మైత్రేయ ఉవాచ।
భగవానపి వైకుణ్ఠః సాకం మఘవతా విభుః ।
యజ్ఞైర్యజ్ఞపతిస్తుష్టో యజ్ఞభుక్ తమభాషత
భగవానపి వైకుణ్ఠః సాకం మఘవతా విభుః ।
యజ్ఞైర్యజ్ఞపతిస్తుష్టో యజ్ఞభుక్ తమభాషత
శ్రీభగవానువాచ
ఏష తేఽకార్షీద్భఙ్గం హయమేధశతస్య హ ।
క్షమాపయత ఆత్మానమముష్య క్షన్తుమర్హసి ॥ ౨ ॥
ఏష తేఽకార్షీద్భఙ్గం హయమేధశతస్య హ ।
క్షమాపయత ఆత్మానమముష్య క్షన్తుమర్హసి ॥ ౨ ॥
సుధియః సాధవో లోకే నరదేవ నరోత్తమాః ।
నాభిద్రుహ్యన్తి భూతేభ్యో యర్హి నాత్మా కలేవరమ్ ॥ ౩ ॥
నాభిద్రుహ్యన్తి భూతేభ్యో యర్హి నాత్మా కలేవరమ్ ॥ ౩ ॥
పురుషా యది ముహ్యన్తి త్వాదృశా దేవమాయయా ।
శ్రమ ఏవ పరం జాతో దీర్ఘయా వృద్ధసేవయా ॥ ౪ ॥
శ్రమ ఏవ పరం జాతో దీర్ఘయా వృద్ధసేవయా ॥ ౪ ॥
అతః కాయమిమం విద్వానవిద్యాకామకర్మభిః ।
ఆరబ్ధ ఇతి నైవాస్మిన్ప్రతిబుద్ధోఽనుషజ్జతే ॥ ౫ ॥
ఆరబ్ధ ఇతి నైవాస్మిన్ప్రతిబుద్ధోఽనుషజ్జతే ॥ ౫ ॥
అసంసక్తః శరీరేఽస్మిన్నమునోత్పాదితే గృహే ।
అపత్యే ద్రవిణే వాపి కః కుర్యాన్మమతాం బుధః ॥ ౬ ॥
అపత్యే ద్రవిణే వాపి కః కుర్యాన్మమతాం బుధః ॥ ౬ ॥
ఏకః శుద్ధః స్వయంజ్యోతిర్నిర్గుణోఽసౌ గుణాశ్రయః ।
సర్వగోఽనావృతః సాక్షీ నిరాత్మాత్మాత్మనః పరః ॥ ౭ ॥
సర్వగోఽనావృతః సాక్షీ నిరాత్మాత్మాత్మనః పరః ॥ ౭ ॥
య ఏవం సన్తమాత్మానమాత్మస్థం వేద పూరుషః ।
నాజ్యతే ప్రకృతిస్థోఽపి తద్గుణైః స మయి స్థితః ॥ ౮ ॥
నాజ్యతే ప్రకృతిస్థోఽపి తద్గుణైః స మయి స్థితః ॥ ౮ ॥
యః స్వధర్మేణ మాం నిత్యం నిరాశీః శ్రద్ధయాన్వితః ।
భజతే శనకైస్తస్య మనో రాజన్ ప్రసీదతి ॥ ౯ ॥
భజతే శనకైస్తస్య మనో రాజన్ ప్రసీదతి ॥ ౯ ॥
పరిత్యక్తగుణః సమ్యగ్దర్శనో విశదాశయః ।
శాన్తిం మే సమవస్థానం బ్రహ్మ కైవల్యమశ్నుతే ॥ ౧౦ ॥
శాన్తిం మే సమవస్థానం బ్రహ్మ కైవల్యమశ్నుతే ॥ ౧౦ ॥
ఉదాసీనమివాధ్యక్షం ద్రవ్యజ్ఞానక్రియాత్మనామ్ ।
కూటస్థమిమమాత్మానం యో వేదాప్నోతి శోభనమ్ ॥ ౧౧ ॥
కూటస్థమిమమాత్మానం యో వేదాప్నోతి శోభనమ్ ॥ ౧౧ ॥
భిన్నస్య లిఙ్గస్య గుణప్రవాహో
ద్రవ్యక్రియాకారకచేతనాత్మనః ।
దృష్టాసు సమ్పత్సు విపత్సు సూరయో
న విక్రియన్తే మయి బద్ధసౌహృదాః ॥ ౧౨ ॥
ద్రవ్యక్రియాకారకచేతనాత్మనః ।
దృష్టాసు సమ్పత్సు విపత్సు సూరయో
న విక్రియన్తే మయి బద్ధసౌహృదాః ॥ ౧౨ ॥
సమః సమానోత్తమమధ్యమాధమః
సుఖే చ దుఃఖే చ జితేన్ద్రియాశయః ।
మయోపక్లృప్తాఖిలలోకసంయుతో
విధత్స్వ వీరాఖిలలోకరక్షణమ్ ॥ ౧౩ ॥
సుఖే చ దుఃఖే చ జితేన్ద్రియాశయః ।
మయోపక్లృప్తాఖిలలోకసంయుతో
విధత్స్వ వీరాఖిలలోకరక్షణమ్ ॥ ౧౩ ॥
శ్రేయః ప్రజాపాలనమేవ రాజ్ఞో
యత్సామ్పరాయే సుకృతాత్ షష్ఠమంశమ్ ।
హర్తాన్యథా హృతపుణ్యః ప్రజానా-
మరక్షితా కరహారోఽఘమత్తి ॥ ౧౪ ॥
యత్సామ్పరాయే సుకృతాత్ షష్ఠమంశమ్ ।
హర్తాన్యథా హృతపుణ్యః ప్రజానా-
మరక్షితా కరహారోఽఘమత్తి ॥ ౧౪ ॥
ఏవం ద్విజాగ్ర్యానుమతానువృత్త
ధర్మప్రధానోఽన్యతమోఽవితాస్యాః ।
హ్రస్వేన కాలేన గృహోపయాతాన్
ద్రష్టాసి సిద్ధాననురక్తలోకః ॥ ౧౫ ॥
ధర్మప్రధానోఽన్యతమోఽవితాస్యాః ।
హ్రస్వేన కాలేన గృహోపయాతాన్
ద్రష్టాసి సిద్ధాననురక్తలోకః ॥ ౧౫ ॥
వరం చ మత్కఞ్చన మానవేన్ద్ర
వృణీష్వ తేఽహం గుణశీలయన్త్రితః ।
నాహం మఖైర్వై సులభస్తపోభి-
ర్యోగేన వా యత్సమచిత్తవర్తీ ॥ ౧౬ ॥
వృణీష్వ తేఽహం గుణశీలయన్త్రితః ।
నాహం మఖైర్వై సులభస్తపోభి-
ర్యోగేన వా యత్సమచిత్తవర్తీ ॥ ౧౬ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
స ఇత్థం లోకగురుణా విష్వక్సేనేన విశ్వజిత్ ।
అనుశాసిత ఆదేశం శిరసా జగృహే హరేః ॥ ౧౭ ॥
స ఇత్థం లోకగురుణా విష్వక్సేనేన విశ్వజిత్ ।
అనుశాసిత ఆదేశం శిరసా జగృహే హరేః ॥ ౧౭ ॥
స్పృశన్తం పాదయోః ప్రేమ్ణా వ్రీడితం స్వేన కర్మణా ।
శతక్రతుం పరిష్వజ్య విద్వేషం విససర్జ హ ॥ ౧౮ ॥
శతక్రతుం పరిష్వజ్య విద్వేషం విససర్జ హ ॥ ౧౮ ॥
భగవానథ విశ్వాత్మా పృథునోపహృతార్హణః ।
సముజ్జిహానయా భక్త్యా గృహీతచరణామ్బుజః ॥ ౧౯ ॥
సముజ్జిహానయా భక్త్యా గృహీతచరణామ్బుజః ॥ ౧౯ ॥
ప్రస్థానాభిముఖోఽప్యేనమనుగ్రహవిలమ్బితః ।
పశ్యన్ పద్మపలాశాక్షో న ప్రతస్థే సుహృత్సతామ్ ॥ ౨౦ ॥
పశ్యన్ పద్మపలాశాక్షో న ప్రతస్థే సుహృత్సతామ్ ॥ ౨౦ ॥
స ఆదిరాజో రచితాఞ్జలిర్హరిం
విలోకితుం నాశకదశ్రులోచనః ।
న కిఞ్చనోవాచ స బాష్పవిక్లవో
హృదోపగుహ్యాముమధాదవస్థితః ॥ ౨౧ ॥
విలోకితుం నాశకదశ్రులోచనః ।
న కిఞ్చనోవాచ స బాష్పవిక్లవో
హృదోపగుహ్యాముమధాదవస్థితః ॥ ౨౧ ॥
అథావమృజ్యాశ్రుకలా విలోకయన్-
నతృప్తదృగ్గోచరమాహ పూరుషమ్ ।
పదా స్పృశన్తం క్షితిమంస ఉన్నతే
విన్యస్తహస్తాగ్రమురఙ్గవిద్విషః ॥ ౨౨ ॥
నతృప్తదృగ్గోచరమాహ పూరుషమ్ ।
పదా స్పృశన్తం క్షితిమంస ఉన్నతే
విన్యస్తహస్తాగ్రమురఙ్గవిద్విషః ॥ ౨౨ ॥
పృథురువాచ
వరాన్విభో త్వద్వరదేశ్వరాద్ బుధః
కథం వృణీతే గుణవిక్రియాత్మనామ్ ।
యే నారకాణామపి సన్తి దేహినాం
తానీశ కైవల్యపతే వృణే న చ ॥ ౨౩ ॥
వరాన్విభో త్వద్వరదేశ్వరాద్ బుధః
కథం వృణీతే గుణవిక్రియాత్మనామ్ ।
యే నారకాణామపి సన్తి దేహినాం
తానీశ కైవల్యపతే వృణే న చ ॥ ౨౩ ॥
న కామయే నాథ తదప్యహం క్వచిన్
న యత్ర యుష్మచ్చరణామ్బుజాసవః ।
మహత్తమాన్తర్హృదయాన్ముఖచ్యుతో
విధత్స్వ కర్ణాయుతమేష మే వరః ॥ ౨౪ ॥
న యత్ర యుష్మచ్చరణామ్బుజాసవః ।
మహత్తమాన్తర్హృదయాన్ముఖచ్యుతో
విధత్స్వ కర్ణాయుతమేష మే వరః ॥ ౨౪ ॥
స ఉత్తమశ్లోక మహన్ముఖచ్యుతో
భవత్పదామ్భోజసుధా కణానిలః ।
స్మృతిం పునర్విస్మృతతత్త్వవర్త్మనాం
కుయోగినాం నో వితరత్యలం వరైః ॥ ౨౫ ॥
భవత్పదామ్భోజసుధా కణానిలః ।
స్మృతిం పునర్విస్మృతతత్త్వవర్త్మనాం
కుయోగినాం నో వితరత్యలం వరైః ॥ ౨౫ ॥
యశః శివం సుశ్రవ ఆర్యసఙ్గమే
యదృచ్ఛయా చోపశృణోతి తే సకృత్ ।
కథం గుణజ్ఞో విరమేద్వినా పశుం
శ్రీర్యత్ప్రవవ్రే గుణసఙ్గ్రహేచ్ఛయా ॥ ౨౬ ॥
యదృచ్ఛయా చోపశృణోతి తే సకృత్ ।
కథం గుణజ్ఞో విరమేద్వినా పశుం
శ్రీర్యత్ప్రవవ్రే గుణసఙ్గ్రహేచ్ఛయా ॥ ౨౬ ॥
అథాభజే త్వాఖిలపూరుషోత్తమం
గుణాలయం పద్మకరేవ లాలసః ।
అప్యావయోరేకపతిస్పృధోః కలి-
ర్న స్యాత్కృతత్వచ్చరణైకతానయోః ॥ ౨౭ ॥
గుణాలయం పద్మకరేవ లాలసః ।
అప్యావయోరేకపతిస్పృధోః కలి-
ర్న స్యాత్కృతత్వచ్చరణైకతానయోః ॥ ౨౭ ॥
జగజ్జనన్యాం జగదీశ వైశసం
స్యాదేవ యత్కర్మణి నః సమీహితమ్ ।
కరోషి ఫల్గ్వప్యురు దీనవత్సలః
స్వ ఏవ ధిష్ణ్యేఽభిరతస్య కిం తయా ॥ ౨౮ ॥
స్యాదేవ యత్కర్మణి నః సమీహితమ్ ।
కరోషి ఫల్గ్వప్యురు దీనవత్సలః
స్వ ఏవ ధిష్ణ్యేఽభిరతస్య కిం తయా ॥ ౨౮ ॥
భజన్త్యథ త్వామత ఏవ సాధవో
వ్యుదస్తమాయాగుణవిభ్రమోదయమ్ ।
భవత్పదానుస్మరణాదృతే సతాం
నిమిత్తమన్యద్భగవన్న విద్మహే ॥ ౨౯ ॥
వ్యుదస్తమాయాగుణవిభ్రమోదయమ్ ।
భవత్పదానుస్మరణాదృతే సతాం
నిమిత్తమన్యద్భగవన్న విద్మహే ॥ ౨౯ ॥
మన్యే గిరం తే జగతాం విమోహినీం
వరం వృణీష్వేతి భజన్తమాత్థ యత్ ।
వాచా ను తన్త్యా యది తే జనోఽసితః
కథం పునః కర్మ కరోతి మోహితః ॥ ౩౦ ॥
వరం వృణీష్వేతి భజన్తమాత్థ యత్ ।
వాచా ను తన్త్యా యది తే జనోఽసితః
కథం పునః కర్మ కరోతి మోహితః ॥ ౩౦ ॥
త్వన్మాయయాద్ధా జన ఈశ ఖణ్డితో
యదన్యదాశాస్త ఋతాత్మనోఽబుధః ।
యథా చరేద్ బాలహితం పితా స్వయం
తథా త్వమేవార్హసి నః సమీహితుమ్ ॥ ౩౧ ॥
యదన్యదాశాస్త ఋతాత్మనోఽబుధః ।
యథా చరేద్ బాలహితం పితా స్వయం
తథా త్వమేవార్హసి నః సమీహితుమ్ ॥ ౩౧ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఇత్యాదిరాజేన నుతః స విశ్వదృక్
తమాహ రాజన్మయి భక్తిరస్తు తే ।
దిష్ట్యేదృశీ ధీర్మయి తే కృతా యయా
మాయాం మదీయాం తరతి స్మ దుస్త్యజామ్ ॥ ౩౨ ॥
ఇత్యాదిరాజేన నుతః స విశ్వదృక్
తమాహ రాజన్మయి భక్తిరస్తు తే ।
దిష్ట్యేదృశీ ధీర్మయి తే కృతా యయా
మాయాం మదీయాం తరతి స్మ దుస్త్యజామ్ ॥ ౩౨ ॥
తత్త్వం కురు మయాదిష్టమప్రమత్తః ప్రజాపతే ।
మదాదేశకరో లోకః సర్వత్రాప్నోతి శోభనమ్ ॥ ౩౩ ॥
మదాదేశకరో లోకః సర్వత్రాప్నోతి శోభనమ్ ॥ ౩౩ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఇతి వైన్యస్య రాజర్షేః ప్రతినన్ద్యార్థవద్వచః ।
పూజితోఽనుగృహీత్వైనం గన్తుం చక్రేఽచ్యుతో మతిమ్ ॥ ౩౪ ॥
ఇతి వైన్యస్య రాజర్షేః ప్రతినన్ద్యార్థవద్వచః ।
పూజితోఽనుగృహీత్వైనం గన్తుం చక్రేఽచ్యుతో మతిమ్ ॥ ౩౪ ॥
దేవర్షిపితృగన్ధర్వసిద్ధచారణపన్నగాః ।
కిన్నరాప్సరసో మర్త్యాః ఖగా భూతాన్యనేకశః ॥ ౩౫ ॥
కిన్నరాప్సరసో మర్త్యాః ఖగా భూతాన్యనేకశః ॥ ౩౫ ॥
యజ్ఞేశ్వరధియా రాజ్ఞా వాగ్విత్తాఞ్జలిభక్తితః ।
సభాజితా యయుః సర్వే వైకుణ్ఠానుగతాస్తతః ॥ ౩౬ ॥
సభాజితా యయుః సర్వే వైకుణ్ఠానుగతాస్తతః ॥ ౩౬ ॥
భగవానపి రాజర్షేః సోపాధ్యాయస్య చాచ్యుతః ।
హరన్నివ మనోఽముష్య స్వధామ ప్రత్యపద్యత ॥ ౩౭ ॥
హరన్నివ మనోఽముష్య స్వధామ ప్రత్యపద్యత ॥ ౩౭ ॥
అదృష్టాయ నమస్కృత్య నృపః సన్దర్శితాత్మనే ।
అవ్యక్తాయ చ దేవానాం దేవాయ స్వపురం యయౌ ॥ ౩౮ ॥
అవ్యక్తాయ చ దేవానాం దేవాయ స్వపురం యయౌ ॥ ౩౮ ॥