কপিল উৱাচ
তস্যৈতস্য জনো নূনং নাযং ৱেদোৰুৱিক্ৰমম্ ।
কাল্যমানোঽপি বলিনো ৱাযোৰিৱ ঘনাৱলিঃ ॥ ১ ॥
তস্যৈতস্য জনো নূনং নাযং ৱেদোৰুৱিক্ৰমম্ ।
কাল্যমানোঽপি বলিনো ৱাযোৰিৱ ঘনাৱলিঃ ॥ ১ ॥
যং যমৰ্থমুপাদত্তে দুঃখেন সুখহেতৱে ।
তং তং ধুনোতি ভগৱান্পুমাঞ্ছোচতি যত্কৃতে ॥ ২ ॥
তং তং ধুনোতি ভগৱান্পুমাঞ্ছোচতি যত্কৃতে ॥ ২ ॥
যদধ্ৰুৱস্য দেহস্য সানুবন্ধস্য দুৰ্মতিঃ ।
ধ্ৰুৱাণি মন্যতে মোহাদ্ গৃহক্ষেত্ৰৱসূনি চ ॥ ৩ ॥
ধ্ৰুৱাণি মন্যতে মোহাদ্ গৃহক্ষেত্ৰৱসূনি চ ॥ ৩ ॥
জন্তুৰ্ৱৈ ভৱ এতস্মিন্যাং যাং যোনিমনুৱ্ৰজেত্ ।
তস্যাং তস্যাং স লভতে নিৰ্ৱৃতিং ন ৱিৰজ্যতে ॥ ৪ ॥
তস্যাং তস্যাং স লভতে নিৰ্ৱৃতিং ন ৱিৰজ্যতে ॥ ৪ ॥
নৰকস্থোঽপি দেহং ৱৈ ন পুমাংস্ত্যক্তুমিচ্ছতি ।
নাৰক্যাং নিৰ্ৱৃতৌ সত্যাং দেৱমাযাৱিমোহিতঃ ॥ ৫ ॥
নাৰক্যাং নিৰ্ৱৃতৌ সত্যাং দেৱমাযাৱিমোহিতঃ ॥ ৫ ॥
আত্মজাযাসুতাগাৰপশুদ্ৰৱিণবন্ধুষু ।
নিৰূঢমূলহৃদয আত্মানং বহু মন্যতে ॥ ৬ ॥
নিৰূঢমূলহৃদয আত্মানং বহু মন্যতে ॥ ৬ ॥
সন্দহ্যমানসৰ্ৱাঙ্গ এষামুদ্ৱহনাধিনা ।
কৰোত্যৱিৰতং মূঢো দুৰিতানি দুৰাশযঃ ॥ ৭ ॥
কৰোত্যৱিৰতং মূঢো দুৰিতানি দুৰাশযঃ ॥ ৭ ॥
আক্ষিপ্তাত্মেন্দ্ৰিযঃ স্ত্ৰীণামসতীনাং চ মাযযা । ৰহো ৰচিতযালাপৈঃ শিশূনাং কলভাষিণাম্ ॥ ৮ ॥
গৃহেষু কূটধৰ্মেষু দুঃখতন্ত্ৰেষ্ৱতন্দ্ৰিতঃ ।
কুৰ্ৱন্দুঃখপ্ৰতীকাৰং সুখৱন্মন্যতে গৃহী ॥ ৯ ॥
কুৰ্ৱন্দুঃখপ্ৰতীকাৰং সুখৱন্মন্যতে গৃহী ॥ ৯ ॥
অৰ্থৈৰাপাদিতৈৰ্গুৰ্ৱ্যা হিংসযেতস্ততশ্চ তান্ ।
পুষ্ণাতি যেষাং পোষেণ শেষভুগ্যাত্যধঃ স্ৱযম্ ॥ ১০ ॥
পুষ্ণাতি যেষাং পোষেণ শেষভুগ্যাত্যধঃ স্ৱযম্ ॥ ১০ ॥
ৱাৰ্তাযাং লুপ্যমানাযামাৰব্ধাযাং পুনঃ পুনঃ ।
লোভাভিভূতো নিঃসত্ত্ৱঃ পৰাৰ্থে কুৰুতে স্পৃহাম্ ॥ ১১ ॥
লোভাভিভূতো নিঃসত্ত্ৱঃ পৰাৰ্থে কুৰুতে স্পৃহাম্ ॥ ১১ ॥
কুটুম্বভৰণাকল্পো মন্দভাগ্যো ৱৃথোদ্যমঃ ।
শ্ৰিযা ৱিহীনঃ কৃপণো ধ্যাযঞ্ছ্ৱসিতি মূঢধীঃ ॥ ১২ ॥
শ্ৰিযা ৱিহীনঃ কৃপণো ধ্যাযঞ্ছ্ৱসিতি মূঢধীঃ ॥ ১২ ॥
এৱং স্ৱভৰণাকল্পং তত্কলত্ৰাদযস্তথা ।
নাদ্ৰিযন্তে যথাপূৰ্ৱং কীনাশা ইৱ গোজৰম্ ॥ ১৩ ॥
নাদ্ৰিযন্তে যথাপূৰ্ৱং কীনাশা ইৱ গোজৰম্ ॥ ১৩ ॥
তত্ৰাপ্যজাতনিৰ্ৱেদো ভ্ৰিযমাণঃ স্ৱযম্ভৃতৈঃ ।
জৰযোপাত্তৱৈৰূপ্যো মৰণাভিমুখো গৃহে ॥ ১৪ ॥
জৰযোপাত্তৱৈৰূপ্যো মৰণাভিমুখো গৃহে ॥ ১৪ ॥
আস্তেঽৱমত্যোপন্যস্তং গৃহপাল ইৱাহৰন্ ।
আমযাৱ্যপ্ৰদীপ্তাগ্নিৰল্পাহাৰোঽল্পচেষ্টিতঃ ॥ ১৫ ॥
আমযাৱ্যপ্ৰদীপ্তাগ্নিৰল্পাহাৰোঽল্পচেষ্টিতঃ ॥ ১৫ ॥
ৱাযুনোত্ক্ৰমতোত্তাৰঃ কফসংৰুদ্ধনাডিকঃ ।
কাসশ্ৱাসকৃতাযাসঃ কণ্ঠে ঘুৰঘুৰাযতে ॥ ১৬ ॥
কাসশ্ৱাসকৃতাযাসঃ কণ্ঠে ঘুৰঘুৰাযতে ॥ ১৬ ॥
শযানঃ পৰিশোচদ্ভিঃ পৰিৱীতঃ স্ৱবন্ধুভিঃ ।
ৱাচ্যমানোঽপি ন ব্ৰূতে কালপাশৱশং গতঃ ॥ ১৭ ॥
ৱাচ্যমানোঽপি ন ব্ৰূতে কালপাশৱশং গতঃ ॥ ১৭ ॥
এৱং কুটুম্বভৰণে ৱ্যাপৃতাত্মাজিতেন্দ্ৰিযঃ ।
ম্ৰিযতে ৰুদতাং স্ৱানামুৰুৱেদনযাস্তধীঃ ॥ ১৮ ॥
ম্ৰিযতে ৰুদতাং স্ৱানামুৰুৱেদনযাস্তধীঃ ॥ ১৮ ॥
যমদূতৌ তদা প্ৰাপ্তৌ ভীমৌ সৰভসেক্ষণৌ ।
স দৃষ্ট্ৱা ত্ৰস্তহৃদযঃ শকৃন্মূত্ৰং ৱিমুঞ্চতি ॥ ১৯ ॥
স দৃষ্ট্ৱা ত্ৰস্তহৃদযঃ শকৃন্মূত্ৰং ৱিমুঞ্চতি ॥ ১৯ ॥
যাতনাদেহ আৱৃত্য পাশৈৰ্বদ্ধ্ৱা গলে বলাত্ ।
নযতো দীৰ্ঘমধ্ৱানং দণ্ড্যং ৰাজভটা যথা ॥ ২০ ॥
নযতো দীৰ্ঘমধ্ৱানং দণ্ড্যং ৰাজভটা যথা ॥ ২০ ॥
তযোৰ্নিৰ্ভিন্নহৃদযস্তৰ্জনৈৰ্জাতৱেপথুঃ ।
পথি শ্ৱভিৰ্ভক্ষ্যমাণ আৰ্তোঽঘং স্ৱমনুস্মৰন্ ॥ ২১ ॥
পথি শ্ৱভিৰ্ভক্ষ্যমাণ আৰ্তোঽঘং স্ৱমনুস্মৰন্ ॥ ২১ ॥
ক্ষুত্তৃট্পৰীতোঽৰ্কদৱানলানিলৈঃ
সন্তপ্যমানঃ পথি তপ্তৱালুকে ।
কৃচ্ছ্ৰেণ পৃষ্ঠে কশযা চ তাডিতশ্
চলত্যশক্তোঽপি নিৰাশ্ৰমোদকে ॥ ২২ ॥
সন্তপ্যমানঃ পথি তপ্তৱালুকে ।
কৃচ্ছ্ৰেণ পৃষ্ঠে কশযা চ তাডিতশ্
চলত্যশক্তোঽপি নিৰাশ্ৰমোদকে ॥ ২২ ॥
তত্ৰ তত্ৰ পতঞ্ছ্ৰান্তো মূৰ্চ্ছিতঃ পুনৰুত্থিতঃ ।
পথা পাপীযসা নীতস্তৰসা যমসাদনম্ ॥ ২৩ ॥
পথা পাপীযসা নীতস্তৰসা যমসাদনম্ ॥ ২৩ ॥
যোজনানাং সহস্ৰাণি নৱতিং নৱ চাধ্ৱনঃ ।
ত্ৰিভিৰ্মুহূৰ্তৈৰ্দ্ৱাভ্যাং ৱা নীতঃ প্ৰাপ্নোতি যাতনাঃ ॥ ২৪ ॥
ত্ৰিভিৰ্মুহূৰ্তৈৰ্দ্ৱাভ্যাং ৱা নীতঃ প্ৰাপ্নোতি যাতনাঃ ॥ ২৪ ॥
আদীপনং স্ৱগাত্ৰাণাং ৱেষ্টযিত্ৱোল্মুকাদিভিঃ ।
আত্মমাংসাদনং ক্ৱাপি স্ৱকৃত্তং পৰতোঽপি ৱা ॥ ২৫ ॥
আত্মমাংসাদনং ক্ৱাপি স্ৱকৃত্তং পৰতোঽপি ৱা ॥ ২৫ ॥
জীৱতশ্চান্ত্ৰাভ্যুদ্ধাৰঃ শ্ৱগৃধ্ৰৈৰ্যমসাদনে ।
সৰ্পৱৃশ্চিকদংশাদ্যৈৰ্দশদ্ভিশ্চাত্মৱৈশসম্ ॥ ২৬ ॥
সৰ্পৱৃশ্চিকদংশাদ্যৈৰ্দশদ্ভিশ্চাত্মৱৈশসম্ ॥ ২৬ ॥
কৃন্তনং চাৱযৱশো গজাদিভ্যো ভিদাপনম্ ।
পাতনং গিৰিশৃঙ্গেভ্যো ৰোধনং চাম্বুগৰ্তযোঃ
পাতনং গিৰিশৃঙ্গেভ্যো ৰোধনং চাম্বুগৰ্তযোঃ
যাস্তামিস্ৰান্ধতামিস্ৰা ৰৌৰৱাদ্যাশ্চ যাতনাঃ ।
ভুঙ্ক্তে নৰো ৱা নাৰী ৱা মিথঃ সঙ্গেন নিৰ্মিতাঃ ॥ ২৮ ॥
ভুঙ্ক্তে নৰো ৱা নাৰী ৱা মিথঃ সঙ্গেন নিৰ্মিতাঃ ॥ ২৮ ॥
অত্ৰৈৱ নৰকঃ স্ৱৰ্গ ইতি মাতঃ প্ৰচক্ষতে ।
যা যাতনা ৱৈ নাৰক্যস্তা ইহাপ্যুপলক্ষিতাঃ ॥ ২৯ ॥
যা যাতনা ৱৈ নাৰক্যস্তা ইহাপ্যুপলক্ষিতাঃ ॥ ২৯ ॥
এৱং কুটুম্বং বিভ্ৰাণ উদৰম্ভৰ এৱ ৱা ।
ৱিসৃজ্যেহোভযং প্ৰেত্য ভুঙ্ক্তে তত্ফলমীদৃশম্ ॥ ৩০ ॥
ৱিসৃজ্যেহোভযং প্ৰেত্য ভুঙ্ক্তে তত্ফলমীদৃশম্ ॥ ৩০ ॥
একঃ প্ৰপদ্যতে ধ্ৱান্তং হিত্ৱেদং স্ৱকলেৱৰম্ ।
কুশলেতৰপাথেযো ভূতদ্ৰোহেণ যদ্ভৃতম্ ॥ ৩১ ॥
কুশলেতৰপাথেযো ভূতদ্ৰোহেণ যদ্ভৃতম্ ॥ ৩১ ॥
দৈৱেনাসাদিতং তস্য শমলং নিৰযে পুমান্ ।
ভুঙ্ক্তে কুটুম্বপোষস্য হৃতৱিত্ত ইৱাতুৰঃ ॥ ৩২ ॥
ভুঙ্ক্তে কুটুম্বপোষস্য হৃতৱিত্ত ইৱাতুৰঃ ॥ ৩২ ॥
কেৱলেন হ্যধৰ্মেণ কুটুম্বভৰণোত্সুকঃ ।
যাতি জীৱোঽন্ধতামিস্ৰং চৰমং তমসঃ পদম্ ॥ ৩৩ ॥
যাতি জীৱোঽন্ধতামিস্ৰং চৰমং তমসঃ পদম্ ॥ ৩৩ ॥
অধস্তান্নৰলোকস্য যাৱতীৰ্যাতনাদযঃ ।
ক্ৰমশঃ সমনুক্ৰম্য পুনৰত্ৰাৱ্ৰজেচ্ছুচিঃ ॥ ৩৪ ॥
ক্ৰমশঃ সমনুক্ৰম্য পুনৰত্ৰাৱ্ৰজেচ্ছুচিঃ ॥ ৩৪ ॥