વિદુર ઉવાચ
ભવે શીલવતાં શ્રેષ્ઠે દક્ષો દુહિતૃવત્સલઃ ।
વિદ્વેષમકરોત્કસ્માદનાદૃત્યાત્મજાં સતીમ્ ॥ ૧ ॥
ભવે શીલવતાં શ્રેષ્ઠે દક્ષો દુહિતૃવત્સલઃ ।
વિદ્વેષમકરોત્કસ્માદનાદૃત્યાત્મજાં સતીમ્ ॥ ૧ ॥
કસ્તં ચરાચરગુરું નિર્વૈરં શાન્તવિગ્રહમ્ ।
આત્મારામં કથં દ્વેષ્ટિ જગતો દૈવતં મહત્ ॥ ૨ ॥
આત્મારામં કથં દ્વેષ્ટિ જગતો દૈવતં મહત્ ॥ ૨ ॥
એતદાખ્યાહિ મે બ્રહ્મન્જામાતુઃ શ્વશુરસ્ય ચ ।
વિદ્વેષસ્તુ યતઃ પ્રાણાંસ્તત્યજે દુસ્ત્યજાન્સતી ॥ ૩ ॥
વિદ્વેષસ્તુ યતઃ પ્રાણાંસ્તત્યજે દુસ્ત્યજાન્સતી ॥ ૩ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
પુરા વિશ્વસૃજાં સત્રે સમેતાઃ પરમર્ષયઃ ।
તથામરગણાઃ સર્વે સાનુગા મુનયોઽગ્નયઃ ॥ ૪ ॥
પુરા વિશ્વસૃજાં સત્રે સમેતાઃ પરમર્ષયઃ ।
તથામરગણાઃ સર્વે સાનુગા મુનયોઽગ્નયઃ ॥ ૪ ॥
તત્ર પ્રવિષ્ટમૃષયો દૃષ્ટ્વાર્કમિવ રોચિષા ।
ભ્રાજમાનં વિતિમિરં કુર્વન્તં તન્મહત્સદઃ ॥ ૫ ॥
ભ્રાજમાનં વિતિમિરં કુર્વન્તં તન્મહત્સદઃ ॥ ૫ ॥
ઉદતિષ્ઠન્સદસ્યાસ્તે સ્વધિષ્ણ્યેભ્યઃ સહાગ્નયઃ ।
ઋતે વિરિઞ્ચાં શર્વં ચ તદ્ભાસાક્ષિપ્તચેતસઃ ॥ ૬ ॥
ઋતે વિરિઞ્ચાં શર્વં ચ તદ્ભાસાક્ષિપ્તચેતસઃ ॥ ૬ ॥
સદસસ્પતિભિર્દક્ષો ભગવાન્સાધુ સત્કૃતઃ ।
અજં લોકગુરું નત્વા નિષસાદ તદાજ્ઞયા ॥ ૭ ॥
અજં લોકગુરું નત્વા નિષસાદ તદાજ્ઞયા ॥ ૭ ॥
પ્રાઙ્નિષણ્ણં મૃડં દૃષ્ટ્વા નામૃષ્યત્તદનાદૃતઃ ।
ઉવાચવામં ચક્ષુર્ભ્યામભિવીક્ષ્ય દહન્નિવ ॥ ૮ ॥
ઉવાચવામં ચક્ષુર્ભ્યામભિવીક્ષ્ય દહન્નિવ ॥ ૮ ॥
શ્રૂયતાં બ્રહ્મર્ષયો મે સહદેવાઃ સહાગ્નયઃ ।
સાધૂનાં બ્રુવતો વૃત્તં નાજ્ઞાનાન્ન ચ મત્સરાત્ ॥ ૯ ॥
સાધૂનાં બ્રુવતો વૃત્તં નાજ્ઞાનાન્ન ચ મત્સરાત્ ॥ ૯ ॥
અયં તુ લોકપાલાનાં યશોઘ્નો નિરપત્રપઃ ।
સદ્ભિરાચરિતઃ પન્થા યેન સ્તબ્ધેન દૂષિતઃ ॥ ૧૦ ॥
સદ્ભિરાચરિતઃ પન્થા યેન સ્તબ્ધેન દૂષિતઃ ॥ ૧૦ ॥
એષ મે શિષ્યતાં પ્રાપ્તો યન્મે દુહિતુરગ્રહીત્ ।
પાણિં વિપ્રાગ્નિમુખતઃ સાવિત્ર્યા ઇવ સાધુવત્ ॥ ૧૧ ॥
પાણિં વિપ્રાગ્નિમુખતઃ સાવિત્ર્યા ઇવ સાધુવત્ ॥ ૧૧ ॥
ગૃહીત્વા મૃગશાવાક્ષ્યાઃ પાણિં મર્કટલોચનઃ ।
પ્રત્યુત્થાનાભિવાદાર્હે વાચાપ્યકૃત નોચિતમ્ ॥ ૧૨ ॥
પ્રત્યુત્થાનાભિવાદાર્હે વાચાપ્યકૃત નોચિતમ્ ॥ ૧૨ ॥
લુપ્તક્રિયાયાશુચયે માનિને ભિન્નસેતવે ।
અનિચ્છન્નપ્યદાં બાલાં શૂદ્રાયેવોશતીં ગિરમ્ ॥ ૧૩ ॥
અનિચ્છન્નપ્યદાં બાલાં શૂદ્રાયેવોશતીં ગિરમ્ ॥ ૧૩ ॥
પ્રેતાવાસેષુ ઘોરેષુ પ્રેતૈર્ભૂતગણૈર્વૃતઃ ।
અટત્યુન્મત્તવન્નગ્નો વ્યુપ્તકેશો હસન્ રુદન્ ॥ ૧૪ ॥
અટત્યુન્મત્તવન્નગ્નો વ્યુપ્તકેશો હસન્ રુદન્ ॥ ૧૪ ॥
ચિતાભસ્મકૃતસ્નાનઃ પ્રેતસ્રઙ્ન્રસ્થિભૂષણઃ ।
શિવાપદેશો હ્યશિવો મત્તો મત્તજનપ્રિયઃ ।
પતિઃ પ્રમથનાથાનાં તમોમાત્રાત્મકાત્મનામ્ ॥ ૧૫ ॥
શિવાપદેશો હ્યશિવો મત્તો મત્તજનપ્રિયઃ ।
પતિઃ પ્રમથનાથાનાં તમોમાત્રાત્મકાત્મનામ્ ॥ ૧૫ ॥
તસ્મા ઉન્માદનાથાય નષ્ટશૌચાય દુર્હૃદે ।
દત્તા બત મયા સાધ્વી ચોદિતે પરમેષ્ઠિના ॥ ૧૬ ॥
દત્તા બત મયા સાધ્વી ચોદિતે પરમેષ્ઠિના ॥ ૧૬ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
વિનિન્દ્યૈવં સ ગિરિશમપ્રતીપમવસ્થિતમ્ ।
દક્ષોઽથાપ ઉપસ્પૃશ્ય ક્રુદ્ધઃ શપ્તું પ્રચક્રમે ॥ ૧૭ ॥
વિનિન્દ્યૈવં સ ગિરિશમપ્રતીપમવસ્થિતમ્ ।
દક્ષોઽથાપ ઉપસ્પૃશ્ય ક્રુદ્ધઃ શપ્તું પ્રચક્રમે ॥ ૧૭ ॥
અયં તુ દેવયજન ઇન્દ્રોપેન્દ્રાદિભિર્ભવઃ ।
સહ ભાગં ન લભતાં દેવૈર્દેવગણાધમઃ ॥ ૧૮ ॥
સહ ભાગં ન લભતાં દેવૈર્દેવગણાધમઃ ॥ ૧૮ ॥
નિષિધ્યમાનઃ સ સદસ્યમુખ્યૈ-
ર્દક્ષો ગિરિત્રાય વિસૃજ્ય શાપમ્ ।
તસ્માદ્વિનિષ્ક્રમ્ય વિવૃદ્ધમન્યુ-
ર્જગામ કૌરવ્ય નિજં નિકેતનમ્ ॥ ૧૯ ॥
ર્દક્ષો ગિરિત્રાય વિસૃજ્ય શાપમ્ ।
તસ્માદ્વિનિષ્ક્રમ્ય વિવૃદ્ધમન્યુ-
ર્જગામ કૌરવ્ય નિજં નિકેતનમ્ ॥ ૧૯ ॥
વિજ્ઞાય શાપં ગિરિશાનુગાગ્રણી-
ર્નન્દીશ્વરો રોષકષાયદૂષિતઃ ।
દક્ષાય શાપં વિસસર્જ દારુણં
યે ચાન્વમોદંસ્તદવાચ્યતાં દ્વિજાઃ ॥ ૨૦ ॥
ર્નન્દીશ્વરો રોષકષાયદૂષિતઃ ।
દક્ષાય શાપં વિસસર્જ દારુણં
યે ચાન્વમોદંસ્તદવાચ્યતાં દ્વિજાઃ ॥ ૨૦ ॥
ય એતન્મર્ત્યમુદ્દિશ્ય ભગવત્યપ્રતિદ્રુહિ ।
દ્રુહ્યત્યજ્ઞઃ પૃથગ્દૃષ્ટિસ્તત્ત્વતો વિમુખો ભવેત્ ॥ ૨૧ ॥
દ્રુહ્યત્યજ્ઞઃ પૃથગ્દૃષ્ટિસ્તત્ત્વતો વિમુખો ભવેત્ ॥ ૨૧ ॥
ગૃહેષુ કૂટધર્મેષુ સક્તો ગ્રામ્યસુખેચ્છયા ।
કર્મતન્ત્રં વિતનુતે વેદવાદવિપન્નધીઃ ॥ ૨૨ ॥
કર્મતન્ત્રં વિતનુતે વેદવાદવિપન્નધીઃ ॥ ૨૨ ॥
બુદ્ધ્યા પરાભિધ્યાયિન્યા વિસ્મૃતાત્મગતિઃ પશુઃ ।
સ્ત્રીકામઃ સોઽસ્ત્વતિતરાં દક્ષો બસ્તમુખોઽચિરાત્ ॥ ૨૩ ॥
સ્ત્રીકામઃ સોઽસ્ત્વતિતરાં દક્ષો બસ્તમુખોઽચિરાત્ ॥ ૨૩ ॥
વિદ્યાબુદ્ધિરવિદ્યાયાં કર્મમય્યામસૌ જડઃ ।
સંસરન્ત્વિહ યે ચામુમનુ શર્વાવમાનિનમ્ ॥ ૨૪ ॥
સંસરન્ત્વિહ યે ચામુમનુ શર્વાવમાનિનમ્ ॥ ૨૪ ॥
ગિરઃ શ્રુતાયાઃ પુષ્પિણ્યા મધુગન્ધેન ભૂરિણા ।
મથ્ના ચોન્મથિતાત્માનઃ સમ્મુહ્યન્તુ હરદ્વિષઃ ॥ ૨૫ ॥
મથ્ના ચોન્મથિતાત્માનઃ સમ્મુહ્યન્તુ હરદ્વિષઃ ॥ ૨૫ ॥
સર્વભક્ષા દ્વિજા વૃત્ત્યૈ ધૃતવિદ્યાતપોવ્રતાઃ ।
વિત્તદેહેન્દ્રિયારામા યાચકા વિચરન્ત્વિહ ॥ ૨૬ ॥
વિત્તદેહેન્દ્રિયારામા યાચકા વિચરન્ત્વિહ ॥ ૨૬ ॥
તસ્યૈવં વદતઃ શાપં શ્રુત્વા દ્વિજકુલાય વૈ ।
ભૃગુઃ પ્રત્યસૃજચ્છાપં બ્રહ્મદણ્ડં દુરત્યયમ્ ॥ ૨૭ ॥
ભૃગુઃ પ્રત્યસૃજચ્છાપં બ્રહ્મદણ્ડં દુરત્યયમ્ ॥ ૨૭ ॥
ભવવ્રતધરા યે ચ યે ચ તાન્સમનુવ્રતાઃ ।
પાષણ્ડિનસ્તે ભવન્તુ સચ્છાસ્ત્રપરિપન્થિનઃ ॥ ૨૮ ॥
પાષણ્ડિનસ્તે ભવન્તુ સચ્છાસ્ત્રપરિપન્થિનઃ ॥ ૨૮ ॥
નષ્ટશૌચા મૂઢધિયો જટાભસ્માસ્થિધારિણઃ ।
વિશન્તુ શિવદીક્ષાયાં યત્ર દૈવં સુરાસવમ્ ॥ ૨૯ ॥
વિશન્તુ શિવદીક્ષાયાં યત્ર દૈવં સુરાસવમ્ ॥ ૨૯ ॥
બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ યદ્યૂયં પરિનિન્દથ ।
સેતું વિધારણં પુંસામતઃ પાષણ્ડમાશ્રિતાઃ ॥ ૩૦ ॥
સેતું વિધારણં પુંસામતઃ પાષણ્ડમાશ્રિતાઃ ॥ ૩૦ ॥
એષ એવ હિ લોકાનાં શિવઃ પન્થાઃ સનાતનઃ ।
યં પૂર્વે ચાનુસન્તસ્થુર્યત્પ્રમાણં જનાર્દનઃ ॥ ૩૧ ॥
યં પૂર્વે ચાનુસન્તસ્થુર્યત્પ્રમાણં જનાર્દનઃ ॥ ૩૧ ॥
તદ્બ્રહ્મ પરમં શુદ્ધં સતાં વર્ત્મ સનાતનમ્ ।
વિગર્હ્ય યાત પાષણ્ડં દૈવં વો યત્ર ભૂતરાટ્ ॥ ૩૨ ॥
વિગર્હ્ય યાત પાષણ્ડં દૈવં વો યત્ર ભૂતરાટ્ ॥ ૩૨ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
તસ્યૈવં વદતઃ શાપં ભૃગોઃ સ ભગવાન્ ભવઃ ।
નિશ્ચક્રામ તતઃ કિઞ્ચિદ્વિમના ઇવ સાનુગઃ ॥ ૩૩ ॥
તસ્યૈવં વદતઃ શાપં ભૃગોઃ સ ભગવાન્ ભવઃ ।
નિશ્ચક્રામ તતઃ કિઞ્ચિદ્વિમના ઇવ સાનુગઃ ॥ ૩૩ ॥
તેઽપિ વિશ્વસૃજઃ સત્રં સહસ્રપરિવત્સરાન્ ।
સંવિધાય મહેષ્વાસ યત્રેજ્ય ઋષભો હરિઃ ॥ ૩૪ ॥
સંવિધાય મહેષ્વાસ યત્રેજ્ય ઋષભો હરિઃ ॥ ૩૪ ॥
આપ્લુત્યાવભૃથં યત્ર ગઙ્ગા યમુનયાન્વિતા ।
વિરજેનાત્મના સર્વે સ્વં સ્વં ધામ યયુસ્તતઃ ॥ ૩૫ ॥
વિરજેનાત્મના સર્વે સ્વં સ્વં ધામ યયુસ્તતઃ ॥ ૩૫ ॥