ଵିଦୁର ଉଵାଚ
ଭଵେ ଶୀଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଦକ୍ଷୋ ଦୁହିତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ଵିଦ୍ଵେଷମକରୋତ୍କସ୍ମାଦନାଦୃତ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ସତୀମ୍ ॥ ୧ ॥
ଭଵେ ଶୀଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଦକ୍ଷୋ ଦୁହିତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ଵିଦ୍ଵେଷମକରୋତ୍କସ୍ମାଦନାଦୃତ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ସତୀମ୍ ॥ ୧ ॥
କସ୍ତଂ ଚରାଚରଗୁରୁଂ ନିର୍ଵୈରଂ ଶାନ୍ତଵିଗ୍ରହମ୍ ।
ଆତ୍ମାରାମଂ କଥଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଜଗତୋ ଦୈଵତଂ ମହତ୍ ॥ ୨ ॥
ଆତ୍ମାରାମଂ କଥଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଜଗତୋ ଦୈଵତଂ ମହତ୍ ॥ ୨ ॥
ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଜାମାତୁଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ଚ ।
ଵିଦ୍ଵେଷସ୍ତୁ ଯତଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯଜେ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍ସତୀ ॥ ୩ ॥
ଵିଦ୍ଵେଷସ୍ତୁ ଯତଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯଜେ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାନ୍ସତୀ ॥ ୩ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ପୁରା ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସତ୍ରେ ସମେତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।
ତଥାମରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସାନୁଗା ମୁନଯୋଽଗ୍ନଯଃ ॥ ୪ ॥
ପୁରା ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସତ୍ରେ ସମେତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।
ତଥାମରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସାନୁଗା ମୁନଯୋଽଗ୍ନଯଃ ॥ ୪ ॥
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟମୃଷଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାର୍କମିଵ ରୋଚିଷା ।
ଭ୍ରାଜମାନଂ ଵିତିମିରଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ତନ୍ମହତ୍ସଦଃ ॥ ୫ ॥
ଭ୍ରାଜମାନଂ ଵିତିମିରଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ତନ୍ମହତ୍ସଦଃ ॥ ୫ ॥
ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ସଦସ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵଧିଷ୍ଣ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସହାଗ୍ନଯଃ ।
ଋତେ ଵିରିଞ୍ଚାଂ ଶର୍ଵଂ ଚ ତଦ୍ଭାସାକ୍ଷିପ୍ତଚେତସଃ ॥ ୬ ॥
ଋତେ ଵିରିଞ୍ଚାଂ ଶର୍ଵଂ ଚ ତଦ୍ଭାସାକ୍ଷିପ୍ତଚେତସଃ ॥ ୬ ॥
ସଦସସ୍ପତିଭିର୍ଦକ୍ଷୋ ଭଗଵାନ୍ସାଧୁ ସତ୍କୃତଃ ।
ଅଜଂ ଲୋକଗୁରୁଂ ନତ୍ଵା ନିଷସାଦ ତଦାଜ୍ଞଯା ॥ ୭ ॥
ଅଜଂ ଲୋକଗୁରୁଂ ନତ୍ଵା ନିଷସାଦ ତଦାଜ୍ଞଯା ॥ ୭ ॥
ପ୍ରାଙ୍ନିଷଣ୍ଣଂ ମୃଡଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାମୃଷ୍ଯତ୍ତଦନାଦୃତଃ ।
ଉଵାଚଵାମଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦହନ୍ନିଵ ॥ ୮ ॥
ଉଵାଚଵାମଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦହନ୍ନିଵ ॥ ୮ ॥
ଶ୍ରୂଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ମେ ସହଦେଵାଃ ସହାଗ୍ନଯଃ ।
ସାଧୂନାଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଵୃତ୍ତଂ ନାଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଚ ମତ୍ସରାତ୍ ॥ ୯ ॥
ସାଧୂନାଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଵୃତ୍ତଂ ନାଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଚ ମତ୍ସରାତ୍ ॥ ୯ ॥
ଅଯଂ ତୁ ଲୋକପାଲାନାଂ ଯଶୋଘ୍ନୋ ନିରପତ୍ରପଃ ।
ସଦ୍ଭିରାଚରିତଃ ପନ୍ଥା ଯେନ ସ୍ତବ୍ଧେନ ଦୂଷିତଃ ॥ ୧୦ ॥
ସଦ୍ଭିରାଚରିତଃ ପନ୍ଥା ଯେନ ସ୍ତବ୍ଧେନ ଦୂଷିତଃ ॥ ୧୦ ॥
ଏଷ ମେ ଶିଷ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯନ୍ମେ ଦୁହିତୁରଗ୍ରହୀତ୍ ।
ପାଣିଂ ଵିପ୍ରାଗ୍ନିମୁଖତଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଇଵ ସାଧୁଵତ୍ ॥ ୧୧ ॥
ପାଣିଂ ଵିପ୍ରାଗ୍ନିମୁଖତଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଇଵ ସାଧୁଵତ୍ ॥ ୧୧ ॥
ଗୃହୀତ୍ଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷ୍ଯାଃ ପାଣିଂ ମର୍କଟଲୋଚନଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନାଭିଵାଦାର୍ହେ ଵାଚାପ୍ଯକୃତ ନୋଚିତମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନାଭିଵାଦାର୍ହେ ଵାଚାପ୍ଯକୃତ ନୋଚିତମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଲୁପ୍ତକ୍ରିଯାଯାଶୁଚଯେ ମାନିନେ ଭିନ୍ନସେତଵେ ।
ଅନିଚ୍ଛନ୍ନପ୍ଯଦାଂ ବାଲାଂ ଶୂଦ୍ରାଯେଵୋଶତୀଂ ଗିରମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଅନିଚ୍ଛନ୍ନପ୍ଯଦାଂ ବାଲାଂ ଶୂଦ୍ରାଯେଵୋଶତୀଂ ଗିରମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ପ୍ରେତାଵାସେଷୁ ଘୋରେଷୁ ପ୍ରେତୈର୍ଭୂତଗଣୈର୍ଵୃତଃ ।
ଅଟତ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତଵନ୍ନଗ୍ନୋ ଵ୍ଯୁପ୍ତକେଶୋ ହସନ୍ ରୁଦନ୍ ॥ ୧୪ ॥
ଅଟତ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତଵନ୍ନଗ୍ନୋ ଵ୍ଯୁପ୍ତକେଶୋ ହସନ୍ ରୁଦନ୍ ॥ ୧୪ ॥
ଚିତାଭସ୍ମକୃତସ୍ନାନଃ ପ୍ରେତସ୍ରଙ୍ନ୍ରସ୍ଥିଭୂଷଣଃ ।
ଶିଵାପଦେଶୋ ହ୍ଯଶିଵୋ ମତ୍ତୋ ମତ୍ତଜନପ୍ରିଯଃ ।
ପତିଃ ପ୍ରମଥନାଥାନାଂ ତମୋମାତ୍ରାତ୍ମକାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଶିଵାପଦେଶୋ ହ୍ଯଶିଵୋ ମତ୍ତୋ ମତ୍ତଜନପ୍ରିଯଃ ।
ପତିଃ ପ୍ରମଥନାଥାନାଂ ତମୋମାତ୍ରାତ୍ମକାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ତସ୍ମା ଉନ୍ମାଦନାଥାଯ ନଷ୍ଟଶୌଚାଯ ଦୁର୍ହୃଦେ ।
ଦତ୍ତା ବତ ମଯା ସାଧ୍ଵୀ ଚୋଦିତେ ପରମେଷ୍ଠିନା ॥ ୧୬ ॥
ଦତ୍ତା ବତ ମଯା ସାଧ୍ଵୀ ଚୋଦିତେ ପରମେଷ୍ଠିନା ॥ ୧୬ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଵିନିନ୍ଦ୍ଯୈଵଂ ସ ଗିରିଶମପ୍ରତୀପମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ଦକ୍ଷୋଽଥାପ ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶପ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ॥ ୧୭ ॥
ଵିନିନ୍ଦ୍ଯୈଵଂ ସ ଗିରିଶମପ୍ରତୀପମଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ଦକ୍ଷୋଽଥାପ ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶପ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ॥ ୧୭ ॥
ଅଯଂ ତୁ ଦେଵଯଜନ ଇନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଦିଭିର୍ଭଵଃ ।
ସହ ଭାଗଂ ନ ଲଭତାଂ ଦେଵୈର୍ଦେଵଗଣାଧମଃ ॥ ୧୮ ॥
ସହ ଭାଗଂ ନ ଲଭତାଂ ଦେଵୈର୍ଦେଵଗଣାଧମଃ ॥ ୧୮ ॥
ନିଷିଧ୍ଯମାନଃ ସ ସଦସ୍ଯମୁଖ୍ଯୈ-
ର୍ଦକ୍ଷୋ ଗିରିତ୍ରାଯ ଵିସୃଜ୍ଯ ଶାପମ୍ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧମନ୍ଯୁ-
ର୍ଜଗାମ କୌରଵ୍ଯ ନିଜଂ ନିକେତନମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ର୍ଦକ୍ଷୋ ଗିରିତ୍ରାଯ ଵିସୃଜ୍ଯ ଶାପମ୍ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧମନ୍ଯୁ-
ର୍ଜଗାମ କୌରଵ୍ଯ ନିଜଂ ନିକେତନମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଵିଜ୍ଞାଯ ଶାପଂ ଗିରିଶାନୁଗାଗ୍ରଣୀ-
ର୍ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋ ରୋଷକଷାଯଦୂଷିତଃ ।
ଦକ୍ଷାଯ ଶାପଂ ଵିସସର୍ଜ ଦାରୁଣଂ
ଯେ ଚାନ୍ଵମୋଦଂସ୍ତଦଵାଚ୍ଯତାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ॥ ୨୦ ॥
ର୍ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରୋ ରୋଷକଷାଯଦୂଷିତଃ ।
ଦକ୍ଷାଯ ଶାପଂ ଵିସସର୍ଜ ଦାରୁଣଂ
ଯେ ଚାନ୍ଵମୋଦଂସ୍ତଦଵାଚ୍ଯତାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ॥ ୨୦ ॥
ଯ ଏତନ୍ମର୍ତ୍ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭଗଵତ୍ଯପ୍ରତିଦ୍ରୁହି ।
ଦ୍ରୁହ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞଃ ପୃଥଗ୍ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଵିମୁଖୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଦ୍ରୁହ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞଃ ପୃଥଗ୍ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଵିମୁଖୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଗୃହେଷୁ କୂଟଧର୍ମେଷୁ ସକ୍ତୋ ଗ୍ରାମ୍ଯସୁଖେଚ୍ଛଯା ।
କର୍ମତନ୍ତ୍ରଂ ଵିତନୁତେ ଵେଦଵାଦଵିପନ୍ନଧୀଃ ॥ ୨୨ ॥
କର୍ମତନ୍ତ୍ରଂ ଵିତନୁତେ ଵେଦଵାଦଵିପନ୍ନଧୀଃ ॥ ୨୨ ॥
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପରାଭିଧ୍ଯାଯିନ୍ଯା ଵିସ୍ମୃତାତ୍ମଗତିଃ ପଶୁଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀକାମଃ ସୋଽସ୍ତ୍ଵତିତରାଂ ଦକ୍ଷୋ ବସ୍ତମୁଖୋଽଚିରାତ୍ ॥ ୨୩ ॥
ସ୍ତ୍ରୀକାମଃ ସୋଽସ୍ତ୍ଵତିତରାଂ ଦକ୍ଷୋ ବସ୍ତମୁଖୋଽଚିରାତ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଵିଦ୍ଯାବୁଦ୍ଧିରଵିଦ୍ଯାଯାଂ କର୍ମମଯ୍ଯାମସୌ ଜଡଃ ।
ସଂସରନ୍ତ୍ଵିହ ଯେ ଚାମୁମନୁ ଶର୍ଵାଵମାନିନମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ସଂସରନ୍ତ୍ଵିହ ଯେ ଚାମୁମନୁ ଶର୍ଵାଵମାନିନମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଗିରଃ ଶ୍ରୁତାଯାଃ ପୁଷ୍ପିଣ୍ଯା ମଧୁଗନ୍ଧେନ ଭୂରିଣା ।
ମଥ୍ନା ଚୋନ୍ମଥିତାତ୍ମାନଃ ସମ୍ମୁହ୍ଯନ୍ତୁ ହରଦ୍ଵିଷଃ ॥ ୨୫ ॥
ମଥ୍ନା ଚୋନ୍ମଥିତାତ୍ମାନଃ ସମ୍ମୁହ୍ଯନ୍ତୁ ହରଦ୍ଵିଷଃ ॥ ୨୫ ॥
ସର୍ଵଭକ୍ଷା ଦ୍ଵିଜା ଵୃତ୍ତ୍ଯୈ ଧୃତଵିଦ୍ଯାତପୋଵ୍ରତାଃ ।
ଵିତ୍ତଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାରାମା ଯାଚକା ଵିଚରନ୍ତ୍ଵିହ ॥ ୨୬ ॥
ଵିତ୍ତଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାରାମା ଯାଚକା ଵିଚରନ୍ତ୍ଵିହ ॥ ୨୬ ॥
ତସ୍ଯୈଵଂ ଵଦତଃ ଶାପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜକୁଲାଯ ଵୈ ।
ଭୃଗୁଃ ପ୍ରତ୍ଯସୃଜଚ୍ଛାପଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ ଦୁରତ୍ଯଯମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଭୃଗୁଃ ପ୍ରତ୍ଯସୃଜଚ୍ଛାପଂ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଂ ଦୁରତ୍ଯଯମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଭଵଵ୍ରତଧରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ତାନ୍ସମନୁଵ୍ରତାଃ ।
ପାଷଣ୍ଡିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତୁ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରପରିପନ୍ଥିନଃ ॥ ୨୮ ॥
ପାଷଣ୍ଡିନସ୍ତେ ଭଵନ୍ତୁ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରପରିପନ୍ଥିନଃ ॥ ୨୮ ॥
ନଷ୍ଟଶୌଚା ମୂଢଧିଯୋ ଜଟାଭସ୍ମାସ୍ଥିଧାରିଣଃ ।
ଵିଶନ୍ତୁ ଶିଵଦୀକ୍ଷାଯାଂ ଯତ୍ର ଦୈଵଂ ସୁରାସଵମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଵିଶନ୍ତୁ ଶିଵଦୀକ୍ଷାଯାଂ ଯତ୍ର ଦୈଵଂ ସୁରାସଵମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଦ୍ଯୂଯଂ ପରିନିନ୍ଦଥ ।
ସେତୁଂ ଵିଧାରଣଂ ପୁଂସାମତଃ ପାଷଣ୍ଡମାଶ୍ରିତାଃ ॥ ୩୦ ॥
ସେତୁଂ ଵିଧାରଣଂ ପୁଂସାମତଃ ପାଷଣ୍ଡମାଶ୍ରିତାଃ ॥ ୩୦ ॥
ଏଷ ଏଵ ହି ଲୋକାନାଂ ଶିଵଃ ପନ୍ଥାଃ ସନାତନଃ ।
ଯଂ ପୂର୍ଵେ ଚାନୁସନ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯଂ ପୂର୍ଵେ ଚାନୁସନ୍ତସ୍ଥୁର୍ଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୩୧ ॥
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସତାଂ ଵର୍ତ୍ମ ସନାତନମ୍ ।
ଵିଗର୍ହ୍ଯ ଯାତ ପାଷଣ୍ଡଂ ଦୈଵଂ ଵୋ ଯତ୍ର ଭୂତରାଟ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଵିଗର୍ହ୍ଯ ଯାତ ପାଷଣ୍ଡଂ ଦୈଵଂ ଵୋ ଯତ୍ର ଭୂତରାଟ୍ ॥ ୩୨ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ତସ୍ଯୈଵଂ ଵଦତଃ ଶାପଂ ଭୃଗୋଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଭଵଃ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ତତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିମନା ଇଵ ସାନୁଗଃ ॥ ୩୩ ॥
ତସ୍ଯୈଵଂ ଵଦତଃ ଶାପଂ ଭୃଗୋଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଭଵଃ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ତତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିମନା ଇଵ ସାନୁଗଃ ॥ ୩୩ ॥
ତେଽପି ଵିଶ୍ଵସୃଜଃ ସତ୍ରଂ ସହସ୍ରପରିଵତ୍ସରାନ୍ ।
ସଂଵିଧାଯ ମହେଷ୍ଵାସ ଯତ୍ରେଜ୍ଯ ଋଷଭୋ ହରିଃ ॥ ୩୪ ॥
ସଂଵିଧାଯ ମହେଷ୍ଵାସ ଯତ୍ରେଜ୍ଯ ଋଷଭୋ ହରିଃ ॥ ୩୪ ॥
ଆପ୍ଲୁତ୍ଯାଵଭୃଥଂ ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଯମୁନଯାନ୍ଵିତା ।
ଵିରଜେନାତ୍ମନା ସର୍ଵେ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଧାମ ଯଯୁସ୍ତତଃ ॥ ୩୫ ॥
ଵିରଜେନାତ୍ମନା ସର୍ଵେ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଧାମ ଯଯୁସ୍ତତଃ ॥ ୩୫ ॥