મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્થં પૃથુમભિષ્ટૂય રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરમ્ ।
પુનરાહાવનિર્ભીતા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના ॥ ૧ ॥
ઇત્થં પૃથુમભિષ્ટૂય રુષા પ્રસ્ફુરિતાધરમ્ ।
પુનરાહાવનિર્ભીતા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના ॥ ૧ ॥
સન્નિયચ્છાભિભો મન્યું નિબોધ શ્રાવિતં ચ મે ।
સર્વતઃ સારમાદત્તે યથા મધુકરો બુધઃ ॥ ૨ ॥
સર્વતઃ સારમાદત્તે યથા મધુકરો બુધઃ ॥ ૨ ॥
અસ્મિઁલ્લોકેઽથવામુષ્મિન્મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
દૃષ્ટા યોગાઃ પ્રયુક્તાશ્ચ પુંસાં શ્રેયઃપ્રસિદ્ધયે ॥ ૩ ॥
દૃષ્ટા યોગાઃ પ્રયુક્તાશ્ચ પુંસાં શ્રેયઃપ્રસિદ્ધયે ॥ ૩ ॥
તાનાતિષ્ઠતિ યઃ સમ્યગુપાયાન્ પૂર્વદર્શિતાન્ ।
અવરઃ શ્રદ્ધયોપેત ઉપેયાન્ વિન્દતેઽઞ્જસા ॥ ૪ ॥
અવરઃ શ્રદ્ધયોપેત ઉપેયાન્ વિન્દતેઽઞ્જસા ॥ ૪ ॥
તાનનાદૃત્ય યોઽવિદ્વાનર્થાનારભતે સ્વયમ્ ।
તસ્ય વ્યભિચરન્ત્યર્થા આરબ્ધાશ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૫ ॥
તસ્ય વ્યભિચરન્ત્યર્થા આરબ્ધાશ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૫ ॥
પુરા સૃષ્ટા હ્યોષધયો બ્રહ્મણા યા વિશામ્પતે ।
ભુજ્યમાના મયા દૃષ્ટા અસદ્ભિરધૃતવ્રતૈઃ ॥ ૬ ॥
ભુજ્યમાના મયા દૃષ્ટા અસદ્ભિરધૃતવ્રતૈઃ ॥ ૬ ॥
અપાલિતાનાદૃતા ચ ભવદ્ભિર્લોકપાલકૈઃ ।
ચોરીભૂતેઽથ લોકેઽહં યજ્ઞાર્થેઽગ્રસમોષધીઃ ॥ ૭ ॥
ચોરીભૂતેઽથ લોકેઽહં યજ્ઞાર્થેઽગ્રસમોષધીઃ ॥ ૭ ॥
નૂનં તા વીરુધઃ ક્ષીણા મયિ કાલેન ભૂયસા ।
તત્ર યોગેન દૃષ્ટેન ભવાનાદાતુમર્હતિ ॥ ૮ ॥
તત્ર યોગેન દૃષ્ટેન ભવાનાદાતુમર્હતિ ॥ ૮ ॥
વત્સં કલ્પય મે વીર યેનાહં વત્સલા તવ ।
ધોક્ષ્યે ક્ષીરમયાન્કામાનનુરૂપં ચ દોહનમ્ ॥ ૯ ॥
ધોક્ષ્યે ક્ષીરમયાન્કામાનનુરૂપં ચ દોહનમ્ ॥ ૯ ॥
દોગ્ધારં ચ મહાબાહો ભૂતાનાં ભૂતભાવન ।
અન્નમીપ્સિતમૂર્જસ્વદ્ભગવાન્ વાઞ્છતે યદિ ॥ ૧૦ ॥
અન્નમીપ્સિતમૂર્જસ્વદ્ભગવાન્ વાઞ્છતે યદિ ॥ ૧૦ ॥
સમાં ચ કુરુ માં રાજન્દેવવૃષ્ટં યથા પયઃ ।
અપર્તાવપિ ભદ્રં તે ઉપાવર્તેત મે વિભો ॥ ૧૧ ॥
અપર્તાવપિ ભદ્રં તે ઉપાવર્તેત મે વિભો ॥ ૧૧ ॥
ઇતિ પ્રિયં હિતં વાક્યં ભુવ આદાય ભૂપતિઃ ।
વત્સં કૃત્વા મનું પાણાવદુહત્સકલૌષધીઃ ॥ ૧૨ ॥
વત્સં કૃત્વા મનું પાણાવદુહત્સકલૌષધીઃ ॥ ૧૨ ॥
તથાપરે ચ સર્વત્ર સારમાદદતે બુધાઃ ।
તતોઽન્યે ચ યથાકામં દુદુહુઃ પૃથુભાવિતામ્ ॥ ૧૩ ॥
તતોઽન્યે ચ યથાકામં દુદુહુઃ પૃથુભાવિતામ્ ॥ ૧૩ ॥
ઋષયો દુદુહુર્દેવીમિન્દ્રિયેષ્વથ સત્તમ ।
વત્સં બૃહસ્પતિં કૃત્વા પયશ્છન્દોમયં શુચિ ॥ ૧૪ ॥
વત્સં બૃહસ્પતિં કૃત્વા પયશ્છન્દોમયં શુચિ ॥ ૧૪ ॥
કૃત્વા વત્સં સુરગણા ઇન્દ્રં સોમમદૂદુહન્ ।
હિરણ્મયેન પાત્રેણ વીર્યમોજો બલં પયઃ ॥ ૧૫ ॥
હિરણ્મયેન પાત્રેણ વીર્યમોજો બલં પયઃ ॥ ૧૫ ॥
દૈતેયા દાનવા વત્સં પ્રહ્લાદમસુરર્ષભમ્ ।
વિધાયાદૂદુહન્ ક્ષીરમયઃપાત્રે સુરાસવમ્ ॥ ૧૬ ॥
વિધાયાદૂદુહન્ ક્ષીરમયઃપાત્રે સુરાસવમ્ ॥ ૧૬ ॥
ગન્ધર્વાપ્સરસોઽધુક્ષન્ પાત્રે પદ્મમયે પયઃ ।
વત્સં વિશ્વાવસું કૃત્વા ગાન્ધર્વં મધુ સૌભગમ્ ॥ ૧૭ ॥
વત્સં વિશ્વાવસું કૃત્વા ગાન્ધર્વં મધુ સૌભગમ્ ॥ ૧૭ ॥
વત્સેન પિતરોઽર્યમ્ણા કવ્યં ક્ષીરમધુક્ષત ।
આમપાત્રે મહાભાગાઃ શ્રદ્ધયા શ્રાદ્ધદેવતાઃ ॥ ૧૮ ॥
આમપાત્રે મહાભાગાઃ શ્રદ્ધયા શ્રાદ્ધદેવતાઃ ॥ ૧૮ ॥
પ્રકલ્પ્ય વત્સં કપિલં સિદ્ધાઃ સઙ્કલ્પનામયીમ્ ।
સિદ્ધિં નભસિ વિદ્યાં ચ યે ચ વિદ્યાધરાદયઃ ॥ ૧૯ ॥
સિદ્ધિં નભસિ વિદ્યાં ચ યે ચ વિદ્યાધરાદયઃ ॥ ૧૯ ॥
અન્યે ચ માયિનો માયામન્તર્ધાનાદ્ભુતાત્મનામ્ ।
મયં પ્રકલ્પ્ય વત્સં તે દુદુહુર્ધારણામયીમ્ ॥ ૨૦ ॥
મયં પ્રકલ્પ્ય વત્સં તે દુદુહુર્ધારણામયીમ્ ॥ ૨૦ ॥
યક્ષરક્ષાંસિ ભૂતાનિ પિશાચાઃ પિશિતાશનાઃ ।
ભૂતેશવત્સા દુદુહુઃ કપાલે ક્ષતજાસવમ્ ॥ ૨૧ ॥
ભૂતેશવત્સા દુદુહુઃ કપાલે ક્ષતજાસવમ્ ॥ ૨૧ ॥
તથાહયો દન્દશૂકાઃ સર્પા નાગાશ્ચ તક્ષકમ્ ।
વિધાય વત્સં દુદુહુર્બિલપાત્રે વિષં પયઃ ॥ ૨૨ ॥
વિધાય વત્સં દુદુહુર્બિલપાત્રે વિષં પયઃ ॥ ૨૨ ॥
પશવો યવસં ક્ષીરં વત્સં કૃત્વા ચ ગોવૃષમ્ ।
અરણ્યપાત્રે ચાધુક્ષન્મૃગેન્દ્રેણ ચ દંષ્ટ્રિણઃ ॥ ૨૩ ॥
અરણ્યપાત્રે ચાધુક્ષન્મૃગેન્દ્રેણ ચ દંષ્ટ્રિણઃ ॥ ૨૩ ॥
ક્રવ્યાદાઃ પ્રાણિનઃ ક્રવ્યં દુદુહુઃ સ્વે કલેવરે ।
સુપર્ણવત્સા વિહગાશ્ચરં ચાચરમેવ ચ ॥ ૨૪ ॥
સુપર્ણવત્સા વિહગાશ્ચરં ચાચરમેવ ચ ॥ ૨૪ ॥
વટવત્સા વનસ્પતયઃ પૃથગ્રસમયં પયઃ ।
ગિરયો હિમવદ્વત્સા નાનાધાતૂન્ સ્વસાનુષુ ॥ ૨૫ ॥
ગિરયો હિમવદ્વત્સા નાનાધાતૂન્ સ્વસાનુષુ ॥ ૨૫ ॥
સર્વે સ્વમુખ્યવત્સેન સ્વે સ્વે પાત્રે પૃથક્ પયઃ ।
સર્વકામદુઘાં પૃથ્વીં દુદુહુઃ પૃથુભાવિતામ્ ॥ ૨૬ ॥
સર્વકામદુઘાં પૃથ્વીં દુદુહુઃ પૃથુભાવિતામ્ ॥ ૨૬ ॥
એવં પૃથ્વાદયઃ પૃથ્વીમન્નાદાઃ સ્વન્નમાત્મનઃ ।
દોહવત્સાદિભેદેન ક્ષીરભેદં કુરૂદ્વહ ॥ ૨૭ ॥
દોહવત્સાદિભેદેન ક્ષીરભેદં કુરૂદ્વહ ॥ ૨૭ ॥
તતો મહીપતિઃ પ્રીતઃ સર્વકામદુઘાં પૃથુઃ ।
દુહિતૃત્વે ચકારેમાં પ્રેમ્ણા દુહિતૃવત્સલઃ ॥ ૨૮ ॥
દુહિતૃત્વે ચકારેમાં પ્રેમ્ણા દુહિતૃવત્સલઃ ॥ ૨૮ ॥
ચૂર્ણયન્ સ્વધનુષ્કોટ્યા ગિરિકૂટાનિ રાજરાટ્ ।
ભૂમણ્ડલમિદં વૈન્યઃ પ્રાયશ્ચક્રે સમં વિભુઃ ॥ ૨૯ ॥
ભૂમણ્ડલમિદં વૈન્યઃ પ્રાયશ્ચક્રે સમં વિભુઃ ॥ ૨૯ ॥
અથાસ્મિન્ ભગવાન્ વૈન્યઃ પ્રજાનાં વૃત્તિદઃ પિતા ।
નિવાસાન્ કલ્પયાં ચક્રે તત્ર તત્ર યથાર્હતઃ ॥ ૩૦ ॥
નિવાસાન્ કલ્પયાં ચક્રે તત્ર તત્ર યથાર્હતઃ ॥ ૩૦ ॥
ગ્રામાન્ પુરઃ પત્તનાનિ દુર્ગાણિ વિવિધાનિ ચ ।
ઘોષાન્ વ્રજાન્ સશિબિરાનાકરાન્ ખેટખર્વટાન્ ॥ ૩૧ ॥
ઘોષાન્ વ્રજાન્ સશિબિરાનાકરાન્ ખેટખર્વટાન્ ॥ ૩૧ ॥
પ્રાક્પૃથોરિહ નૈવૈષા પુરગ્રામાદિકલ્પના ।
યથાસુખં વસન્તિ સ્મ તત્ર તત્રાકુતોભયાઃ ॥ ૩૨ ॥
યથાસુખં વસન્તિ સ્મ તત્ર તત્રાકુતોભયાઃ ॥ ૩૨ ॥