ശ്രീ ശുക ഉവാച
ഇതി ഭാഗവതഃ പൃഷ്ടഃ ക്ഷത്ത്രാ വാര്താം പ്രിയാശ്രയാമ് ।
പ്രതിവക്തും ന ചോത്സേഹ ഔത്കണ്ഠ്യാത്സ്മാരിതേശ്വരഃ ॥ ൧ ॥
ഇതി ഭാഗവതഃ പൃഷ്ടഃ ക്ഷത്ത്രാ വാര്താം പ്രിയാശ്രയാമ് ।
പ്രതിവക്തും ന ചോത്സേഹ ഔത്കണ്ഠ്യാത്സ്മാരിതേശ്വരഃ ॥ ൧ ॥
യഃ പഞ്ചഹായനോ മാത്രാ പ്രാതരാശായ യാചിതഃ ।
തന്നൈച്ഛദ്രചയന് യസ്യ സപര്യാം ബാലലീലയാ ॥ ൨ ॥
തന്നൈച്ഛദ്രചയന് യസ്യ സപര്യാം ബാലലീലയാ ॥ ൨ ॥
സ കഥം സേവയാ തസ്യ കാലേന ജരസം ഗതഃ ।
പൃഷ്ടോ വാര്താം പ്രതിബ്രൂയാദ്ഭര്തുഃ പാദാവനുസ്മരന് ॥ ൩ ॥
പൃഷ്ടോ വാര്താം പ്രതിബ്രൂയാദ്ഭര്തുഃ പാദാവനുസ്മരന് ॥ ൩ ॥
സ മുഹൂര്തമഭൂത്തൂഷ്ണീം കൃഷ്ണാങ്ഘ്രി സുധയാ ഭൃശമ് ।
തീവ്രേണ ഭക്തിയോഗേന നിമഗ്നഃ സാധു നിര്വൃതഃ ॥ ൪ ॥
തീവ്രേണ ഭക്തിയോഗേന നിമഗ്നഃ സാധു നിര്വൃതഃ ॥ ൪ ॥
പുലകോദ്ഭിന്നസര്വാങ്ഗോ മുഞ്ചന്മീലദ്ദൃശാ ശുചഃ ।
പൂര്ണാര്ഥോ ലക്ഷിതസ്തേന സ്നേഹപ്രസരസംപ്ലുതഃ ॥ ൫ ॥
പൂര്ണാര്ഥോ ലക്ഷിതസ്തേന സ്നേഹപ്രസരസംപ്ലുതഃ ॥ ൫ ॥
ശനകൈര്ഭഗവല്ലോകാന്നൃലോകം പുനരാഗതഃ ।
വിമൃജ്യ നേത്രേ വിദുരം പ്രീത്യാഹോദ്ധവ ഉത്സ്മയന് ॥ ൬ ॥
വിമൃജ്യ നേത്രേ വിദുരം പ്രീത്യാഹോദ്ധവ ഉത്സ്മയന് ॥ ൬ ॥
ഉദ്ധവ ഉവാച
കൃഷ്ണദ്യുമണിനിമ്ലോചേ ഗീര്ണേഷ്വജഗരേണ ഹ ।
കിം
നു നഃ കുശലം ബ്രൂയാം ഗതശ്രീഷു ഗൃഹേഷ്വഹമ് ॥ ൭ ॥
കൃഷ്ണദ്യുമണിനിമ്ലോചേ ഗീര്ണേഷ്വജഗരേണ ഹ ।
കിം
നു നഃ കുശലം ബ്രൂയാം ഗതശ്രീഷു ഗൃഹേഷ്വഹമ് ॥ ൭ ॥
ദുര്ഭഗോ ബത ലോകോഽയം യദവോ നിതരാമപി ।
യേ സംവസന്തോ ന വിദുര്ഹരിം മീനാ ഇവോഡുപമ് ॥ ൮ ॥
യേ സംവസന്തോ ന വിദുര്ഹരിം മീനാ ഇവോഡുപമ് ॥ ൮ ॥
ഇങ്ഗിതജ്ഞാഃ പുരുപ്രൌഢാ ഏകാരാമാശ്ച സാത്വതാഃ ।
സാത്വതാമൃഷഭം സര്വേ ഭൂതാവാസമമംസത ॥ ൯ ॥
സാത്വതാമൃഷഭം സര്വേ ഭൂതാവാസമമംസത ॥ ൯ ॥
ദേവസ്യ മായയാ സ്പൃഷ്ടാ യേ ചാന്യദസദാശ്രിതാഃ ।
ഭ്രാമ്യതേ ധീര്ന തദ്വാക്യൈരാത്മന്യുപ്താത്മനോ ഹരൌ ॥ ൧൦ ॥
ഭ്രാമ്യതേ ധീര്ന തദ്വാക്യൈരാത്മന്യുപ്താത്മനോ ഹരൌ ॥ ൧൦ ॥
പ്രദര്ശ്യാതപ്തതപസാമവിതൃപ്തദൃശാം നൃണാമ് ।
ആദായാന്തരധാദ്യസ്തു സ്വബിമ്ബം ലോകലോചനമ് ॥ ൧൧ ॥
ആദായാന്തരധാദ്യസ്തു സ്വബിമ്ബം ലോകലോചനമ് ॥ ൧൧ ॥
യന്മര്ത്യലീലൌപയികം സ്വയോഗ-
മായാബലം ദര്ശയതാ ഗൃഹീതമ് ।
വിസ്മാപനം സ്വസ്യ ച സൌഭഗര്ദ്ധേഃ
പരം പദം ഭൂഷണഭൂഷണാങ്ഗമ് ॥ ൧൨ ॥
മായാബലം ദര്ശയതാ ഗൃഹീതമ് ।
വിസ്മാപനം സ്വസ്യ ച സൌഭഗര്ദ്ധേഃ
പരം പദം ഭൂഷണഭൂഷണാങ്ഗമ് ॥ ൧൨ ॥
യദ്ധര്മസൂനോര്ബത രാജസൂയേ
നിരീക്ഷ്യ ദൃക്സ്വസ്ത്യയനം ത്രിലോകഃ ।
കാര്ത്സ്ന്യേന ചാദ്യേഹ ഗതം വിധാതു-
രര്വാക്സൃതൌ കൌശലമിത്യമന്യത ॥ ൧൩ ॥
നിരീക്ഷ്യ ദൃക്സ്വസ്ത്യയനം ത്രിലോകഃ ।
കാര്ത്സ്ന്യേന ചാദ്യേഹ ഗതം വിധാതു-
രര്വാക്സൃതൌ കൌശലമിത്യമന്യത ॥ ൧൩ ॥
യസ്യാനുരാഗപ്ലുതഹാസരാസ-
ലീലാവലോകപ്രതിലബ്ധമാനാഃ ।
വ്രജസ്ത്രിയോ ദൃഗ്ഭിരനുപ്രവൃത്ത-
ധിയോഽവതസ്ഥുഃ കില കൃത്യശേഷാഃ ॥ ൧൪ ॥
ലീലാവലോകപ്രതിലബ്ധമാനാഃ ।
വ്രജസ്ത്രിയോ ദൃഗ്ഭിരനുപ്രവൃത്ത-
ധിയോഽവതസ്ഥുഃ കില കൃത്യശേഷാഃ ॥ ൧൪ ॥
സ്വശാന്തരൂപേഷ്വിതരൈഃ സ്വരൂപൈ-
രഭ്യര്ദ്യമാനേഷ്വനുകമ്പിതാത്മാ ।
പരാവരേശോ മഹദംശയുക്തോ
ഹ്യജോഽപി ജാതോ ഭഗവാന് യഥാഗ്നിഃ ॥ ൧൫ ॥
രഭ്യര്ദ്യമാനേഷ്വനുകമ്പിതാത്മാ ।
പരാവരേശോ മഹദംശയുക്തോ
ഹ്യജോഽപി ജാതോ ഭഗവാന് യഥാഗ്നിഃ ॥ ൧൫ ॥
മാം ഖേദയത്യേതദജസ്യ ജന്മ-
വിഡമ്ബനം യദ്വസുദേവഗേഹേ ।
വ്രജേ ച വാസോഽരിഭയാദിവ സ്വയം
പുരാദ് വ്യവാത്സീദ്യദനന്തവീര്യഃ ॥ ൧൬ ॥
വിഡമ്ബനം യദ്വസുദേവഗേഹേ ।
വ്രജേ ച വാസോഽരിഭയാദിവ സ്വയം
പുരാദ് വ്യവാത്സീദ്യദനന്തവീര്യഃ ॥ ൧൬ ॥
ദുനോതി ചേതഃ സ്മരതോ മമൈതദ്
യദാഹ പാദാവഭിവന്ദ്യ പിത്രോഃ ।
താതാമ്ബ കംസാദുരുശങ്കിതാനാം
പ്രസീദതം നോഽകൃതനിഷ്കൃതീനാമ് ॥ ൧൭ ॥
യദാഹ പാദാവഭിവന്ദ്യ പിത്രോഃ ।
താതാമ്ബ കംസാദുരുശങ്കിതാനാം
പ്രസീദതം നോഽകൃതനിഷ്കൃതീനാമ് ॥ ൧൭ ॥
കോ വാ അമുഷ്യാങ്ഘ്രി സരോജരേണും
വിസ്മര്തുമീശീത പുമാന് വിജിഘ്രന് ।
യോ വിസ്ഫുരദ്ഭ്രൂവിടപേന ഭൂമേ-
ര്ഭാരം കൃതാന്തേന തിരശ്ചകാര ॥ ൧൮ ॥
വിസ്മര്തുമീശീത പുമാന് വിജിഘ്രന് ।
യോ വിസ്ഫുരദ്ഭ്രൂവിടപേന ഭൂമേ-
ര്ഭാരം കൃതാന്തേന തിരശ്ചകാര ॥ ൧൮ ॥
ദൃഷ്ടാ ഭവദ്ഭിര്നനു രാജസൂയേ
ചൈദ്യസ്യ കൃഷ്ണം ദ്വിഷതോഽപി സിദ്ധിഃ ।
യാം യോഗിനഃ സംസ്പൃഹയന്തി സമ്യഗ്
യോഗേന കസ്തദ്വിരഹം സഹേത ॥ ൧൯ ॥
ചൈദ്യസ്യ കൃഷ്ണം ദ്വിഷതോഽപി സിദ്ധിഃ ।
യാം യോഗിനഃ സംസ്പൃഹയന്തി സമ്യഗ്
യോഗേന കസ്തദ്വിരഹം സഹേത ॥ ൧൯ ॥
തഥൈവ ചാന്യേ നരലോകവീരാ
യ ആഹവേ കൃഷ്ണമുഖാരവിന്ദമ് ।
നേത്രൈഃ പിബന്തോ നയനാഭിരാമം
പാര്ഥാസ്ത്രപൂതഃ പദമാപുരസ്യ ॥ ൨൦ ॥
യ ആഹവേ കൃഷ്ണമുഖാരവിന്ദമ് ।
നേത്രൈഃ പിബന്തോ നയനാഭിരാമം
പാര്ഥാസ്ത്രപൂതഃ പദമാപുരസ്യ ॥ ൨൦ ॥
സ്വയം ത്വസാമ്യാതിശയസ്ത്ര്യധീശഃ
സ്വാരാജ്യലക്ഷ്മ്യാപ്തസമസ്തകാമഃ ।
ബലിം ഹരദ്ഭിശ്ചിരലോകപാലൈഃ
കിരീടകോട്യേഡിതപാദപീഠഃ ॥ ൨൧ ॥
സ്വാരാജ്യലക്ഷ്മ്യാപ്തസമസ്തകാമഃ ।
ബലിം ഹരദ്ഭിശ്ചിരലോകപാലൈഃ
കിരീടകോട്യേഡിതപാദപീഠഃ ॥ ൨൧ ॥
തത്തസ്യ കൈങ്കര്യമലം ഭൃതാന്നോ
വിഗ്ലാപയത്യങ്ഗ യദുഗ്രസേനമ് ।
തിഷ്ഠന്നിഷണ്ണം പരമേഷ്ഠിധിഷ്ണ്യേ
ന്യബോധയദ്ദേവ നിധാരയേതി ॥ ൨൨ ॥
വിഗ്ലാപയത്യങ്ഗ യദുഗ്രസേനമ് ।
തിഷ്ഠന്നിഷണ്ണം പരമേഷ്ഠിധിഷ്ണ്യേ
ന്യബോധയദ്ദേവ നിധാരയേതി ॥ ൨൨ ॥
അഹോ ബകീ യം സ്തനകാലകൂടം
ജിഘാംസയാപായയദപ്യസാധ്വീ ।
ലേഭേ ഗതിം ധാത്ര്യുചിതാം തതോഽന്യം
കം വാ ദയാലും ശരണം വ്രജേമ ॥ ൨൩ ॥
ജിഘാംസയാപായയദപ്യസാധ്വീ ।
ലേഭേ ഗതിം ധാത്ര്യുചിതാം തതോഽന്യം
കം വാ ദയാലും ശരണം വ്രജേമ ॥ ൨൩ ॥
മന്യേഽസുരാന് ഭാഗവതാംസ്ത്ര്യധീശേ
സംരമ്ഭമാര്ഗാഭിനിവിഷ്ടചിത്താന് ।
യേ സംയുഗേഽചക്ഷത താര്ക്ഷ്യപുത്ര-
മംസേ സുനാഭായുധമാപതന്തമ് ॥ ൨൪ ॥
സംരമ്ഭമാര്ഗാഭിനിവിഷ്ടചിത്താന് ।
യേ സംയുഗേഽചക്ഷത താര്ക്ഷ്യപുത്ര-
മംസേ സുനാഭായുധമാപതന്തമ് ॥ ൨൪ ॥
വസുദേവസ്യ ദേവക്യാം ജാതോ ഭോജേന്ദ്രബന്ധനേ ।
ചികീര്ഷുര്ഭഗവാനസ്യാഃ ശമജേനാഭിയാചിതഃ ॥ ൨൫ ॥
ചികീര്ഷുര്ഭഗവാനസ്യാഃ ശമജേനാഭിയാചിതഃ ॥ ൨൫ ॥
തതോ നന്ദവ്രജമിതഃ പിത്രാ കംസാദ്വിബിഭ്യതാ ।
ഏകാദശ സമാസ്തത്ര ഗൂഢാര്ചിഃ സബലോഽവസത് ॥ ൨൬ ॥
ഏകാദശ സമാസ്തത്ര ഗൂഢാര്ചിഃ സബലോഽവസത് ॥ ൨൬ ॥
പരീതോ വത്സപൈര്വത്സാംശ്ചാരയന് വ്യഹരദ്വിഭുഃ ।
യമുനോപവനേ കൂജദ്ദ്വിജസംകുലിതാങ്ഘ്രിപേ ॥ ൨൭ ॥
യമുനോപവനേ കൂജദ്ദ്വിജസംകുലിതാങ്ഘ്രിപേ ॥ ൨൭ ॥
കൌമാരീം ദര്ശയംശ്ചേഷ്ടാം പ്രേക്ഷണീയാം വ്രജൌകസാമ് ।
രുദന്നിവ ഹസന്മുഗ്ധബാലസിംഹാവലോകനഃ ॥ ൨൮ ॥
രുദന്നിവ ഹസന്മുഗ്ധബാലസിംഹാവലോകനഃ ॥ ൨൮ ॥
സ ഏവ ഗോധനം ലക്ഷ്മ്യാ നികേതം സിതഗോവൃഷമ് ।
ചാരയന്നനുഗാന് ഗോപാന് രണദ്വേണുരരീരമത് ॥ ൨൯ ॥
ചാരയന്നനുഗാന് ഗോപാന് രണദ്വേണുരരീരമത് ॥ ൨൯ ॥
പ്രയുക്താന് ഭോജരാജേന മായിനഃ കാമരൂപിണഃ ।
ലീലയാ വ്യനുദത്താംസ്താന് ബാലഃ ക്രീഡനകാനിവ ॥ ൩൦ ॥
ലീലയാ വ്യനുദത്താംസ്താന് ബാലഃ ക്രീഡനകാനിവ ॥ ൩൦ ॥
വിപന്നാന് വിഷപാനേന നിഗൃഹ്യ ഭുജഗാധിപമ് ।
ഉത്ഥാപ്യാപായയദ്ഗാവസ്തത്തോയം പ്രകൃതിസ്ഥിതമ് ॥ ൩൧ ॥
ഉത്ഥാപ്യാപായയദ്ഗാവസ്തത്തോയം പ്രകൃതിസ്ഥിതമ് ॥ ൩൧ ॥
അയാജയദ്ഗോസവേന ഗോപരാജം ദ്വിജോത്തമൈഃ ।
വിത്തസ്യ ചോരുഭാരസ്യ ചികീര്ഷന് സദ്വയയം വിഭുഃ ॥ ൩൨ ॥
വിത്തസ്യ ചോരുഭാരസ്യ ചികീര്ഷന് സദ്വയയം വിഭുഃ ॥ ൩൨ ॥
വര്ഷതീന്ദ്രേ വ്രജഃ കോപാദ്ഭഗ്നമാനേഽതിവിഹ്വലഃ ।
ഗോത്രലീലാതപത്രേണ ത്രാതോ ഭദ്രാനുഗൃഹ്ണതാ ॥ ൩൩ ॥
ഗോത്രലീലാതപത്രേണ ത്രാതോ ഭദ്രാനുഗൃഹ്ണതാ ॥ ൩൩ ॥
ശരച്ഛശികരൈര്മൃഷ്ടം മാനയന് രജനീമുഖമ് ।
ഗായന് കലപദം രേമേ സ്ത്രീണാം മണ്ഡലമണ്ഡനഃ ॥ ൩൪ ॥
ഗായന് കലപദം രേമേ സ്ത്രീണാം മണ്ഡലമണ്ഡനഃ ॥ ൩൪ ॥