન્યહનદ્ધરિમ્ ॥ ૧૪ ॥
આસાદ્ય તરસા દૈત્યો ગદયાન્યહનદ્ધરિમ્ ॥ ૧૪ ॥
ભગવાંસ્તુ ગદાવેગં વિસૃષ્ટં રિપુણોરસિ ।
અવઞ્ચયત્તિરશ્ચીનો યોગારૂઢ ઇવાન્તકમ્ ॥ ૧૫ ॥
અવઞ્ચયત્તિરશ્ચીનો યોગારૂઢ ઇવાન્તકમ્ ॥ ૧૫ ॥
પુનર્ગદાં સ્વામાદાય ભ્રામયન્તમભીક્ષ્ણશઃ ।
અભ્યધાવદ્ધરિઃ ક્રુદ્ધઃ સંરમ્ભાદ્દષ્ટદચ્છદમ્ ॥ ૧૬ ॥
અભ્યધાવદ્ધરિઃ ક્રુદ્ધઃ સંરમ્ભાદ્દષ્ટદચ્છદમ્ ॥ ૧૬ ॥
તતશ્ચ ગદયારાતિં દક્ષિણસ્યાં ભ્રુવિ પ્રભુઃ ।
આજઘ્ને સ તુ તાં સૌમ્ય ગદયા કોવિદોઽહનત્ ॥ ૧૭ ॥
આજઘ્ને સ તુ તાં સૌમ્ય ગદયા કોવિદોઽહનત્ ॥ ૧૭ ॥
એવં ગદાભ્યાં ગુર્વીભ્યાં હર્યક્ષો હરિરેવ ચ ।
જિગીષયા સુસંરબ્ધાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ॥ ૧૮ ॥
જિગીષયા સુસંરબ્ધાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ॥ ૧૮ ॥
તયોઃ સ્પૃધોસ્તિગ્મગદાહતાઙ્ગયોઃ
ક્ષતાસ્રવઘ્રાણવિવૃદ્ધમન્ય્વોઃ ।
વિચિત્રમાર્ગાંશ્ચરતોર્જિગીષયા
વ્યભાદિલાયામિવ શુષ્મિણોર્મૃધઃ ॥ ૧૯ ॥
ક્ષતાસ્રવઘ્રાણવિવૃદ્ધમન્ય્વોઃ ।
વિચિત્રમાર્ગાંશ્ચરતોર્જિગીષયા
વ્યભાદિલાયામિવ શુષ્મિણોર્મૃધઃ ॥ ૧૯ ॥
દૈત્યસ્ય યજ્ઞાવયવસ્ય માયા-
ગૃહીતવારાહતનોર્મહાત્મનઃ ।
કૌરવ્ય મહ્યાં દ્વિષતોર્વિમર્દનં
દિદૃક્ષુરાગાદૃષિભિર્વૃતઃ સ્વરાટ્ ॥ ૨૦ ॥
ગૃહીતવારાહતનોર્મહાત્મનઃ ।
કૌરવ્ય મહ્યાં દ્વિષતોર્વિમર્દનં
દિદૃક્ષુરાગાદૃષિભિર્વૃતઃ સ્વરાટ્ ॥ ૨૦ ॥
આસન્નશૌણ્ડીરમપેતસાધ્વસં
કૃતપ્રતીકારમહાર્યવિક્રમમ્ ।
વિલક્ષ્ય દૈત્યં ભગવાન્ સહસ્રણી-
ર્જગાદ નારાયણમાદિસૂકરમ્ ॥ ૨૧ ॥
કૃતપ્રતીકારમહાર્યવિક્રમમ્ ।
વિલક્ષ્ય દૈત્યં ભગવાન્ સહસ્રણી-
ર્જગાદ નારાયણમાદિસૂકરમ્ ॥ ૨૧ ॥
બ્રહ્મોવાચ
એષ તે દેવ દેવાનામઙ્ઘ્રિમૂલમુપેયુષામ્ ।
વિપ્રાણાં સૌરભેયીણાં ભૂતાનામપ્યનાગસામ્ ॥ ૨૨ ॥
એષ તે દેવ દેવાનામઙ્ઘ્રિમૂલમુપેયુષામ્ ।
વિપ્રાણાં સૌરભેયીણાં ભૂતાનામપ્યનાગસામ્ ॥ ૨૨ ॥
આગસ્કૃદ્ભયકૃદ્દુષ્કૃદસ્મદ્રાદ્ધવરોઽસુરઃ ।
અન્વેષન્નપ્રતિરથો લોકાનટતિ કણ્ટકઃ ॥ ૨૩ ॥
અન્વેષન્નપ્રતિરથો લોકાનટતિ કણ્ટકઃ ॥ ૨૩ ॥
મૈનં માયાવિનં દૃપ્તં નિરઙ્કુશમસત્તમમ્ ।
આક્રીડ બાલવદ્દેવ યથાશીવિષમુત્થિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
આક્રીડ બાલવદ્દેવ યથાશીવિષમુત્થિતમ્ ॥ ૨૪ ॥
ન યાવદેષ વર્ધેત સ્વાં વેલાં પ્રાપ્ય દારુણઃ ।
સ્વાં દેવ માયામાસ્થાય તાવજ્જહ્યઘમચ્યુત ॥ ૨૫ ॥
સ્વાં દેવ માયામાસ્થાય તાવજ્જહ્યઘમચ્યુત ॥ ૨૫ ॥
એષા ઘોરતમા સન્ધ્યા લોકચ્છમ્બટ્કરી પ્રભો ।
ઉપસર્પતિ સર્વાત્મન્ સુરાણાં જયમાવહ ॥ ૨૬ ॥
ઉપસર્પતિ સર્વાત્મન્ સુરાણાં જયમાવહ ॥ ૨૬ ॥
અધુનૈષોઽભિજિન્નામ યોગો મૌહૂર્તિકો હ્યગાત્ ।
શિવાય નસ્ત્વં સુહૃદામાશુ નિસ્તર દુસ્તરમ્ ॥ ૨૭ ॥
શિવાય નસ્ત્વં સુહૃદામાશુ નિસ્તર દુસ્તરમ્ ॥ ૨૭ ॥
દિષ્ટયા ત્વાં વિહિતં મૃત્યુસમયમાસાદિતઃ સ્વયમ્ ।
વિક્રમ્યૈનં મૃધે હત્વા લોકાનાધેહિ શર્મણિ ॥ ૨૮ ॥
વિક્રમ્યૈનં મૃધે હત્વા લોકાનાધેહિ શર્મણિ ॥ ૨૮ ॥