కపిల ఉవాచ
తస్యైతస్య జనో నూనం నాయం వేదోరువిక్రమమ్ ।
కాల్యమానోఽపి బలినో వాయోరివ ఘనావలిః ॥ ౧ ॥
తస్యైతస్య జనో నూనం నాయం వేదోరువిక్రమమ్ ।
కాల్యమానోఽపి బలినో వాయోరివ ఘనావలిః ॥ ౧ ॥
యం యమర్థముపాదత్తే దుఃఖేన సుఖహేతవే ।
తం తం ధునోతి భగవాన్పుమాఞ్ఛోచతి యత్కృతే ॥ ౨ ॥
తం తం ధునోతి భగవాన్పుమాఞ్ఛోచతి యత్కృతే ॥ ౨ ॥
యదధ్రువస్య దేహస్య సానుబన్ధస్య దుర్మతిః ।
ధ్రువాణి మన్యతే మోహాద్ గృహక్షేత్రవసూని చ ॥ ౩ ॥
ధ్రువాణి మన్యతే మోహాద్ గృహక్షేత్రవసూని చ ॥ ౩ ॥
జన్తుర్వై భవ ఏతస్మిన్యాం యాం యోనిమనువ్రజేత్ ।
తస్యాం తస్యాం స లభతే నిర్వృతిం న విరజ్యతే ॥ ౪ ॥
తస్యాం తస్యాం స లభతే నిర్వృతిం న విరజ్యతే ॥ ౪ ॥
నరకస్థోఽపి దేహం వై న పుమాంస్త్యక్తుమిచ్ఛతి ।
నారక్యాం నిర్వృతౌ సత్యాం దేవమాయావిమోహితః ॥ ౫ ॥
నారక్యాం నిర్వృతౌ సత్యాం దేవమాయావిమోహితః ॥ ౫ ॥
ఆత్మజాయాసుతాగారపశుద్రవిణబన్ధుషు ।
నిరూఢమూలహృదయ ఆత్మానం బహు మన్యతే ॥ ౬ ॥
నిరూఢమూలహృదయ ఆత్మానం బహు మన్యతే ॥ ౬ ॥
సన్దహ్యమానసర్వాఙ్గ ఏషాముద్వహనాధినా ।
కరోత్యవిరతం మూఢో దురితాని దురాశయః ॥ ౭ ॥
కరోత్యవిరతం మూఢో దురితాని దురాశయః ॥ ౭ ॥
ఆక్షిప్తాత్మేన్ద్రియః స్త్రీణామసతీనాం చ మాయయా । రహో రచితయాలాపైః శిశూనాం కలభాషిణామ్ ॥ ౮ ॥
గృహేషు కూటధర్మేషు దుఃఖతన్త్రేష్వతన్ద్రితః ।
కుర్వన్దుఃఖప్రతీకారం సుఖవన్మన్యతే గృహీ ॥ ౯ ॥
కుర్వన్దుఃఖప్రతీకారం సుఖవన్మన్యతే గృహీ ॥ ౯ ॥
అర్థైరాపాదితైర్గుర్వ్యా హింసయేతస్తతశ్చ తాన్ ।
పుష్ణాతి యేషాం పోషేణ శేషభుగ్యాత్యధః స్వయమ్ ॥ ౧౦ ॥
పుష్ణాతి యేషాం పోషేణ శేషభుగ్యాత్యధః స్వయమ్ ॥ ౧౦ ॥
వార్తాయాం లుప్యమానాయామారబ్ధాయాం పునః పునః ।
లోభాభిభూతో నిఃసత్త్వః పరార్థే కురుతే స్పృహామ్ ॥ ౧౧ ॥
లోభాభిభూతో నిఃసత్త్వః పరార్థే కురుతే స్పృహామ్ ॥ ౧౧ ॥
కుటుమ్బభరణాకల్పో మన్దభాగ్యో వృథోద్యమః ।
శ్రియా విహీనః కృపణో ధ్యాయఞ్ఛ్వసితి మూఢధీః ॥ ౧౨ ॥
శ్రియా విహీనః కృపణో ధ్యాయఞ్ఛ్వసితి మూఢధీః ॥ ౧౨ ॥
ఏవం స్వభరణాకల్పం తత్కలత్రాదయస్తథా ।
నాద్రియన్తే యథాపూర్వం కీనాశా ఇవ గోజరమ్ ॥ ౧౩ ॥
నాద్రియన్తే యథాపూర్వం కీనాశా ఇవ గోజరమ్ ॥ ౧౩ ॥
తత్రాప్యజాతనిర్వేదో భ్రియమాణః స్వయమ్భృతైః ।
జరయోపాత్తవైరూప్యో మరణాభిముఖో గృహే ॥ ౧౪ ॥
జరయోపాత్తవైరూప్యో మరణాభిముఖో గృహే ॥ ౧౪ ॥
ఆస్తేఽవమత్యోపన్యస్తం గృహపాల ఇవాహరన్ ।
ఆమయావ్యప్రదీప్తాగ్నిరల్పాహారోఽల్పచేష్టితః ॥ ౧౫ ॥
ఆమయావ్యప్రదీప్తాగ్నిరల్పాహారోఽల్పచేష్టితః ॥ ౧౫ ॥
వాయునోత్క్రమతోత్తారః కఫసంరుద్ధనాడికః ।
కాసశ్వాసకృతాయాసః కణ్ఠే ఘురఘురాయతే ॥ ౧౬ ॥
కాసశ్వాసకృతాయాసః కణ్ఠే ఘురఘురాయతే ॥ ౧౬ ॥
శయానః పరిశోచద్భిః పరివీతః స్వబన్ధుభిః ।
వాచ్యమానోఽపి న బ్రూతే కాలపాశవశం గతః ॥ ౧౭ ॥
వాచ్యమానోఽపి న బ్రూతే కాలపాశవశం గతః ॥ ౧౭ ॥
ఏవం కుటుమ్బభరణే వ్యాపృతాత్మాజితేన్ద్రియః ।
మ్రియతే రుదతాం స్వానామురువేదనయాస్తధీః ॥ ౧౮ ॥
మ్రియతే రుదతాం స్వానామురువేదనయాస్తధీః ॥ ౧౮ ॥
యమదూతౌ తదా ప్రాప్తౌ భీమౌ సరభసేక్షణౌ ।
స దృష్ట్వా త్రస్తహృదయః శకృన్మూత్రం విముఞ్చతి ॥ ౧౯ ॥
స దృష్ట్వా త్రస్తహృదయః శకృన్మూత్రం విముఞ్చతి ॥ ౧౯ ॥
యాతనాదేహ ఆవృత్య పాశైర్బద్ధ్వా గలే బలాత్ ।
నయతో దీర్ఘమధ్వానం దణ్డ్యం రాజభటా యథా ॥ ౨౦ ॥
నయతో దీర్ఘమధ్వానం దణ్డ్యం రాజభటా యథా ॥ ౨౦ ॥
తయోర్నిర్భిన్నహృదయస్తర్జనైర్జాతవేపథుః ।
పథి శ్వభిర్భక్ష్యమాణ ఆర్తోఽఘం స్వమనుస్మరన్ ॥ ౨౧ ॥
పథి శ్వభిర్భక్ష్యమాణ ఆర్తోఽఘం స్వమనుస్మరన్ ॥ ౨౧ ॥
క్షుత్తృట్పరీతోఽర్కదవానలానిలైః
సన్తప్యమానః పథి తప్తవాలుకే ।
కృచ్ఛ్రేణ పృష్ఠే కశయా చ తాడితశ్
చలత్యశక్తోఽపి నిరాశ్రమోదకే ॥ ౨౨ ॥
సన్తప్యమానః పథి తప్తవాలుకే ।
కృచ్ఛ్రేణ పృష్ఠే కశయా చ తాడితశ్
చలత్యశక్తోఽపి నిరాశ్రమోదకే ॥ ౨౨ ॥
తత్ర తత్ర పతఞ్ఛ్రాన్తో మూర్చ్ఛితః పునరుత్థితః ।
పథా పాపీయసా నీతస్తరసా యమసాదనమ్ ॥ ౨౩ ॥
పథా పాపీయసా నీతస్తరసా యమసాదనమ్ ॥ ౨౩ ॥
యోజనానాం సహస్రాణి నవతిం నవ చాధ్వనః ।
త్రిభిర్ముహూర్తైర్ద్వాభ్యాం వా నీతః ప్రాప్నోతి యాతనాః ॥ ౨౪ ॥
త్రిభిర్ముహూర్తైర్ద్వాభ్యాం వా నీతః ప్రాప్నోతి యాతనాః ॥ ౨౪ ॥
ఆదీపనం స్వగాత్రాణాం వేష్టయిత్వోల్ముకాదిభిః ।
ఆత్మమాంసాదనం క్వాపి స్వకృత్తం పరతోఽపి వా ॥ ౨౫ ॥
ఆత్మమాంసాదనం క్వాపి స్వకృత్తం పరతోఽపి వా ॥ ౨౫ ॥
జీవతశ్చాన్త్రాభ్యుద్ధారః శ్వగృధ్రైర్యమసాదనే ।
సర్పవృశ్చికదంశాద్యైర్దశద్భిశ్చాత్మవైశసమ్ ॥ ౨౬ ॥
సర్పవృశ్చికదంశాద్యైర్దశద్భిశ్చాత్మవైశసమ్ ॥ ౨౬ ॥
కృన్తనం చావయవశో గజాదిభ్యో భిదాపనమ్ ।
పాతనం గిరిశృఙ్గేభ్యో రోధనం చామ్బుగర్తయోః
పాతనం గిరిశృఙ్గేభ్యో రోధనం చామ్బుగర్తయోః
యాస్తామిస్రాన్ధతామిస్రా రౌరవాద్యాశ్చ యాతనాః ।
భుఙ్క్తే నరో వా నారీ వా మిథః సఙ్గేన నిర్మితాః ॥ ౨౮ ॥
భుఙ్క్తే నరో వా నారీ వా మిథః సఙ్గేన నిర్మితాః ॥ ౨౮ ॥
అత్రైవ నరకః స్వర్గ ఇతి మాతః ప్రచక్షతే ।
యా యాతనా వై నారక్యస్తా ఇహాప్యుపలక్షితాః ॥ ౨౯ ॥
యా యాతనా వై నారక్యస్తా ఇహాప్యుపలక్షితాః ॥ ౨౯ ॥
ఏవం కుటుమ్బం బిభ్రాణ ఉదరమ్భర ఏవ వా ।
విసృజ్యేహోభయం ప్రేత్య భుఙ్క్తే తత్ఫలమీదృశమ్ ॥ ౩౦ ॥
విసృజ్యేహోభయం ప్రేత్య భుఙ్క్తే తత్ఫలమీదృశమ్ ॥ ౩౦ ॥
ఏకః ప్రపద్యతే ధ్వాన్తం హిత్వేదం స్వకలేవరమ్ ।
కుశలేతరపాథేయో భూతద్రోహేణ యద్భృతమ్ ॥ ౩౧ ॥
కుశలేతరపాథేయో భూతద్రోహేణ యద్భృతమ్ ॥ ౩౧ ॥
దైవేనాసాదితం తస్య శమలం నిరయే పుమాన్ ।
భుఙ్క్తే కుటుమ్బపోషస్య హృతవిత్త ఇవాతురః ॥ ౩౨ ॥
భుఙ్క్తే కుటుమ్బపోషస్య హృతవిత్త ఇవాతురః ॥ ౩౨ ॥
కేవలేన హ్యధర్మేణ కుటుమ్బభరణోత్సుకః ।
యాతి జీవోఽన్ధతామిస్రం చరమం తమసః పదమ్ ॥ ౩౩ ॥
యాతి జీవోఽన్ధతామిస్రం చరమం తమసః పదమ్ ॥ ౩౩ ॥
అధస్తాన్నరలోకస్య యావతీర్యాతనాదయః ।
క్రమశః సమనుక్రమ్య పునరత్రావ్రజేచ్ఛుచిః ॥ ౩౪ ॥
క్రమశః సమనుక్రమ్య పునరత్రావ్రజేచ్ఛుచిః ॥ ౩౪ ॥