মৈত্ৰেয উৱাচ
দৃষ্ট্ৱাত্মানং প্ৰৱযসমেকদা ৱৈন্য আত্মৱান্ ।
আত্মনা ৱৰ্ধিতাশেষস্ৱানুসৰ্গঃ প্ৰজাপতিঃ ॥ ১ ॥
দৃষ্ট্ৱাত্মানং প্ৰৱযসমেকদা ৱৈন্য আত্মৱান্ ।
আত্মনা ৱৰ্ধিতাশেষস্ৱানুসৰ্গঃ প্ৰজাপতিঃ ॥ ১ ॥
জগতস্তস্থুষশ্চাপি ৱৃত্তিদো ধৰ্মভৃত্সতাম্ ।
নিষ্পাদিতেশ্ৱৰাদেশো যদৰ্থমিহ জজ্ঞিৱান্ ॥ ২ ॥
নিষ্পাদিতেশ্ৱৰাদেশো যদৰ্থমিহ জজ্ঞিৱান্ ॥ ২ ॥
আত্মজেষ্ৱাত্মজাং ন্যস্য ৱিৰহাদ্ৰুদতীমিৱ ।
প্ৰজাসু ৱিমনঃস্ৱেকঃ সদাৰোঽগাত্তপোৱনম্ ॥ ৩ ॥
প্ৰজাসু ৱিমনঃস্ৱেকঃ সদাৰোঽগাত্তপোৱনম্ ॥ ৩ ॥
তত্ৰাপ্যদাভ্যনিযমো ৱৈখানসসুসম্মতে ।
আৰব্ধ উগ্ৰতপসি যথা স্ৱৱিজযে পুৰা ॥ ৪ ॥
আৰব্ধ উগ্ৰতপসি যথা স্ৱৱিজযে পুৰা ॥ ৪ ॥
কন্দমূলফলাহাৰঃ শুষ্কপৰ্ণাশনঃ ক্ৱচিত্ ।
অব্ভক্ষঃ কতিচিত্পক্ষান্ ৱাযুভক্ষস্ততঃ পৰম্ ॥ ৫ ॥
অব্ভক্ষঃ কতিচিত্পক্ষান্ ৱাযুভক্ষস্ততঃ পৰম্ ॥ ৫ ॥
গ্ৰীষ্মে পঞ্চতপা ৱীৰো ৱৰ্ষাস্ৱাসাৰষাণ্মুনিঃ ।
আকণ্ঠমগ্নঃ শিশিৰে উদকে স্থণ্ডিলেশযঃ ॥ ৬ ॥
আকণ্ঠমগ্নঃ শিশিৰে উদকে স্থণ্ডিলেশযঃ ॥ ৬ ॥
তিতিক্ষুৰ্যতৱাগ্দান্ত ঊৰ্ধ্ৱৰেতা জিতানিলঃ ।
আৰিৰাধযিষুঃ কৃষ্ণমচৰত্তপ উত্তমম্ ॥ ৭ ॥
আৰিৰাধযিষুঃ কৃষ্ণমচৰত্তপ উত্তমম্ ॥ ৭ ॥
তেন ক্ৰমানুসিদ্ধেন ধ্ৱস্তকৰ্মমলাশযঃ ।
প্ৰাণাযামৈঃ সন্নিৰুদ্ধষড্ৱৰ্গশ্ছিন্নবন্ধনঃ ॥ ৮ ॥
প্ৰাণাযামৈঃ সন্নিৰুদ্ধষড্ৱৰ্গশ্ছিন্নবন্ধনঃ ॥ ৮ ॥
সনত্কুমাৰো ভগৱান্ যদাহাধ্যাত্মিকং পৰম্ ।
যোগং তেনৈৱ পুৰুষমভজত্পুৰুষৰ্ষভঃ ॥ ৯ ॥
যোগং তেনৈৱ পুৰুষমভজত্পুৰুষৰ্ষভঃ ॥ ৯ ॥
ভগৱদ্ধৰ্মিণঃ সাধোঃ শ্ৰদ্ধযা যততঃ সদা ।
ভক্তিৰ্ভগৱতি ব্ৰহ্মণ্যনন্যৱিষযাভৱত্ ॥ ১০ ॥
ভক্তিৰ্ভগৱতি ব্ৰহ্মণ্যনন্যৱিষযাভৱত্ ॥ ১০ ॥
তস্যানযা ভগৱতঃ পৰিকৰ্মশুদ্ধ
সত্ত্ৱাত্মনস্তদনুসংস্মৰণানুপূৰ্ত্যা ।
জ্ঞানং ৱিৰক্তিমদভূন্নিশিতেন যেন
চিচ্ছেদ সংশযপদং নিজজীৱকোশম্ ॥ ১১ ॥
সত্ত্ৱাত্মনস্তদনুসংস্মৰণানুপূৰ্ত্যা ।
জ্ঞানং ৱিৰক্তিমদভূন্নিশিতেন যেন
চিচ্ছেদ সংশযপদং নিজজীৱকোশম্ ॥ ১১ ॥
ছিন্নান্যধীৰধিগতাত্মগতিৰ্নিৰীহ-
স্তত্তত্যজেঽচ্ছিনদিদং ৱযুনেন যেন ।
তাৱন্ন যোগগতিভিৰ্যতিৰপ্ৰমত্তো
যাৱদ্গদাগ্ৰজকথাসু ৰতিং ন কুৰ্যাত্ ॥ ১২ ॥
স্তত্তত্যজেঽচ্ছিনদিদং ৱযুনেন যেন ।
তাৱন্ন যোগগতিভিৰ্যতিৰপ্ৰমত্তো
যাৱদ্গদাগ্ৰজকথাসু ৰতিং ন কুৰ্যাত্ ॥ ১২ ॥
এৱং স ৱীৰপ্ৰৱৰঃ সংযোজ্যাত্মানমাত্মনি ।
ব্ৰহ্মভূতো দৃঢং কালে তত্যাজ স্ৱং কলেৱৰম্ ॥ ১৩ ॥
ব্ৰহ্মভূতো দৃঢং কালে তত্যাজ স্ৱং কলেৱৰম্ ॥ ১৩ ॥
সম্পীড্য পাযুং পাৰ্ষ্ণিভ্যাং ৱাযুমুত্সাৰযঞ্ছনৈঃ ।
নাভ্যাং কোষ্ঠেষ্ৱৱস্থাপ্য হৃদুৰঃকণ্ঠশীৰ্ষণি ॥ ১৪ ॥
নাভ্যাং কোষ্ঠেষ্ৱৱস্থাপ্য হৃদুৰঃকণ্ঠশীৰ্ষণি ॥ ১৪ ॥
উত্সৰ্পযংস্তু তং মূৰ্ধ্নি ক্ৰমেণাৱেশ্য নিঃস্পৃহঃ ।
ৱাযুং ৱাযৌ ক্ষিতৌ কাযং তেজস্তেজস্যযূযুজত্ ॥ ১৫ ॥
ৱাযুং ৱাযৌ ক্ষিতৌ কাযং তেজস্তেজস্যযূযুজত্ ॥ ১৫ ॥
খান্যাকাশে দ্ৰৱং তোযে যথাস্থানং ৱিভাগশঃ ।
ক্ষিতিমম্ভসি তত্তেজস্যদো ৱাযৌ নভস্যমুম্ ॥ ১৬ ॥
ক্ষিতিমম্ভসি তত্তেজস্যদো ৱাযৌ নভস্যমুম্ ॥ ১৬ ॥
ইন্দ্ৰিযেষু মনস্তানি তন্মাত্ৰেষু যথোদ্ভৱম্ ।
ভূতাদিনামূন্যুত্কৃষ্য মহত্যাত্মনি সন্দধে ॥ ১৭ ॥
ভূতাদিনামূন্যুত্কৃষ্য মহত্যাত্মনি সন্দধে ॥ ১৭ ॥
তং সৰ্ৱগুণৱিন্যাসং জীৱে মাযামযে ন্যধাত্ ।
তং চানুশযমাত্মস্থমসাৱনুশযী পুমান্ ।
জ্ঞানৱৈৰাগ্যৱীৰ্যেণ স্ৱৰূপস্থোঽজহাত্প্ৰভুঃ ॥ ১৮ ॥
তং চানুশযমাত্মস্থমসাৱনুশযী পুমান্ ।
জ্ঞানৱৈৰাগ্যৱীৰ্যেণ স্ৱৰূপস্থোঽজহাত্প্ৰভুঃ ॥ ১৮ ॥
অৰ্চিৰ্নাম মহাৰাজ্ঞী তত্পত্ন্যনুগতা ৱনম্ ।
সুকুমাৰ্যতদৰ্হা চ যত্পদ্ভ্যাং স্পৰ্শনং ভুৱঃ ॥ ১৯ ॥
সুকুমাৰ্যতদৰ্হা চ যত্পদ্ভ্যাং স্পৰ্শনং ভুৱঃ ॥ ১৯ ॥
অতীৱ ভৰ্তুৰ্ৱ্ৰতধৰ্মনিষ্ঠযা
শুশ্ৰূষযা চাৰ্ষদেহযাত্ৰযা ।
নাৱিন্দতাৰ্তিং পৰিকৰ্শিতাপি সা
প্ৰেযস্কৰস্পৰ্শনমাননিৰ্ৱৃতিঃ ॥ ২০ ॥
শুশ্ৰূষযা চাৰ্ষদেহযাত্ৰযা ।
নাৱিন্দতাৰ্তিং পৰিকৰ্শিতাপি সা
প্ৰেযস্কৰস্পৰ্শনমাননিৰ্ৱৃতিঃ ॥ ২০ ॥
দেহং ৱিপন্নাখিলচেতনাদিকং
পত্যুঃ পৃথিৱ্যা দযিতস্য চাত্মনঃ ।
আলক্ষ্য কিঞ্চিচ্চ ৱিলপ্য সা সতী
চিতামথাৰোপযদদ্ৰিসানুনি ॥ ২১ ॥
পত্যুঃ পৃথিৱ্যা দযিতস্য চাত্মনঃ ।
আলক্ষ্য কিঞ্চিচ্চ ৱিলপ্য সা সতী
চিতামথাৰোপযদদ্ৰিসানুনি ॥ ২১ ॥
ৱিধায কৃত্যং হ্ৰদিনীজলাপ্লুতা
দত্ত্ৱোদকং ভৰ্তুৰুদাৰকৰ্মণঃ ।
নত্ৱা দিৱিস্থাংস্ত্ৰিদশাংস্ত্ৰিঃ পৰীত্য
ৱিৱেশ ৱহ্নিং ধ্যাযতী ভৰ্তৃপাদৌ ॥ ২২ ॥
দত্ত্ৱোদকং ভৰ্তুৰুদাৰকৰ্মণঃ ।
নত্ৱা দিৱিস্থাংস্ত্ৰিদশাংস্ত্ৰিঃ পৰীত্য
ৱিৱেশ ৱহ্নিং ধ্যাযতী ভৰ্তৃপাদৌ ॥ ২২ ॥
ৱিলোক্যানুগতাং সাধ্ৱীং পৃথুং ৱীৰৱৰং পতিম্ ।
তুষ্টুৱুৰ্ৱৰদা দেৱৈৰ্দেৱপত্ন্যঃ সহস্ৰশঃ ॥ ২৩ ॥
তুষ্টুৱুৰ্ৱৰদা দেৱৈৰ্দেৱপত্ন্যঃ সহস্ৰশঃ ॥ ২৩ ॥
কুৰ্ৱত্যঃ কুসুমাসাৰং তস্মিন্মন্দৰসানুনি ।
নদত্স্ৱমৰতূৰ্যেষু গৃণন্তি স্ম পৰস্পৰম্ ॥ ২৪ ॥
নদত্স্ৱমৰতূৰ্যেষু গৃণন্তি স্ম পৰস্পৰম্ ॥ ২৪ ॥
দেৱ্য ঊচুঃ
অহো ইযং ৱধূৰ্ধন্যা যা চৈৱং ভূভুজাং পতিম্ ।
সৰ্ৱাত্মনা পতিং ভেজে যজ্ঞেশং শ্ৰীৰ্ৱধূৰিৱ ॥ ২৫ ॥
অহো ইযং ৱধূৰ্ধন্যা যা চৈৱং ভূভুজাং পতিম্ ।
সৰ্ৱাত্মনা পতিং ভেজে যজ্ঞেশং শ্ৰীৰ্ৱধূৰিৱ ॥ ২৫ ॥
সৈষা নূনং ৱ্ৰজত্যূৰ্ধ্ৱমনু ৱৈন্যং পতিং সতী ।
পশ্যতাস্মানতীত্যাৰ্চিৰ্দুৰ্ৱিভাৱ্যেন কৰ্মণা ॥ ২৬ ॥
পশ্যতাস্মানতীত্যাৰ্চিৰ্দুৰ্ৱিভাৱ্যেন কৰ্মণা ॥ ২৬ ॥
তেষাং দুৰাপং কিং ত্ৱন্যন্মৰ্ত্যানাং ভগৱত্পদম্ ।
ভুৱি লোলাযুষো যে ৱৈ নৈষ্কৰ্ম্যং সাধযন্ত্যুত ॥ ২৭ ॥
ভুৱি লোলাযুষো যে ৱৈ নৈষ্কৰ্ম্যং সাধযন্ত্যুত ॥ ২৭ ॥
স ৱঞ্চিতো বতাত্মধ্ৰুক্ কৃচ্ছ্ৰেণ মহতা ভুৱি ।
লব্ধ্ৱাপৱৰ্গ্যং মানুষ্যং ৱিষযেষু ৱিষজ্জতে ॥ ২৮ ॥
লব্ধ্ৱাপৱৰ্গ্যং মানুষ্যং ৱিষযেষু ৱিষজ্জতে ॥ ২৮ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
স্তুৱতীষ্ৱমৰস্ত্ৰীষু পতিলোকং গতা ৱধূঃ ।
যং ৱা আত্মৱিদাং ধুৰ্যো ৱৈন্যঃ প্ৰাপাচ্যুতাশ্ৰযঃ ॥ ২৯ ॥
স্তুৱতীষ্ৱমৰস্ত্ৰীষু পতিলোকং গতা ৱধূঃ ।
যং ৱা আত্মৱিদাং ধুৰ্যো ৱৈন্যঃ প্ৰাপাচ্যুতাশ্ৰযঃ ॥ ২৯ ॥
ইত্থম্ভূতানুভাৱোঽসৌ পৃথুঃ স ভগৱত্তমঃ ।
কীৰ্তিতং তস্য চৰিতমুদ্দামচৰিতস্য তে ॥ ৩০ ॥
কীৰ্তিতং তস্য চৰিতমুদ্দামচৰিতস্য তে ॥ ৩০ ॥
য ইদং সুমহত্পুণ্যং শ্ৰদ্ধযাৱহিতঃ পঠেত্ ।
শ্ৰাৱযেচ্ছৃণুযাদ্ৱাপি স পৃথোঃ পদৱীমিযাত্ ॥ ৩১ ॥
শ্ৰাৱযেচ্ছৃণুযাদ্ৱাপি স পৃথোঃ পদৱীমিযাত্ ॥ ৩১ ॥
ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মৱৰ্চস্ৱী ৰাজন্যো জগতীপতিঃ ।
ৱৈশ্যঃ পঠন্ ৱিট্পতিঃ স্যাচ্ছূদ্ৰঃ সত্তমতামিযাত্ ॥ ৩২ ॥
ৱৈশ্যঃ পঠন্ ৱিট্পতিঃ স্যাচ্ছূদ্ৰঃ সত্তমতামিযাত্ ॥ ৩২ ॥
ত্ৰিঃ কৃত্ৱ ইদমাকৰ্ণ্য নৰো নাৰ্যথৱাদৃতা ।
অপ্ৰজঃ সুপ্ৰজতমো নিৰ্ধনো ধনৱত্তমঃ ॥ ৩৩ ॥
অপ্ৰজঃ সুপ্ৰজতমো নিৰ্ধনো ধনৱত্তমঃ ॥ ৩৩ ॥
অস্পষ্টকীৰ্তিঃ সুযশা মূৰ্খো ভৱতি পণ্ডিতঃ ।
ইদং স্ৱস্ত্যযনং পুংসামমঙ্গল্যনিৱাৰণম্ ॥ ৩৪ ॥
ইদং স্ৱস্ত্যযনং পুংসামমঙ্গল্যনিৱাৰণম্ ॥ ৩৪ ॥
ধন্যং যশস্যমাযুষ্যং স্ৱৰ্গ্যং কলিমলাপহম্ ।
ধৰ্মাৰ্থকামমোক্ষাণাং সম্যক্সিদ্ধিমভীপ্সুভিঃ ।
শ্ৰদ্ধযৈতদনুশ্ৰাৱ্যং চতুৰ্ণাং কাৰণং পৰম্ ॥ ৩৫ ॥
ধৰ্মাৰ্থকামমোক্ষাণাং সম্যক্সিদ্ধিমভীপ্সুভিঃ ।
শ্ৰদ্ধযৈতদনুশ্ৰাৱ্যং চতুৰ্ণাং কাৰণং পৰম্ ॥ ৩৫ ॥
ৱিজযাভিমুখো ৰাজা শ্ৰুত্ৱৈতদভিযাতি যান্ ।
বলিং তস্মৈ হৰন্ত্যগ্ৰে ৰাজানঃ পৃথৱে যথা ॥ ৩৬ ॥
বলিং তস্মৈ হৰন্ত্যগ্ৰে ৰাজানঃ পৃথৱে যথা ॥ ৩৬ ॥
মুক্তান্যসঙ্গো ভগৱত্যমলাং ভক্তিমুদ্ৱহন্ ।
ৱৈন্যস্য চৰিতং পুণ্যং শৃণুযাচ্ছ্ৰাৱযেত্পঠেত্ ॥ ৩৭ ॥
ৱৈন্যস্য চৰিতং পুণ্যং শৃণুযাচ্ছ্ৰাৱযেত্পঠেত্ ॥ ৩৭ ॥
ৱৈচিত্ৰৱীৰ্যাভিহিতং মহন্মাহাত্ম্যসূচকম্ ।
অস্মিন্ কৃতমতিমৰ্ত্যং পাৰ্থৱীং গতিমাপ্নুযাত্ ॥ ৩৮ ॥
অস্মিন্ কৃতমতিমৰ্ত্যং পাৰ্থৱীং গতিমাপ্নুযাত্ ॥ ৩৮ ॥
অনুদিনমিদমাদৰেণ শৃণ্ৱন্
পৃথুচৰিতং প্ৰথযন্ ৱিমুক্তসঙ্গঃ ।
ভগৱতি ভৱসিন্ধুপোতপাদে
স চ নিপুণাং লভতে ৰতিং মনুষ্যঃ ॥ ৩৯ ॥
পৃথুচৰিতং প্ৰথযন্ ৱিমুক্তসঙ্গঃ ।
ভগৱতি ভৱসিন্ধুপোতপাদে
স চ নিপুণাং লভতে ৰতিং মনুষ্যঃ ॥ ৩৯ ॥