ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ତଦେଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଲେଶଭାଷିତଂ
ମହାମନାସ୍ତଦ୍ଵିଗଣଯ୍ଯ ଦୁର୍ମଦଃ ।
ହରେର୍ଵିଦିତ୍ଵା ଗତିମଙ୍ଗ ନାରଦାଦ୍
ରସାତଲଂ ନିର୍ଵିଵିଶେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ ॥ ୧ ॥
ତଦେଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଜଲେଶଭାଷିତଂ
ମହାମନାସ୍ତଦ୍ଵିଗଣଯ୍ଯ ଦୁର୍ମଦଃ ।
ହରେର୍ଵିଦିତ୍ଵା ଗତିମଙ୍ଗ ନାରଦାଦ୍
ରସାତଲଂ ନିର୍ଵିଵିଶେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ ॥ ୧ ॥
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ରାଭିଜିତଂ ଧରାଧରଂ
ପ୍ରୋନ୍ନୀଯମାନାଵନିମଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ।
ମୁଷ୍ଣନ୍ତମକ୍ଷ୍ଣା ସ୍ଵରୁଚୋଽରୁଣଶ୍ରିଯା
ଜହାସ ଚାହୋ ଵନଗୋଚରୋ ମୃଗଃ ॥ ୨ ॥
ପ୍ରୋନ୍ନୀଯମାନାଵନିମଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ।
ମୁଷ୍ଣନ୍ତମକ୍ଷ୍ଣା ସ୍ଵରୁଚୋଽରୁଣଶ୍ରିଯା
ଜହାସ ଚାହୋ ଵନଗୋଚରୋ ମୃଗଃ ॥ ୨ ॥
ଆହୈନମେହ୍ଯଜ୍ଞ ମହୀଂ ଵିମୁଞ୍ଚ ନୋ
ରସୌକସାଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜେଯମର୍ପିତା ।
ନ ସ୍ଵସ୍ତି ଯାସ୍ଯସ୍ଯନଯା ମମେକ୍ଷତଃ
ସୁରାଧମାସାଦିତସୂକରାକୃତେ ॥ ୩ ॥
ରସୌକସାଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜେଯମର୍ପିତା ।
ନ ସ୍ଵସ୍ତି ଯାସ୍ଯସ୍ଯନଯା ମମେକ୍ଷତଃ
ସୁରାଧମାସାଦିତସୂକରାକୃତେ ॥ ୩ ॥
ତ୍ଵଂ ନଃ ସପତ୍ନୈରଭଵାଯ କିଂ ଭୃତୋ
ଯୋ ମାଯଯା ହନ୍ତ୍ଯସୁରାନ୍ ପରୋକ୍ଷଜିତ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ଯୋଗମାଯାବଲମଲ୍ପପୌରୁଷଂ
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମୂଢ ପ୍ରମୃଜେ ସୁହୃଚ୍ଛୁଚଃ ॥ ୪ ॥
ଯୋ ମାଯଯା ହନ୍ତ୍ଯସୁରାନ୍ ପରୋକ୍ଷଜିତ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ଯୋଗମାଯାବଲମଲ୍ପପୌରୁଷଂ
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମୂଢ ପ୍ରମୃଜେ ସୁହୃଚ୍ଛୁଚଃ ॥ ୪ ॥
ତ୍ଵଯି ସଂସ୍ଥିତେ ଗଦଯା ଶୀର୍ଣଶୀର୍ଷ-
ଣ୍ଯସ୍ମଦ୍ଭୁଜଚ୍ଯୁତଯା ଯେ ଚ ତୁଭ୍ଯମ୍ ।
ବଲିଂ ହରନ୍ତ୍ଯୃଷଯୋ ଯେ ଚ ଦେଵାଃ
ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯମୂଲାଃ ॥ ୫ ॥
ଣ୍ଯସ୍ମଦ୍ଭୁଜଚ୍ଯୁତଯା ଯେ ଚ ତୁଭ୍ଯମ୍ ।
ବଲିଂ ହରନ୍ତ୍ଯୃଷଯୋ ଯେ ଚ ଦେଵାଃ
ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯମୂଲାଃ ॥ ୫ ॥
ସ ତୁଦ୍ଯମାନୋଽରିଦୁରୁକ୍ତତୋମରୈ-
ର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରଗାଂ ଗାମୁପଲକ୍ଷ୍ଯ ଭୀତାମ୍ ।
ତୋଦଂ ମୃଷନ୍ନିରଗାଦମ୍ବୁମଧ୍ଯାଦ୍
ଗ୍ରାହାହତଃ ସକରେଣୁର୍ଯଥେଭଃ ॥ ୬ ॥
ର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରଗାଂ ଗାମୁପଲକ୍ଷ୍ଯ ଭୀତାମ୍ ।
ତୋଦଂ ମୃଷନ୍ନିରଗାଦମ୍ବୁମଧ୍ଯାଦ୍
ଗ୍ରାହାହତଃ ସକରେଣୁର୍ଯଥେଭଃ ॥ ୬ ॥
ତଂ ନିଃସରନ୍ତଂ ସଲିଲାଦନୁଦ୍ରୁତୋ
ହିରଣ୍ଯକେଶୋ ଦ୍ଵିରଦଂ ଯଥା ଝଷଃ ।
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଽଶନିନିସ୍ଵନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍
ଗତହ୍ରିଯାଂ କିଂ ତ୍ଵସତାଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ ୭ ॥
ହିରଣ୍ଯକେଶୋ ଦ୍ଵିରଦଂ ଯଥା ଝଷଃ ।
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଽଶନିନିସ୍ଵନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍
ଗତହ୍ରିଯାଂ କିଂ ତ୍ଵସତାଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ ୭ ॥
ସ ଗାମୁଦସ୍ତାତ୍ସଲିଲସ୍ଯ ଗୋଚରେ
ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯାମଦଧାତ୍ସ୍ଵସତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଅଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵିଶ୍ଵସୃଜା ପ୍ରସୂନୈ-
ରାପୂର୍ଯମାଣୋ ଵିବୁଧୈଃ ପଶ୍ଯତୋଽରେଃ ॥ ୮ ॥
ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯାମଦଧାତ୍ସ୍ଵସତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଅଭିଷ୍ଟୁତୋ ଵିଶ୍ଵସୃଜା ପ୍ରସୂନୈ-
ରାପୂର୍ଯମାଣୋ ଵିବୁଧୈଃ ପଶ୍ଯତୋଽରେଃ ॥ ୮ ॥
ପରାନୁଷକ୍ତଂ ତପନୀଯୋପକଲ୍ପଂ
ମହାଗଦଂ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଦଂଶମ୍ ।
ମର୍ମାଣ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପ୍ରତୁଦନ୍ତଂ ଦୁରୁକ୍ତୈଃ
ପ୍ରଚଣ୍ଡମନ୍ଯୁଃ ପ୍ରହସଂସ୍ତଂ ବଭାଷେ ॥ ୯ ॥
ମହାଗଦଂ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଦଂଶମ୍ ।
ମର୍ମାଣ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପ୍ରତୁଦନ୍ତଂ ଦୁରୁକ୍ତୈଃ
ପ୍ରଚଣ୍ଡମନ୍ଯୁଃ ପ୍ରହସଂସ୍ତଂ ବଭାଷେ ॥ ୯ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ସତ୍ଯଂ ଵଯଂ ଭୋ ଵନଗୋଚରା ମୃଗା
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧାନ୍ମୃଗଯେ ଗ୍ରାମସିଂହାନ୍ ।
ନ ମୃତ୍ଯୁପାଶୈଃ ପ୍ରତିମୁକ୍ତସ୍ଯ ଵୀରା
ଵିକତ୍ଥନଂ ତଵ ଗୃହ୍ଣନ୍ତ୍ଯଭଦ୍ର ॥ ୧୦ ॥
ସତ୍ଯଂ ଵଯଂ ଭୋ ଵନଗୋଚରା ମୃଗା
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧାନ୍ମୃଗଯେ ଗ୍ରାମସିଂହାନ୍ ।
ନ ମୃତ୍ଯୁପାଶୈଃ ପ୍ରତିମୁକ୍ତସ୍ଯ ଵୀରା
ଵିକତ୍ଥନଂ ତଵ ଗୃହ୍ଣନ୍ତ୍ଯଭଦ୍ର ॥ ୧୦ ॥
ଏତେ ଵଯଂ ନ୍ଯାସହରା ରସୌକସାଂ
ଗତହ୍ରିଯୋ ଗଦଯା ଦ୍ରାଵିତାସ୍ତେ ।
ତିଷ୍ଠାମହେଽଥାପି କଥଞ୍ଚିଦାଜୌ
ସ୍ଥେଯଂ କ୍ଵ ଯାମୋ ବଲିନୋତ୍ପାଦ୍ଯ ଵୈରମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ଗତହ୍ରିଯୋ ଗଦଯା ଦ୍ରାଵିତାସ୍ତେ ।
ତିଷ୍ଠାମହେଽଥାପି କଥଞ୍ଚିଦାଜୌ
ସ୍ଥେଯଂ କ୍ଵ ଯାମୋ ବଲିନୋତ୍ପାଦ୍ଯ ଵୈରମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ତ୍ଵଂ ପଦ୍ରଥାନାଂ କିଲ ଯୂଥପାଧିପୋ
ଘଟସ୍ଵ ନୋଽସ୍ଵସ୍ତଯ ଆଶ୍ଵନୂହଃ ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚାସ୍ମାନ୍ ପ୍ରମୃଜାଶ୍ରୁସ୍ଵକାନାଂ
ଯଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନାତିପିପର୍ତ୍ଯସଭ୍ଯଃ ॥ ୧୨ ॥
ଘଟସ୍ଵ ନୋଽସ୍ଵସ୍ତଯ ଆଶ୍ଵନୂହଃ ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚାସ୍ମାନ୍ ପ୍ରମୃଜାଶ୍ରୁସ୍ଵକାନାଂ
ଯଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନାତିପିପର୍ତ୍ଯସଭ୍ଯଃ ॥ ୧୨ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚସୋଽଧିକ୍ଷିପ୍ତୋ ଭଗଵତା ପ୍ରଲବ୍ଧଶ୍ଚ ରୁଷା ଭୃଶମ୍ ।
ଆଜହାରୋଲ୍ବଣଂ କ୍ରୋଧଂ କ୍ରୀଡ୍ଯମାନୋଽହିରାଡିଵ ॥ ୧୩ ॥
ଆଜହାରୋଲ୍ବଣଂ କ୍ରୋଧଂ କ୍ରୀଡ୍ଯମାନୋଽହିରାଡିଵ ॥ ୧୩ ॥
ସୃଜନ୍ନମର୍ଷିତଃ ଶ୍ଵାସାନ୍ମନ୍ଯୁପ୍ରଚଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଆସାଦ୍ଯ ତରସା ଦୈତ୍ଯୋ ଗଦଯାନ୍ଯହନଦ୍ଧରିମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ଆସାଦ୍ଯ ତରସା ଦୈତ୍ଯୋ ଗଦଯାନ୍ଯହନଦ୍ଧରିମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ଭଗଵାଂସ୍ତୁ ଗଦାଵେଗଂ ଵିସୃଷ୍ଟଂ ରିପୁଣୋରସି ।
ଅଵଞ୍ଚଯତ୍ତିରଶ୍ଚୀନୋ ଯୋଗାରୂଢ ଇଵାନ୍ତକମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଅଵଞ୍ଚଯତ୍ତିରଶ୍ଚୀନୋ ଯୋଗାରୂଢ ଇଵାନ୍ତକମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ପୁନର୍ଗଦାଂ ସ୍ଵାମାଦାଯ ଭ୍ରାମଯନ୍ତମଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ ।
ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଧରିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂରମ୍ଭାଦ୍ଦଷ୍ଟଦଚ୍ଛଦମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଅଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଧରିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂରମ୍ଭାଦ୍ଦଷ୍ଟଦଚ୍ଛଦମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ତତଶ୍ଚ ଗଦଯାରାତିଂ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଭ୍ରୁଵି ପ୍ରଭୁଃ ।
ଆଜଘ୍ନେ ସ ତୁ ତାଂ ସୌମ୍ଯ ଗଦଯା କୋଵିଦୋଽହନତ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଆଜଘ୍ନେ ସ ତୁ ତାଂ ସୌମ୍ଯ ଗଦଯା କୋଵିଦୋଽହନତ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଏଵଂ ଗଦାଭ୍ଯାଂ ଗୁର୍ଵୀଭ୍ଯାଂ ହର୍ଯକ୍ଷୋ ହରିରେଵ ଚ ।
ଜିଗୀଷଯା ସୁସଂରବ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ ॥ ୧୮ ॥
ଜିଗୀଷଯା ସୁସଂରବ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ ॥ ୧୮ ॥
ତଯୋଃ ସ୍ପୃଧୋସ୍ତିଗ୍ମଗଦାହତାଙ୍ଗଯୋଃ
କ୍ଷତାସ୍ରଵଘ୍ରାଣଵିଵୃଦ୍ଧମନ୍ଯ୍ଵୋଃ ।
ଵିଚିତ୍ରମାର୍ଗାଂଶ୍ଚରତୋର୍ଜିଗୀଷଯା
ଵ୍ଯଭାଦିଲାଯାମିଵ ଶୁଷ୍ମିଣୋର୍ମୃଧଃ ॥ ୧୯ ॥
କ୍ଷତାସ୍ରଵଘ୍ରାଣଵିଵୃଦ୍ଧମନ୍ଯ୍ଵୋଃ ।
ଵିଚିତ୍ରମାର୍ଗାଂଶ୍ଚରତୋର୍ଜିଗୀଷଯା
ଵ୍ଯଭାଦିଲାଯାମିଵ ଶୁଷ୍ମିଣୋର୍ମୃଧଃ ॥ ୧୯ ॥
ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାଵଯଵସ୍ଯ ମାଯା-
ଗୃହୀତଵାରାହତନୋର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
କୌରଵ୍ଯ ମହ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଷତୋର୍ଵିମର୍ଦନଂ
ଦିଦୃକ୍ଷୁରାଗାଦୃଷିଭିର୍ଵୃତଃ ସ୍ଵରାଟ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଗୃହୀତଵାରାହତନୋର୍ମହାତ୍ମନଃ ।
କୌରଵ୍ଯ ମହ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଷତୋର୍ଵିମର୍ଦନଂ
ଦିଦୃକ୍ଷୁରାଗାଦୃଷିଭିର୍ଵୃତଃ ସ୍ଵରାଟ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଆସନ୍ନଶୌଣ୍ଡୀରମପେତସାଧ୍ଵସଂ
କୃତପ୍ରତୀକାରମହାର୍ଯଵିକ୍ରମମ୍ ।
ଵିଲକ୍ଷ୍ଯ ଦୈତ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ ସହସ୍ରଣୀ-
ର୍ଜଗାଦ ନାରାଯଣମାଦିସୂକରମ୍ ॥ ୨୧ ॥
କୃତପ୍ରତୀକାରମହାର୍ଯଵିକ୍ରମମ୍ ।
ଵିଲକ୍ଷ୍ଯ ଦୈତ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ ସହସ୍ରଣୀ-
ର୍ଜଗାଦ ନାରାଯଣମାଦିସୂକରମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ
ଏଷ ତେ ଦେଵ ଦେଵାନାମଙ୍ଘ୍ରିମୂଲମୁପେଯୁଷାମ୍ ।
ଵିପ୍ରାଣାଂ ସୌରଭେଯୀଣାଂ ଭୂତାନାମପ୍ଯନାଗସାମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଏଷ ତେ ଦେଵ ଦେଵାନାମଙ୍ଘ୍ରିମୂଲମୁପେଯୁଷାମ୍ ।
ଵିପ୍ରାଣାଂ ସୌରଭେଯୀଣାଂ ଭୂତାନାମପ୍ଯନାଗସାମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଆଗସ୍କୃଦ୍ଭଯକୃଦ୍ଦୁଷ୍କୃଦସ୍ମଦ୍ରାଦ୍ଧଵରୋଽସୁରଃ ।
ଅନ୍ଵେଷନ୍ନପ୍ରତିରଥୋ ଲୋକାନଟତି କଣ୍ଟକଃ ॥ ୨୩ ॥
ଅନ୍ଵେଷନ୍ନପ୍ରତିରଥୋ ଲୋକାନଟତି କଣ୍ଟକଃ ॥ ୨୩ ॥
ମୈନଂ ମାଯାଵିନଂ ଦୃପ୍ତଂ ନିରଙ୍କୁଶମସତ୍ତମମ୍ ।
ଆକ୍ରୀଡ ବାଲଵଦ୍ଦେଵ ଯଥାଶୀଵିଷମୁତ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଆକ୍ରୀଡ ବାଲଵଦ୍ଦେଵ ଯଥାଶୀଵିଷମୁତ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ନ ଯାଵଦେଷ ଵର୍ଧେତ ସ୍ଵାଂ ଵେଲାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରୁଣଃ ।
ସ୍ଵାଂ ଦେଵ ମାଯାମାସ୍ଥାଯ ତାଵଜ୍ଜହ୍ଯଘମଚ୍ଯୁତ ॥ ୨୫ ॥
ସ୍ଵାଂ ଦେଵ ମାଯାମାସ୍ଥାଯ ତାଵଜ୍ଜହ୍ଯଘମଚ୍ଯୁତ ॥ ୨୫ ॥
ଏଷା ଘୋରତମା ସନ୍ଧ୍ଯା ଲୋକଚ୍ଛମ୍ବଟ୍କରୀ ପ୍ରଭୋ ।
ଉପସର୍ପତି ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ ସୁରାଣାଂ ଜଯମାଵହ ॥ ୨୬ ॥
ଉପସର୍ପତି ସର୍ଵାତ୍ମନ୍ ସୁରାଣାଂ ଜଯମାଵହ ॥ ୨୬ ॥
ଅଧୁନୈଷୋଽଭିଜିନ୍ନାମ ଯୋଗୋ ମୌହୂର୍ତିକୋ ହ୍ଯଗାତ୍ ।
ଶିଵାଯ ନସ୍ତ୍ଵଂ ସୁହୃଦାମାଶୁ ନିସ୍ତର ଦୁସ୍ତରମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଶିଵାଯ ନସ୍ତ୍ଵଂ ସୁହୃଦାମାଶୁ ନିସ୍ତର ଦୁସ୍ତରମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଦିଷ୍ଟଯା ତ୍ଵାଂ ଵିହିତଂ ମୃତ୍ଯୁସମଯମାସାଦିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଵିକ୍ରମ୍ଯୈନଂ ମୃଧେ ହତ୍ଵା ଲୋକାନାଧେହି ଶର୍ମଣି ॥ ୨୮ ॥
ଵିକ୍ରମ୍ଯୈନଂ ମୃଧେ ହତ୍ଵା ଲୋକାନାଧେହି ଶର୍ମଣି ॥ ୨୮ ॥