വിദുര ഉവാച
ഭവേ ശീലവതാം ശ്രേഷ്ഠേ ദക്ഷോ ദുഹിതൃവത്സലഃ ।
വിദ്വേഷമകരോത്കസ്മാദനാദൃത്യാത്മജാം സതീമ് ॥ ൧ ॥
ഭവേ ശീലവതാം ശ്രേഷ്ഠേ ദക്ഷോ ദുഹിതൃവത്സലഃ ।
വിദ്വേഷമകരോത്കസ്മാദനാദൃത്യാത്മജാം സതീമ് ॥ ൧ ॥
കസ്തം ചരാചരഗുരും നിര്വൈരം ശാന്തവിഗ്രഹമ് ।
ആത്മാരാമം കഥം ദ്വേഷ്ടി ജഗതോ ദൈവതം മഹത് ॥ ൨ ॥
ആത്മാരാമം കഥം ദ്വേഷ്ടി ജഗതോ ദൈവതം മഹത് ॥ ൨ ॥
ഏതദാഖ്യാഹി മേ ബ്രഹ്മന്ജാമാതുഃ ശ്വശുരസ്യ ച ।
വിദ്വേഷസ്തു യതഃ പ്രാണാംസ്തത്യജേ ദുസ്ത്യജാന്സതീ ॥ ൩ ॥
വിദ്വേഷസ്തു യതഃ പ്രാണാംസ്തത്യജേ ദുസ്ത്യജാന്സതീ ॥ ൩ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
പുരാ വിശ്വസൃജാം സത്രേ സമേതാഃ പരമര്ഷയഃ ।
തഥാമരഗണാഃ സര്വേ സാനുഗാ മുനയോഽഗ്നയഃ ॥ ൪ ॥
പുരാ വിശ്വസൃജാം സത്രേ സമേതാഃ പരമര്ഷയഃ ।
തഥാമരഗണാഃ സര്വേ സാനുഗാ മുനയോഽഗ്നയഃ ॥ ൪ ॥
തത്ര പ്രവിഷ്ടമൃഷയോ ദൃഷ്ട്വാര്കമിവ രോചിഷാ ।
ഭ്രാജമാനം വിതിമിരം കുര്വന്തം തന്മഹത്സദഃ ॥ ൫ ॥
ഭ്രാജമാനം വിതിമിരം കുര്വന്തം തന്മഹത്സദഃ ॥ ൫ ॥
ഉദതിഷ്ഠന്സദസ്യാസ്തേ സ്വധിഷ്ണ്യേഭ്യഃ സഹാഗ്നയഃ ।
ഋതേ വിരിഞ്ചാം ശര്വം ച തദ്ഭാസാക്ഷിപ്തചേതസഃ ॥ ൬ ॥
ഋതേ വിരിഞ്ചാം ശര്വം ച തദ്ഭാസാക്ഷിപ്തചേതസഃ ॥ ൬ ॥
സദസസ്പതിഭിര്ദക്ഷോ ഭഗവാന്സാധു സത്കൃതഃ ।
അജം ലോകഗുരും നത്വാ നിഷസാദ തദാജ്ഞയാ ॥ ൭ ॥
അജം ലോകഗുരും നത്വാ നിഷസാദ തദാജ്ഞയാ ॥ ൭ ॥
പ്രാങ്നിഷണ്ണം മൃഡം ദൃഷ്ട്വാ നാമൃഷ്യത്തദനാദൃതഃ ।
ഉവാചവാമം ചക്ഷുര്ഭ്യാമഭിവീക്ഷ്യ ദഹന്നിവ ॥ ൮ ॥
ഉവാചവാമം ചക്ഷുര്ഭ്യാമഭിവീക്ഷ്യ ദഹന്നിവ ॥ ൮ ॥
ശ്രൂയതാം ബ്രഹ്മര്ഷയോ മേ സഹദേവാഃ സഹാഗ്നയഃ ।
സാധൂനാം ബ്രുവതോ വൃത്തം നാജ്ഞാനാന്ന ച മത്സരാത് ॥ ൯ ॥
സാധൂനാം ബ്രുവതോ വൃത്തം നാജ്ഞാനാന്ന ച മത്സരാത് ॥ ൯ ॥
അയം തു ലോകപാലാനാം യശോഘ്നോ നിരപത്രപഃ ।
സദ്ഭിരാചരിതഃ പന്ഥാ യേന സ്തബ്ധേന ദൂഷിതഃ ॥ ൧൦ ॥
സദ്ഭിരാചരിതഃ പന്ഥാ യേന സ്തബ്ധേന ദൂഷിതഃ ॥ ൧൦ ॥
ഏഷ മേ ശിഷ്യതാം പ്രാപ്തോ യന്മേ ദുഹിതുരഗ്രഹീത് ।
പാണിം വിപ്രാഗ്നിമുഖതഃ സാവിത്ര്യാ ഇവ സാധുവത് ॥ ൧൧ ॥
പാണിം വിപ്രാഗ്നിമുഖതഃ സാവിത്ര്യാ ഇവ സാധുവത് ॥ ൧൧ ॥
ഗൃഹീത്വാ മൃഗശാവാക്ഷ്യാഃ പാണിം മര്കടലോചനഃ ।
പ്രത്യുത്ഥാനാഭിവാദാര്ഹേ വാചാപ്യകൃത നോചിതമ് ॥ ൧൨ ॥
പ്രത്യുത്ഥാനാഭിവാദാര്ഹേ വാചാപ്യകൃത നോചിതമ് ॥ ൧൨ ॥
ലുപ്തക്രിയായാശുചയേ മാനിനേ ഭിന്നസേതവേ ।
അനിച്ഛന്നപ്യദാം ബാലാം ശൂദ്രായേവോശതീം ഗിരമ് ॥ ൧൩ ॥
അനിച്ഛന്നപ്യദാം ബാലാം ശൂദ്രായേവോശതീം ഗിരമ് ॥ ൧൩ ॥
പ്രേതാവാസേഷു ഘോരേഷു പ്രേതൈര്ഭൂതഗണൈര്വൃതഃ ।
അടത്യുന്മത്തവന്നഗ്നോ വ്യുപ്തകേശോ ഹസന് രുദന് ॥ ൧൪ ॥
അടത്യുന്മത്തവന്നഗ്നോ വ്യുപ്തകേശോ ഹസന് രുദന് ॥ ൧൪ ॥
ചിതാഭസ്മകൃതസ്നാനഃ പ്രേതസ്രങ്ന്രസ്ഥിഭൂഷണഃ ।
ശിവാപദേശോ ഹ്യശിവോ മത്തോ മത്തജനപ്രിയഃ ।
പതിഃ പ്രമഥനാഥാനാം തമോമാത്രാത്മകാത്മനാമ് ॥ ൧൫ ॥
ശിവാപദേശോ ഹ്യശിവോ മത്തോ മത്തജനപ്രിയഃ ।
പതിഃ പ്രമഥനാഥാനാം തമോമാത്രാത്മകാത്മനാമ് ॥ ൧൫ ॥
തസ്മാ ഉന്മാദനാഥായ നഷ്ടശൌചായ ദുര്ഹൃദേ ।
ദത്താ ബത മയാ സാധ്വീ ചോദിതേ പരമേഷ്ഠിനാ ॥ ൧൬ ॥
ദത്താ ബത മയാ സാധ്വീ ചോദിതേ പരമേഷ്ഠിനാ ॥ ൧൬ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
വിനിന്ദ്യൈവം സ ഗിരിശമപ്രതീപമവസ്ഥിതമ് ।
ദക്ഷോഽഥാപ ഉപസ്പൃശ്യ ക്രുദ്ധഃ ശപ്തും പ്രചക്രമേ ॥ ൧൭ ॥
വിനിന്ദ്യൈവം സ ഗിരിശമപ്രതീപമവസ്ഥിതമ് ।
ദക്ഷോഽഥാപ ഉപസ്പൃശ്യ ക്രുദ്ധഃ ശപ്തും പ്രചക്രമേ ॥ ൧൭ ॥
അയം തു ദേവയജന ഇന്ദ്രോപേന്ദ്രാദിഭിര്ഭവഃ ।
സഹ ഭാഗം ന ലഭതാം ദേവൈര്ദേവഗണാധമഃ ॥ ൧൮ ॥
സഹ ഭാഗം ന ലഭതാം ദേവൈര്ദേവഗണാധമഃ ॥ ൧൮ ॥
നിഷിധ്യമാനഃ സ സദസ്യമുഖ്യൈ-
ര്ദക്ഷോ ഗിരിത്രായ വിസൃജ്യ ശാപമ് ।
തസ്മാദ്വിനിഷ്ക്രമ്യ വിവൃദ്ധമന്യു-
ര്ജഗാമ കൌരവ്യ നിജം നികേതനമ് ॥ ൧൯ ॥
ര്ദക്ഷോ ഗിരിത്രായ വിസൃജ്യ ശാപമ് ।
തസ്മാദ്വിനിഷ്ക്രമ്യ വിവൃദ്ധമന്യു-
ര്ജഗാമ കൌരവ്യ നിജം നികേതനമ് ॥ ൧൯ ॥
വിജ്ഞായ ശാപം ഗിരിശാനുഗാഗ്രണീ-
ര്നന്ദീശ്വരോ രോഷകഷായദൂഷിതഃ ।
ദക്ഷായ ശാപം വിസസര്ജ ദാരുണം
യേ ചാന്വമോദംസ്തദവാച്യതാം ദ്വിജാഃ ॥ ൨൦ ॥
ര്നന്ദീശ്വരോ രോഷകഷായദൂഷിതഃ ।
ദക്ഷായ ശാപം വിസസര്ജ ദാരുണം
യേ ചാന്വമോദംസ്തദവാച്യതാം ദ്വിജാഃ ॥ ൨൦ ॥
യ ഏതന്മര്ത്യമുദ്ദിശ്യ ഭഗവത്യപ്രതിദ്രുഹി ।
ദ്രുഹ്യത്യജ്ഞഃ പൃഥഗ്ദൃഷ്ടിസ്തത്ത്വതോ വിമുഖോ ഭവേത് ॥ ൨൧ ॥
ദ്രുഹ്യത്യജ്ഞഃ പൃഥഗ്ദൃഷ്ടിസ്തത്ത്വതോ വിമുഖോ ഭവേത് ॥ ൨൧ ॥
ഗൃഹേഷു കൂടധര്മേഷു സക്തോ ഗ്രാമ്യസുഖേച്ഛയാ ।
കര്മതന്ത്രം വിതനുതേ വേദവാദവിപന്നധീഃ ॥ ൨൨ ॥
കര്മതന്ത്രം വിതനുതേ വേദവാദവിപന്നധീഃ ॥ ൨൨ ॥
ബുദ്ധ്യാ പരാഭിധ്യായിന്യാ വിസ്മൃതാത്മഗതിഃ പശുഃ ।
സ്ത്രീകാമഃ സോഽസ്ത്വതിതരാം ദക്ഷോ ബസ്തമുഖോഽചിരാത് ॥ ൨൩ ॥
സ്ത്രീകാമഃ സോഽസ്ത്വതിതരാം ദക്ഷോ ബസ്തമുഖോഽചിരാത് ॥ ൨൩ ॥
വിദ്യാബുദ്ധിരവിദ്യായാം കര്മമയ്യാമസൌ ജഡഃ ।
സംസരന്ത്വിഹ യേ ചാമുമനു ശര്വാവമാനിനമ് ॥ ൨൪ ॥
സംസരന്ത്വിഹ യേ ചാമുമനു ശര്വാവമാനിനമ് ॥ ൨൪ ॥
ഗിരഃ ശ്രുതായാഃ പുഷ്പിണ്യാ മധുഗന്ധേന ഭൂരിണാ ।
മഥ്നാ ചോന്മഥിതാത്മാനഃ സമ്മുഹ്യന്തു ഹരദ്വിഷഃ ॥ ൨൫ ॥
മഥ്നാ ചോന്മഥിതാത്മാനഃ സമ്മുഹ്യന്തു ഹരദ്വിഷഃ ॥ ൨൫ ॥
സര്വഭക്ഷാ ദ്വിജാ വൃത്ത്യൈ ധൃതവിദ്യാതപോവ്രതാഃ ।
വിത്തദേഹേന്ദ്രിയാരാമാ യാചകാ വിചരന്ത്വിഹ ॥ ൨൬ ॥
വിത്തദേഹേന്ദ്രിയാരാമാ യാചകാ വിചരന്ത്വിഹ ॥ ൨൬ ॥
തസ്യൈവം വദതഃ ശാപം ശ്രുത്വാ ദ്വിജകുലായ വൈ ।
ഭൃഗുഃ പ്രത്യസൃജച്ഛാപം ബ്രഹ്മദണ്ഡം ദുരത്യയമ് ॥ ൨൭ ॥
ഭൃഗുഃ പ്രത്യസൃജച്ഛാപം ബ്രഹ്മദണ്ഡം ദുരത്യയമ് ॥ ൨൭ ॥
ഭവവ്രതധരാ യേ ച യേ ച താന്സമനുവ്രതാഃ ।
പാഷണ്ഡിനസ്തേ ഭവന്തു സച്ഛാസ്ത്രപരിപന്ഥിനഃ ॥ ൨൮ ॥
പാഷണ്ഡിനസ്തേ ഭവന്തു സച്ഛാസ്ത്രപരിപന്ഥിനഃ ॥ ൨൮ ॥
നഷ്ടശൌചാ മൂഢധിയോ ജടാഭസ്മാസ്ഥിധാരിണഃ ।
വിശന്തു ശിവദീക്ഷായാം യത്ര ദൈവം സുരാസവമ് ॥ ൨൯ ॥
വിശന്തു ശിവദീക്ഷായാം യത്ര ദൈവം സുരാസവമ് ॥ ൨൯ ॥
ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണാംശ്ചൈവ യദ്യൂയം പരിനിന്ദഥ ।
സേതും വിധാരണം പുംസാമതഃ പാഷണ്ഡമാശ്രിതാഃ ॥ ൩൦ ॥
സേതും വിധാരണം പുംസാമതഃ പാഷണ്ഡമാശ്രിതാഃ ॥ ൩൦ ॥
ഏഷ ഏവ ഹി ലോകാനാം ശിവഃ പന്ഥാഃ സനാതനഃ ।
യം പൂര്വേ ചാനുസന്തസ്ഥുര്യത്പ്രമാണം ജനാര്ദനഃ ॥ ൩൧ ॥
യം പൂര്വേ ചാനുസന്തസ്ഥുര്യത്പ്രമാണം ജനാര്ദനഃ ॥ ൩൧ ॥
തദ്ബ്രഹ്മ പരമം ശുദ്ധം സതാം വര്ത്മ സനാതനമ് ।
വിഗര്ഹ്യ യാത പാഷണ്ഡം ദൈവം വോ യത്ര ഭൂതരാട് ॥ ൩൨ ॥
വിഗര്ഹ്യ യാത പാഷണ്ഡം ദൈവം വോ യത്ര ഭൂതരാട് ॥ ൩൨ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
തസ്യൈവം വദതഃ ശാപം ഭൃഗോഃ സ ഭഗവാന് ഭവഃ ।
നിശ്ചക്രാമ തതഃ കിഞ്ചിദ്വിമനാ ഇവ സാനുഗഃ ॥ ൩൩ ॥
തസ്യൈവം വദതഃ ശാപം ഭൃഗോഃ സ ഭഗവാന് ഭവഃ ।
നിശ്ചക്രാമ തതഃ കിഞ്ചിദ്വിമനാ ഇവ സാനുഗഃ ॥ ൩൩ ॥
തേഽപി വിശ്വസൃജഃ സത്രം സഹസ്രപരിവത്സരാന് ।
സംവിധായ മഹേഷ്വാസ യത്രേജ്യ ഋഷഭോ ഹരിഃ ॥ ൩൪ ॥
സംവിധായ മഹേഷ്വാസ യത്രേജ്യ ഋഷഭോ ഹരിഃ ॥ ൩൪ ॥
ആപ്ലുത്യാവഭൃഥം യത്ര ഗങ്ഗാ യമുനയാന്വിതാ ।
വിരജേനാത്മനാ സര്വേ സ്വം സ്വം ധാമ യയുസ്തതഃ ॥ ൩൫ ॥
വിരജേനാത്മനാ സര്വേ സ്വം സ്വം ധാമ യയുസ്തതഃ ॥ ൩൫ ॥