શ્રી શુક ઉવાચ
ઇતિ ભાગવતઃ પૃષ્ટઃ ક્ષત્ત્રા વાર્તાં પ્રિયાશ્રયામ્ ।
પ્રતિવક્તું ન ચોત્સેહ ઔત્કણ્ઠ્યાત્સ્મારિતેશ્વરઃ ॥ ૧ ॥
ઇતિ ભાગવતઃ પૃષ્ટઃ ક્ષત્ત્રા વાર્તાં પ્રિયાશ્રયામ્ ।
પ્રતિવક્તું ન ચોત્સેહ ઔત્કણ્ઠ્યાત્સ્મારિતેશ્વરઃ ॥ ૧ ॥
યઃ પઞ્ચહાયનો માત્રા પ્રાતરાશાય યાચિતઃ ।
તન્નૈચ્છદ્રચયન્ યસ્ય સપર્યાં બાલલીલયા ॥ ૨ ॥
તન્નૈચ્છદ્રચયન્ યસ્ય સપર્યાં બાલલીલયા ॥ ૨ ॥
સ કથં સેવયા તસ્ય કાલેન જરસં ગતઃ ।
પૃષ્ટો વાર્તાં પ્રતિબ્રૂયાદ્ભર્તુઃ પાદાવનુસ્મરન્ ॥ ૩ ॥
પૃષ્ટો વાર્તાં પ્રતિબ્રૂયાદ્ભર્તુઃ પાદાવનુસ્મરન્ ॥ ૩ ॥
સ મુહૂર્તમભૂત્તૂષ્ણીં કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિ સુધયા ભૃશમ્ ।
તીવ્રેણ ભક્તિયોગેન નિમગ્નઃ સાધુ નિર્વૃતઃ ॥ ૪ ॥
તીવ્રેણ ભક્તિયોગેન નિમગ્નઃ સાધુ નિર્વૃતઃ ॥ ૪ ॥
પુલકોદ્ભિન્નસર્વાઙ્ગો મુઞ્ચન્મીલદ્દૃશા શુચઃ ।
પૂર્ણાર્થો લક્ષિતસ્તેન સ્નેહપ્રસરસંપ્લુતઃ ॥ ૫ ॥
પૂર્ણાર્થો લક્ષિતસ્તેન સ્નેહપ્રસરસંપ્લુતઃ ॥ ૫ ॥
શનકૈર્ભગવલ્લોકાન્નૃલોકં પુનરાગતઃ ।
વિમૃજ્ય નેત્રે વિદુરં પ્રીત્યાહોદ્ધવ ઉત્સ્મયન્ ॥ ૬ ॥
વિમૃજ્ય નેત્રે વિદુરં પ્રીત્યાહોદ્ધવ ઉત્સ્મયન્ ॥ ૬ ॥
ઉદ્ધવ ઉવાચ
કૃષ્ણદ્યુમણિનિમ્લોચે ગીર્ણેષ્વજગરેણ હ ।
કિં
નુ નઃ કુશલં બ્રૂયાં ગતશ્રીષુ ગૃહેષ્વહમ્ ॥ ૭ ॥
કૃષ્ણદ્યુમણિનિમ્લોચે ગીર્ણેષ્વજગરેણ હ ।
કિં
નુ નઃ કુશલં બ્રૂયાં ગતશ્રીષુ ગૃહેષ્વહમ્ ॥ ૭ ॥
દુર્ભગો બત લોકોઽયં યદવો નિતરામપિ ।
યે સંવસન્તો ન વિદુર્હરિં મીના ઇવોડુપમ્ ॥ ૮ ॥
યે સંવસન્તો ન વિદુર્હરિં મીના ઇવોડુપમ્ ॥ ૮ ॥
ઇઙ્ગિતજ્ઞાઃ પુરુપ્રૌઢા એકારામાશ્ચ સાત્વતાઃ ।
સાત્વતામૃષભં સર્વે ભૂતાવાસમમંસત ॥ ૯ ॥
સાત્વતામૃષભં સર્વે ભૂતાવાસમમંસત ॥ ૯ ॥
દેવસ્ય માયયા સ્પૃષ્ટા યે ચાન્યદસદાશ્રિતાઃ ।
ભ્રામ્યતે ધીર્ન તદ્વાક્યૈરાત્મન્યુપ્તાત્મનો હરૌ ॥ ૧૦ ॥
ભ્રામ્યતે ધીર્ન તદ્વાક્યૈરાત્મન્યુપ્તાત્મનો હરૌ ॥ ૧૦ ॥
પ્રદર્શ્યાતપ્તતપસામવિતૃપ્તદૃશાં નૃણામ્ ।
આદાયાન્તરધાદ્યસ્તુ સ્વબિમ્બં લોકલોચનમ્ ॥ ૧૧ ॥
આદાયાન્તરધાદ્યસ્તુ સ્વબિમ્બં લોકલોચનમ્ ॥ ૧૧ ॥
યન્મર્ત્યલીલૌપયિકં સ્વયોગ-
માયાબલં દર્શયતા ગૃહીતમ્ ।
વિસ્માપનં સ્વસ્ય ચ સૌભગર્દ્ધેઃ
પરં પદં ભૂષણભૂષણાઙ્ગમ્ ॥ ૧૨ ॥
માયાબલં દર્શયતા ગૃહીતમ્ ।
વિસ્માપનં સ્વસ્ય ચ સૌભગર્દ્ધેઃ
પરં પદં ભૂષણભૂષણાઙ્ગમ્ ॥ ૧૨ ॥
યદ્ધર્મસૂનોર્બત રાજસૂયે
નિરીક્ષ્ય દૃક્સ્વસ્ત્યયનં ત્રિલોકઃ ।
કાર્ત્સ્ન્યેન ચાદ્યેહ ગતં વિધાતુ-
રર્વાક્સૃતૌ કૌશલમિત્યમન્યત ॥ ૧૩ ॥
નિરીક્ષ્ય દૃક્સ્વસ્ત્યયનં ત્રિલોકઃ ।
કાર્ત્સ્ન્યેન ચાદ્યેહ ગતં વિધાતુ-
રર્વાક્સૃતૌ કૌશલમિત્યમન્યત ॥ ૧૩ ॥
યસ્યાનુરાગપ્લુતહાસરાસ-
લીલાવલોકપ્રતિલબ્ધમાનાઃ ।
વ્રજસ્ત્રિયો દૃગ્ભિરનુપ્રવૃત્ત-
ધિયોઽવતસ્થુઃ કિલ કૃત્યશેષાઃ ॥ ૧૪ ॥
લીલાવલોકપ્રતિલબ્ધમાનાઃ ।
વ્રજસ્ત્રિયો દૃગ્ભિરનુપ્રવૃત્ત-
ધિયોઽવતસ્થુઃ કિલ કૃત્યશેષાઃ ॥ ૧૪ ॥
સ્વશાન્તરૂપેષ્વિતરૈઃ સ્વરૂપૈ-
રભ્યર્દ્યમાનેષ્વનુકમ્પિતાત્મા ।
પરાવરેશો મહદંશયુક્તો
હ્યજોઽપિ જાતો ભગવાન્ યથાગ્નિઃ ॥ ૧૫ ॥
રભ્યર્દ્યમાનેષ્વનુકમ્પિતાત્મા ।
પરાવરેશો મહદંશયુક્તો
હ્યજોઽપિ જાતો ભગવાન્ યથાગ્નિઃ ॥ ૧૫ ॥
માં ખેદયત્યેતદજસ્ય જન્મ-
વિડમ્બનં યદ્વસુદેવગેહે ।
વ્રજે ચ વાસોઽરિભયાદિવ સ્વયં
પુરાદ્ વ્યવાત્સીદ્યદનન્તવીર્યઃ ॥ ૧૬ ॥
વિડમ્બનં યદ્વસુદેવગેહે ।
વ્રજે ચ વાસોઽરિભયાદિવ સ્વયં
પુરાદ્ વ્યવાત્સીદ્યદનન્તવીર્યઃ ॥ ૧૬ ॥
દુનોતિ ચેતઃ સ્મરતો મમૈતદ્
યદાહ પાદાવભિવન્દ્ય પિત્રોઃ ।
તાતામ્બ કંસાદુરુશઙ્કિતાનાં
પ્રસીદતં નોઽકૃતનિષ્કૃતીનામ્ ॥ ૧૭ ॥
યદાહ પાદાવભિવન્દ્ય પિત્રોઃ ।
તાતામ્બ કંસાદુરુશઙ્કિતાનાં
પ્રસીદતં નોઽકૃતનિષ્કૃતીનામ્ ॥ ૧૭ ॥
કો વા અમુષ્યાઙ્ઘ્રિ સરોજરેણું
વિસ્મર્તુમીશીત પુમાન્ વિજિઘ્રન્ ।
યો વિસ્ફુરદ્ભ્રૂવિટપેન ભૂમે-
ર્ભારં કૃતાન્તેન તિરશ્ચકાર ॥ ૧૮ ॥
વિસ્મર્તુમીશીત પુમાન્ વિજિઘ્રન્ ।
યો વિસ્ફુરદ્ભ્રૂવિટપેન ભૂમે-
ર્ભારં કૃતાન્તેન તિરશ્ચકાર ॥ ૧૮ ॥
દૃષ્ટા ભવદ્ભિર્નનુ રાજસૂયે
ચૈદ્યસ્ય કૃષ્ણં દ્વિષતોઽપિ સિદ્ધિઃ ।
યાં યોગિનઃ સંસ્પૃહયન્તિ સમ્યગ્
યોગેન કસ્તદ્વિરહં સહેત ॥ ૧૯ ॥
ચૈદ્યસ્ય કૃષ્ણં દ્વિષતોઽપિ સિદ્ધિઃ ।
યાં યોગિનઃ સંસ્પૃહયન્તિ સમ્યગ્
યોગેન કસ્તદ્વિરહં સહેત ॥ ૧૯ ॥
તથૈવ ચાન્યે નરલોકવીરા
ય આહવે કૃષ્ણમુખારવિન્દમ્ ।
નેત્રૈઃ પિબન્તો નયનાભિરામં
પાર્થાસ્ત્રપૂતઃ પદમાપુરસ્ય ॥ ૨૦ ॥
ય આહવે કૃષ્ણમુખારવિન્દમ્ ।
નેત્રૈઃ પિબન્તો નયનાભિરામં
પાર્થાસ્ત્રપૂતઃ પદમાપુરસ્ય ॥ ૨૦ ॥
સ્વયં ત્વસામ્યાતિશયસ્ત્ર્યધીશઃ
સ્વારાજ્યલક્ષ્મ્યાપ્તસમસ્તકામઃ ।
બલિં હરદ્ભિશ્ચિરલોકપાલૈઃ
કિરીટકોટ્યેડિતપાદપીઠઃ ॥ ૨૧ ॥
સ્વારાજ્યલક્ષ્મ્યાપ્તસમસ્તકામઃ ।
બલિં હરદ્ભિશ્ચિરલોકપાલૈઃ
કિરીટકોટ્યેડિતપાદપીઠઃ ॥ ૨૧ ॥
તત્તસ્ય કૈઙ્કર્યમલં ભૃતાન્નો
વિગ્લાપયત્યઙ્ગ યદુગ્રસેનમ્ ।
તિષ્ઠન્નિષણ્ણં પરમેષ્ઠિધિષ્ણ્યે
ન્યબોધયદ્દેવ નિધારયેતિ ॥ ૨૨ ॥
વિગ્લાપયત્યઙ્ગ યદુગ્રસેનમ્ ।
તિષ્ઠન્નિષણ્ણં પરમેષ્ઠિધિષ્ણ્યે
ન્યબોધયદ્દેવ નિધારયેતિ ॥ ૨૨ ॥
અહો બકી યં સ્તનકાલકૂટં
જિઘાંસયાપાયયદપ્યસાધ્વી ।
લેભે ગતિં ધાત્ર્યુચિતાં તતોઽન્યં
કં વા દયાલું શરણં વ્રજેમ ॥ ૨૩ ॥
જિઘાંસયાપાયયદપ્યસાધ્વી ।
લેભે ગતિં ધાત્ર્યુચિતાં તતોઽન્યં
કં વા દયાલું શરણં વ્રજેમ ॥ ૨૩ ॥
મન્યેઽસુરાન્ ભાગવતાંસ્ત્ર્યધીશે
સંરમ્ભમાર્ગાભિનિવિષ્ટચિત્તાન્ ।
યે સંયુગેઽચક્ષત તાર્ક્ષ્યપુત્ર-
મંસે સુનાભાયુધમાપતન્તમ્ ॥ ૨૪ ॥
સંરમ્ભમાર્ગાભિનિવિષ્ટચિત્તાન્ ।
યે સંયુગેઽચક્ષત તાર્ક્ષ્યપુત્ર-
મંસે સુનાભાયુધમાપતન્તમ્ ॥ ૨૪ ॥
વસુદેવસ્ય દેવક્યાં જાતો ભોજેન્દ્રબન્ધને ।
ચિકીર્ષુર્ભગવાનસ્યાઃ શમજેનાભિયાચિતઃ ॥ ૨૫ ॥
ચિકીર્ષુર્ભગવાનસ્યાઃ શમજેનાભિયાચિતઃ ॥ ૨૫ ॥
તતો નન્દવ્રજમિતઃ પિત્રા કંસાદ્વિબિભ્યતા ।
એકાદશ સમાસ્તત્ર ગૂઢાર્ચિઃ સબલોઽવસત્ ॥ ૨૬ ॥
એકાદશ સમાસ્તત્ર ગૂઢાર્ચિઃ સબલોઽવસત્ ॥ ૨૬ ॥
પરીતો વત્સપૈર્વત્સાંશ્ચારયન્ વ્યહરદ્વિભુઃ ।
યમુનોપવને કૂજદ્દ્વિજસંકુલિતાઙ્ઘ્રિપે ॥ ૨૭ ॥
યમુનોપવને કૂજદ્દ્વિજસંકુલિતાઙ્ઘ્રિપે ॥ ૨૭ ॥
કૌમારીં દર્શયંશ્ચેષ્ટાં પ્રેક્ષણીયાં વ્રજૌકસામ્ ।
રુદન્નિવ હસન્મુગ્ધબાલસિંહાવલોકનઃ ॥ ૨૮ ॥
રુદન્નિવ હસન્મુગ્ધબાલસિંહાવલોકનઃ ॥ ૨૮ ॥
સ એવ ગોધનં લક્ષ્મ્યા નિકેતં સિતગોવૃષમ્ ।
ચારયન્નનુગાન્ ગોપાન્ રણદ્વેણુરરીરમત્ ॥ ૨૯ ॥
ચારયન્નનુગાન્ ગોપાન્ રણદ્વેણુરરીરમત્ ॥ ૨૯ ॥
પ્રયુક્તાન્ ભોજરાજેન માયિનઃ કામરૂપિણઃ ।
લીલયા વ્યનુદત્તાંસ્તાન્ બાલઃ ક્રીડનકાનિવ ॥ ૩૦ ॥
લીલયા વ્યનુદત્તાંસ્તાન્ બાલઃ ક્રીડનકાનિવ ॥ ૩૦ ॥
વિપન્નાન્ વિષપાનેન નિગૃહ્ય ભુજગાધિપમ્ ।
ઉત્થાપ્યાપાયયદ્ગાવસ્તત્તોયં પ્રકૃતિસ્થિતમ્ ॥ ૩૧ ॥
ઉત્થાપ્યાપાયયદ્ગાવસ્તત્તોયં પ્રકૃતિસ્થિતમ્ ॥ ૩૧ ॥
અયાજયદ્ગોસવેન ગોપરાજં દ્વિજોત્તમૈઃ ।
વિત્તસ્ય ચોરુભારસ્ય ચિકીર્ષન્ સદ્વયયં વિભુઃ ॥ ૩૨ ॥
વિત્તસ્ય ચોરુભારસ્ય ચિકીર્ષન્ સદ્વયયં વિભુઃ ॥ ૩૨ ॥
વર્ષતીન્દ્રે વ્રજઃ કોપાદ્ભગ્નમાનેઽતિવિહ્વલઃ ।
ગોત્રલીલાતપત્રેણ ત્રાતો ભદ્રાનુગૃહ્ણતા ॥ ૩૩ ॥
ગોત્રલીલાતપત્રેણ ત્રાતો ભદ્રાનુગૃહ્ણતા ॥ ૩૩ ॥
શરચ્છશિકરૈર્મૃષ્ટં માનયન્ રજનીમુખમ્ ।
ગાયન્ કલપદં રેમે સ્ત્રીણાં મણ્ડલમણ્ડનઃ ॥ ૩૪ ॥
ગાયન્ કલપદં રેમે સ્ત્રીણાં મણ્ડલમણ્ડનઃ ॥ ૩૪ ॥