মৈত্ৰেয উৱাচ।
ভগৱানপি ৱৈকুণ্ঠঃ সাকং মঘৱতা ৱিভুঃ ।
যজ্ঞৈৰ্যজ্ঞপতিস্তুষ্টো যজ্ঞভুক্ তমভাষত
ভগৱানপি ৱৈকুণ্ঠঃ সাকং মঘৱতা ৱিভুঃ ।
যজ্ঞৈৰ্যজ্ঞপতিস্তুষ্টো যজ্ঞভুক্ তমভাষত
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
এষ তেঽকাৰ্ষীদ্ভঙ্গং হযমেধশতস্য হ ।
ক্ষমাপযত আত্মানমমুষ্য ক্ষন্তুমৰ্হসি ॥ ২ ॥
এষ তেঽকাৰ্ষীদ্ভঙ্গং হযমেধশতস্য হ ।
ক্ষমাপযত আত্মানমমুষ্য ক্ষন্তুমৰ্হসি ॥ ২ ॥
সুধিযঃ সাধৱো লোকে নৰদেৱ নৰোত্তমাঃ ।
নাভিদ্ৰুহ্যন্তি ভূতেভ্যো যৰ্হি নাত্মা কলেৱৰম্ ॥ ৩ ॥
নাভিদ্ৰুহ্যন্তি ভূতেভ্যো যৰ্হি নাত্মা কলেৱৰম্ ॥ ৩ ॥
পুৰুষা যদি মুহ্যন্তি ত্ৱাদৃশা দেৱমাযযা ।
শ্ৰম এৱ পৰং জাতো দীৰ্ঘযা ৱৃদ্ধসেৱযা ॥ ৪ ॥
শ্ৰম এৱ পৰং জাতো দীৰ্ঘযা ৱৃদ্ধসেৱযা ॥ ৪ ॥
অতঃ কাযমিমং ৱিদ্ৱানৱিদ্যাকামকৰ্মভিঃ ।
আৰব্ধ ইতি নৈৱাস্মিন্প্ৰতিবুদ্ধোঽনুষজ্জতে ॥ ৫ ॥
আৰব্ধ ইতি নৈৱাস্মিন্প্ৰতিবুদ্ধোঽনুষজ্জতে ॥ ৫ ॥
অসংসক্তঃ শৰীৰেঽস্মিন্নমুনোত্পাদিতে গৃহে ।
অপত্যে দ্ৰৱিণে ৱাপি কঃ কুৰ্যান্মমতাং বুধঃ ॥ ৬ ॥
অপত্যে দ্ৰৱিণে ৱাপি কঃ কুৰ্যান্মমতাং বুধঃ ॥ ৬ ॥
একঃ শুদ্ধঃ স্ৱযংজ্যোতিৰ্নিৰ্গুণোঽসৌ গুণাশ্ৰযঃ ।
সৰ্ৱগোঽনাৱৃতঃ সাক্ষী নিৰাত্মাত্মাত্মনঃ পৰঃ ॥ ৭ ॥
সৰ্ৱগোঽনাৱৃতঃ সাক্ষী নিৰাত্মাত্মাত্মনঃ পৰঃ ॥ ৭ ॥
য এৱং সন্তমাত্মানমাত্মস্থং ৱেদ পূৰুষঃ ।
নাজ্যতে প্ৰকৃতিস্থোঽপি তদ্গুণৈঃ স মযি স্থিতঃ ॥ ৮ ॥
নাজ্যতে প্ৰকৃতিস্থোঽপি তদ্গুণৈঃ স মযি স্থিতঃ ॥ ৮ ॥
যঃ স্ৱধৰ্মেণ মাং নিত্যং নিৰাশীঃ শ্ৰদ্ধযান্ৱিতঃ ।
ভজতে শনকৈস্তস্য মনো ৰাজন্ প্ৰসীদতি ॥ ৯ ॥
ভজতে শনকৈস্তস্য মনো ৰাজন্ প্ৰসীদতি ॥ ৯ ॥
পৰিত্যক্তগুণঃ সম্যগ্দৰ্শনো ৱিশদাশযঃ ।
শান্তিং মে সমৱস্থানং ব্ৰহ্ম কৈৱল্যমশ্নুতে ॥ ১০ ॥
শান্তিং মে সমৱস্থানং ব্ৰহ্ম কৈৱল্যমশ্নুতে ॥ ১০ ॥
উদাসীনমিৱাধ্যক্ষং দ্ৰৱ্যজ্ঞানক্ৰিযাত্মনাম্ ।
কূটস্থমিমমাত্মানং যো ৱেদাপ্নোতি শোভনম্ ॥ ১১ ॥
কূটস্থমিমমাত্মানং যো ৱেদাপ্নোতি শোভনম্ ॥ ১১ ॥
ভিন্নস্য লিঙ্গস্য গুণপ্ৰৱাহো
দ্ৰৱ্যক্ৰিযাকাৰকচেতনাত্মনঃ ।
দৃষ্টাসু সম্পত্সু ৱিপত্সু সূৰযো
ন ৱিক্ৰিযন্তে মযি বদ্ধসৌহৃদাঃ ॥ ১২ ॥
দ্ৰৱ্যক্ৰিযাকাৰকচেতনাত্মনঃ ।
দৃষ্টাসু সম্পত্সু ৱিপত্সু সূৰযো
ন ৱিক্ৰিযন্তে মযি বদ্ধসৌহৃদাঃ ॥ ১২ ॥
সমঃ সমানোত্তমমধ্যমাধমঃ
সুখে চ দুঃখে চ জিতেন্দ্ৰিযাশযঃ ।
মযোপক্লৃপ্তাখিললোকসংযুতো
ৱিধত্স্ৱ ৱীৰাখিললোকৰক্ষণম্ ॥ ১৩ ॥
সুখে চ দুঃখে চ জিতেন্দ্ৰিযাশযঃ ।
মযোপক্লৃপ্তাখিললোকসংযুতো
ৱিধত্স্ৱ ৱীৰাখিললোকৰক্ষণম্ ॥ ১৩ ॥
শ্ৰেযঃ প্ৰজাপালনমেৱ ৰাজ্ঞো
যত্সাম্পৰাযে সুকৃতাত্ ষষ্ঠমংশম্ ।
হৰ্তান্যথা হৃতপুণ্যঃ প্ৰজানা-
মৰক্ষিতা কৰহাৰোঽঘমত্তি ॥ ১৪ ॥
যত্সাম্পৰাযে সুকৃতাত্ ষষ্ঠমংশম্ ।
হৰ্তান্যথা হৃতপুণ্যঃ প্ৰজানা-
মৰক্ষিতা কৰহাৰোঽঘমত্তি ॥ ১৪ ॥
এৱং দ্ৱিজাগ্ৰ্যানুমতানুৱৃত্ত
ধৰ্মপ্ৰধানোঽন্যতমোঽৱিতাস্যাঃ ।
হ্ৰস্ৱেন কালেন গৃহোপযাতান্
দ্ৰষ্টাসি সিদ্ধাননুৰক্তলোকঃ ॥ ১৫ ॥
ধৰ্মপ্ৰধানোঽন্যতমোঽৱিতাস্যাঃ ।
হ্ৰস্ৱেন কালেন গৃহোপযাতান্
দ্ৰষ্টাসি সিদ্ধাননুৰক্তলোকঃ ॥ ১৫ ॥
ৱৰং চ মত্কঞ্চন মানৱেন্দ্ৰ
ৱৃণীষ্ৱ তেঽহং গুণশীলযন্ত্ৰিতঃ ।
নাহং মখৈৰ্ৱৈ সুলভস্তপোভি-
ৰ্যোগেন ৱা যত্সমচিত্তৱৰ্তী ॥ ১৬ ॥
ৱৃণীষ্ৱ তেঽহং গুণশীলযন্ত্ৰিতঃ ।
নাহং মখৈৰ্ৱৈ সুলভস্তপোভি-
ৰ্যোগেন ৱা যত্সমচিত্তৱৰ্তী ॥ ১৬ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
স ইত্থং লোকগুৰুণা ৱিষ্ৱক্সেনেন ৱিশ্ৱজিত্ ।
অনুশাসিত আদেশং শিৰসা জগৃহে হৰেঃ ॥ ১৭ ॥
স ইত্থং লোকগুৰুণা ৱিষ্ৱক্সেনেন ৱিশ্ৱজিত্ ।
অনুশাসিত আদেশং শিৰসা জগৃহে হৰেঃ ॥ ১৭ ॥
স্পৃশন্তং পাদযোঃ প্ৰেম্ণা ৱ্ৰীডিতং স্ৱেন কৰ্মণা ।
শতক্ৰতুং পৰিষ্ৱজ্য ৱিদ্ৱেষং ৱিসসৰ্জ হ ॥ ১৮ ॥
শতক্ৰতুং পৰিষ্ৱজ্য ৱিদ্ৱেষং ৱিসসৰ্জ হ ॥ ১৮ ॥
ভগৱানথ ৱিশ্ৱাত্মা পৃথুনোপহৃতাৰ্হণঃ ।
সমুজ্জিহানযা ভক্ত্যা গৃহীতচৰণাম্বুজঃ ॥ ১৯ ॥
সমুজ্জিহানযা ভক্ত্যা গৃহীতচৰণাম্বুজঃ ॥ ১৯ ॥
প্ৰস্থানাভিমুখোঽপ্যেনমনুগ্ৰহৱিলম্বিতঃ ।
পশ্যন্ পদ্মপলাশাক্ষো ন প্ৰতস্থে সুহৃত্সতাম্ ॥ ২০ ॥
পশ্যন্ পদ্মপলাশাক্ষো ন প্ৰতস্থে সুহৃত্সতাম্ ॥ ২০ ॥
স আদিৰাজো ৰচিতাঞ্জলিৰ্হৰিং
ৱিলোকিতুং নাশকদশ্ৰুলোচনঃ ।
ন কিঞ্চনোৱাচ স বাষ্পৱিক্লৱো
হৃদোপগুহ্যামুমধাদৱস্থিতঃ ॥ ২১ ॥
ৱিলোকিতুং নাশকদশ্ৰুলোচনঃ ।
ন কিঞ্চনোৱাচ স বাষ্পৱিক্লৱো
হৃদোপগুহ্যামুমধাদৱস্থিতঃ ॥ ২১ ॥
অথাৱমৃজ্যাশ্ৰুকলা ৱিলোকযন্-
নতৃপ্তদৃগ্গোচৰমাহ পূৰুষম্ ।
পদা স্পৃশন্তং ক্ষিতিমংস উন্নতে
ৱিন্যস্তহস্তাগ্ৰমুৰঙ্গৱিদ্ৱিষঃ ॥ ২২ ॥
নতৃপ্তদৃগ্গোচৰমাহ পূৰুষম্ ।
পদা স্পৃশন্তং ক্ষিতিমংস উন্নতে
ৱিন্যস্তহস্তাগ্ৰমুৰঙ্গৱিদ্ৱিষঃ ॥ ২২ ॥
পৃথুৰুৱাচ
ৱৰান্ৱিভো ত্ৱদ্ৱৰদেশ্ৱৰাদ্ বুধঃ
কথং ৱৃণীতে গুণৱিক্ৰিযাত্মনাম্ ।
যে নাৰকাণামপি সন্তি দেহিনাং
তানীশ কৈৱল্যপতে ৱৃণে ন চ ॥ ২৩ ॥
ৱৰান্ৱিভো ত্ৱদ্ৱৰদেশ্ৱৰাদ্ বুধঃ
কথং ৱৃণীতে গুণৱিক্ৰিযাত্মনাম্ ।
যে নাৰকাণামপি সন্তি দেহিনাং
তানীশ কৈৱল্যপতে ৱৃণে ন চ ॥ ২৩ ॥
ন কামযে নাথ তদপ্যহং ক্ৱচিন্
ন যত্ৰ যুষ্মচ্চৰণাম্বুজাসৱঃ ।
মহত্তমান্তৰ্হৃদযান্মুখচ্যুতো
ৱিধত্স্ৱ কৰ্ণাযুতমেষ মে ৱৰঃ ॥ ২৪ ॥
ন যত্ৰ যুষ্মচ্চৰণাম্বুজাসৱঃ ।
মহত্তমান্তৰ্হৃদযান্মুখচ্যুতো
ৱিধত্স্ৱ কৰ্ণাযুতমেষ মে ৱৰঃ ॥ ২৪ ॥
স উত্তমশ্লোক মহন্মুখচ্যুতো
ভৱত্পদাম্ভোজসুধা কণানিলঃ ।
স্মৃতিং পুনৰ্ৱিস্মৃততত্ত্ৱৱৰ্ত্মনাং
কুযোগিনাং নো ৱিতৰত্যলং ৱৰৈঃ ॥ ২৫ ॥
ভৱত্পদাম্ভোজসুধা কণানিলঃ ।
স্মৃতিং পুনৰ্ৱিস্মৃততত্ত্ৱৱৰ্ত্মনাং
কুযোগিনাং নো ৱিতৰত্যলং ৱৰৈঃ ॥ ২৫ ॥
যশঃ শিৱং সুশ্ৰৱ আৰ্যসঙ্গমে
যদৃচ্ছযা চোপশৃণোতি তে সকৃত্ ।
কথং গুণজ্ঞো ৱিৰমেদ্ৱিনা পশুং
শ্ৰীৰ্যত্প্ৰৱৱ্ৰে গুণসঙ্গ্ৰহেচ্ছযা ॥ ২৬ ॥
যদৃচ্ছযা চোপশৃণোতি তে সকৃত্ ।
কথং গুণজ্ঞো ৱিৰমেদ্ৱিনা পশুং
শ্ৰীৰ্যত্প্ৰৱৱ্ৰে গুণসঙ্গ্ৰহেচ্ছযা ॥ ২৬ ॥
অথাভজে ত্ৱাখিলপূৰুষোত্তমং
গুণালযং পদ্মকৰেৱ লালসঃ ।
অপ্যাৱযোৰেকপতিস্পৃধোঃ কলি-
ৰ্ন স্যাত্কৃতত্ৱচ্চৰণৈকতানযোঃ ॥ ২৭ ॥
গুণালযং পদ্মকৰেৱ লালসঃ ।
অপ্যাৱযোৰেকপতিস্পৃধোঃ কলি-
ৰ্ন স্যাত্কৃতত্ৱচ্চৰণৈকতানযোঃ ॥ ২৭ ॥
জগজ্জনন্যাং জগদীশ ৱৈশসং
স্যাদেৱ যত্কৰ্মণি নঃ সমীহিতম্ ।
কৰোষি ফল্গ্ৱপ্যুৰু দীনৱত্সলঃ
স্ৱ এৱ ধিষ্ণ্যেঽভিৰতস্য কিং তযা ॥ ২৮ ॥
স্যাদেৱ যত্কৰ্মণি নঃ সমীহিতম্ ।
কৰোষি ফল্গ্ৱপ্যুৰু দীনৱত্সলঃ
স্ৱ এৱ ধিষ্ণ্যেঽভিৰতস্য কিং তযা ॥ ২৮ ॥
ভজন্ত্যথ ত্ৱামত এৱ সাধৱো
ৱ্যুদস্তমাযাগুণৱিভ্ৰমোদযম্ ।
ভৱত্পদানুস্মৰণাদৃতে সতাং
নিমিত্তমন্যদ্ভগৱন্ন ৱিদ্মহে ॥ ২৯ ॥
ৱ্যুদস্তমাযাগুণৱিভ্ৰমোদযম্ ।
ভৱত্পদানুস্মৰণাদৃতে সতাং
নিমিত্তমন্যদ্ভগৱন্ন ৱিদ্মহে ॥ ২৯ ॥
মন্যে গিৰং তে জগতাং ৱিমোহিনীং
ৱৰং ৱৃণীষ্ৱেতি ভজন্তমাত্থ যত্ ।
ৱাচা নু তন্ত্যা যদি তে জনোঽসিতঃ
কথং পুনঃ কৰ্ম কৰোতি মোহিতঃ ॥ ৩০ ॥
ৱৰং ৱৃণীষ্ৱেতি ভজন্তমাত্থ যত্ ।
ৱাচা নু তন্ত্যা যদি তে জনোঽসিতঃ
কথং পুনঃ কৰ্ম কৰোতি মোহিতঃ ॥ ৩০ ॥
ত্ৱন্মাযযাদ্ধা জন ঈশ খণ্ডিতো
যদন্যদাশাস্ত ঋতাত্মনোঽবুধঃ ।
যথা চৰেদ্ বালহিতং পিতা স্ৱযং
তথা ত্ৱমেৱাৰ্হসি নঃ সমীহিতুম্ ॥ ৩১ ॥
যদন্যদাশাস্ত ঋতাত্মনোঽবুধঃ ।
যথা চৰেদ্ বালহিতং পিতা স্ৱযং
তথা ত্ৱমেৱাৰ্হসি নঃ সমীহিতুম্ ॥ ৩১ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
ইত্যাদিৰাজেন নুতঃ স ৱিশ্ৱদৃক্
তমাহ ৰাজন্মযি ভক্তিৰস্তু তে ।
দিষ্ট্যেদৃশী ধীৰ্মযি তে কৃতা যযা
মাযাং মদীযাং তৰতি স্ম দুস্ত্যজাম্ ॥ ৩২ ॥
ইত্যাদিৰাজেন নুতঃ স ৱিশ্ৱদৃক্
তমাহ ৰাজন্মযি ভক্তিৰস্তু তে ।
দিষ্ট্যেদৃশী ধীৰ্মযি তে কৃতা যযা
মাযাং মদীযাং তৰতি স্ম দুস্ত্যজাম্ ॥ ৩২ ॥
তত্ত্ৱং কুৰু মযাদিষ্টমপ্ৰমত্তঃ প্ৰজাপতে ।
মদাদেশকৰো লোকঃ সৰ্ৱত্ৰাপ্নোতি শোভনম্ ॥ ৩৩ ॥
মদাদেশকৰো লোকঃ সৰ্ৱত্ৰাপ্নোতি শোভনম্ ॥ ৩৩ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
ইতি ৱৈন্যস্য ৰাজৰ্ষেঃ প্ৰতিনন্দ্যাৰ্থৱদ্ৱচঃ ।
পূজিতোঽনুগৃহীত্ৱৈনং গন্তুং চক্ৰেঽচ্যুতো মতিম্ ॥ ৩৪ ॥
ইতি ৱৈন্যস্য ৰাজৰ্ষেঃ প্ৰতিনন্দ্যাৰ্থৱদ্ৱচঃ ।
পূজিতোঽনুগৃহীত্ৱৈনং গন্তুং চক্ৰেঽচ্যুতো মতিম্ ॥ ৩৪ ॥
দেৱৰ্ষিপিতৃগন্ধৰ্ৱসিদ্ধচাৰণপন্নগাঃ ।
কিন্নৰাপ্সৰসো মৰ্ত্যাঃ খগা ভূতান্যনেকশঃ ॥ ৩৫ ॥
কিন্নৰাপ্সৰসো মৰ্ত্যাঃ খগা ভূতান্যনেকশঃ ॥ ৩৫ ॥
যজ্ঞেশ্ৱৰধিযা ৰাজ্ঞা ৱাগ্ৱিত্তাঞ্জলিভক্তিতঃ ।
সভাজিতা যযুঃ সৰ্ৱে ৱৈকুণ্ঠানুগতাস্ততঃ ॥ ৩৬ ॥
সভাজিতা যযুঃ সৰ্ৱে ৱৈকুণ্ঠানুগতাস্ততঃ ॥ ৩৬ ॥
ভগৱানপি ৰাজৰ্ষেঃ সোপাধ্যাযস্য চাচ্যুতঃ ।
হৰন্নিৱ মনোঽমুষ্য স্ৱধাম প্ৰত্যপদ্যত ॥ ৩৭ ॥
হৰন্নিৱ মনোঽমুষ্য স্ৱধাম প্ৰত্যপদ্যত ॥ ৩৭ ॥
অদৃষ্টায নমস্কৃত্য নৃপঃ সন্দৰ্শিতাত্মনে ।
অৱ্যক্তায চ দেৱানাং দেৱায স্ৱপুৰং যযৌ ॥ ৩৮ ॥
অৱ্যক্তায চ দেৱানাং দেৱায স্ৱপুৰং যযৌ ॥ ৩৮ ॥