మైత్రేయ ఉవాచ
దృష్ట్వాత్మానం ప్రవయసమేకదా వైన్య ఆత్మవాన్ ।
ఆత్మనా వర్ధితాశేషస్వానుసర్గః ప్రజాపతిః ॥ ౧ ॥
దృష్ట్వాత్మానం ప్రవయసమేకదా వైన్య ఆత్మవాన్ ।
ఆత్మనా వర్ధితాశేషస్వానుసర్గః ప్రజాపతిః ॥ ౧ ॥
జగతస్తస్థుషశ్చాపి వృత్తిదో ధర్మభృత్సతామ్ ।
నిష్పాదితేశ్వరాదేశో యదర్థమిహ జజ్ఞివాన్ ॥ ౨ ॥
నిష్పాదితేశ్వరాదేశో యదర్థమిహ జజ్ఞివాన్ ॥ ౨ ॥
ఆత్మజేష్వాత్మజాం న్యస్య విరహాద్రుదతీమివ ।
ప్రజాసు విమనఃస్వేకః సదారోఽగాత్తపోవనమ్ ॥ ౩ ॥
ప్రజాసు విమనఃస్వేకః సదారోఽగాత్తపోవనమ్ ॥ ౩ ॥
తత్రాప్యదాభ్యనియమో వైఖానససుసమ్మతే ।
ఆరబ్ధ ఉగ్రతపసి యథా స్వవిజయే పురా ॥ ౪ ॥
ఆరబ్ధ ఉగ్రతపసి యథా స్వవిజయే పురా ॥ ౪ ॥
కన్దమూలఫలాహారః శుష్కపర్ణాశనః క్వచిత్ ।
అబ్భక్షః కతిచిత్పక్షాన్ వాయుభక్షస్తతః పరమ్ ॥ ౫ ॥
అబ్భక్షః కతిచిత్పక్షాన్ వాయుభక్షస్తతః పరమ్ ॥ ౫ ॥
గ్రీష్మే పఞ్చతపా వీరో వర్షాస్వాసారషాణ్మునిః ।
ఆకణ్ఠమగ్నః శిశిరే ఉదకే స్థణ్డిలేశయః ॥ ౬ ॥
ఆకణ్ఠమగ్నః శిశిరే ఉదకే స్థణ్డిలేశయః ॥ ౬ ॥
తితిక్షుర్యతవాగ్దాన్త ఊర్ధ్వరేతా జితానిలః ।
ఆరిరాధయిషుః కృష్ణమచరత్తప ఉత్తమమ్ ॥ ౭ ॥
ఆరిరాధయిషుః కృష్ణమచరత్తప ఉత్తమమ్ ॥ ౭ ॥
తేన క్రమానుసిద్ధేన ధ్వస్తకర్మమలాశయః ।
ప్రాణాయామైః సన్నిరుద్ధషడ్వర్గశ్ఛిన్నబన్ధనః ॥ ౮ ॥
ప్రాణాయామైః సన్నిరుద్ధషడ్వర్గశ్ఛిన్నబన్ధనః ॥ ౮ ॥
సనత్కుమారో భగవాన్ యదాహాధ్యాత్మికం పరమ్ ।
యోగం తేనైవ పురుషమభజత్పురుషర్షభః ॥ ౯ ॥
యోగం తేనైవ పురుషమభజత్పురుషర్షభః ॥ ౯ ॥
భగవద్ధర్మిణః సాధోః శ్రద్ధయా యతతః సదా ।
భక్తిర్భగవతి బ్రహ్మణ్యనన్యవిషయాభవత్ ॥ ౧౦ ॥
భక్తిర్భగవతి బ్రహ్మణ్యనన్యవిషయాభవత్ ॥ ౧౦ ॥
తస్యానయా భగవతః పరికర్మశుద్ధ
సత్త్వాత్మనస్తదనుసంస్మరణానుపూర్త్యా ।
జ్ఞానం విరక్తిమదభూన్నిశితేన యేన
చిచ్ఛేద సంశయపదం నిజజీవకోశమ్ ॥ ౧౧ ॥
సత్త్వాత్మనస్తదనుసంస్మరణానుపూర్త్యా ।
జ్ఞానం విరక్తిమదభూన్నిశితేన యేన
చిచ్ఛేద సంశయపదం నిజజీవకోశమ్ ॥ ౧౧ ॥
ఛిన్నాన్యధీరధిగతాత్మగతిర్నిరీహ-
స్తత్తత్యజేఽచ్ఛినదిదం వయునేన యేన ।
తావన్న యోగగతిభిర్యతిరప్రమత్తో
యావద్గదాగ్రజకథాసు రతిం న కుర్యాత్ ॥ ౧౨ ॥
స్తత్తత్యజేఽచ్ఛినదిదం వయునేన యేన ।
తావన్న యోగగతిభిర్యతిరప్రమత్తో
యావద్గదాగ్రజకథాసు రతిం న కుర్యాత్ ॥ ౧౨ ॥
ఏవం స వీరప్రవరః సంయోజ్యాత్మానమాత్మని ।
బ్రహ్మభూతో దృఢం కాలే తత్యాజ స్వం కలేవరమ్ ॥ ౧౩ ॥
బ్రహ్మభూతో దృఢం కాలే తత్యాజ స్వం కలేవరమ్ ॥ ౧౩ ॥
సమ్పీడ్య పాయుం పార్ష్ణిభ్యాం వాయుముత్సారయఞ్ఛనైః ।
నాభ్యాం కోష్ఠేష్వవస్థాప్య హృదురఃకణ్ఠశీర్షణి ॥ ౧౪ ॥
నాభ్యాం కోష్ఠేష్వవస్థాప్య హృదురఃకణ్ఠశీర్షణి ॥ ౧౪ ॥
ఉత్సర్పయంస్తు తం మూర్ధ్ని క్రమేణావేశ్య నిఃస్పృహః ।
వాయుం వాయౌ క్షితౌ కాయం తేజస్తేజస్యయూయుజత్ ॥ ౧౫ ॥
వాయుం వాయౌ క్షితౌ కాయం తేజస్తేజస్యయూయుజత్ ॥ ౧౫ ॥
ఖాన్యాకాశే ద్రవం తోయే యథాస్థానం విభాగశః ।
క్షితిమమ్భసి తత్తేజస్యదో వాయౌ నభస్యముమ్ ॥ ౧౬ ॥
క్షితిమమ్భసి తత్తేజస్యదో వాయౌ నభస్యముమ్ ॥ ౧౬ ॥
ఇన్ద్రియేషు మనస్తాని తన్మాత్రేషు యథోద్భవమ్ ।
భూతాదినామూన్యుత్కృష్య మహత్యాత్మని సన్దధే ॥ ౧౭ ॥
భూతాదినామూన్యుత్కృష్య మహత్యాత్మని సన్దధే ॥ ౧౭ ॥
తం సర్వగుణవిన్యాసం జీవే మాయామయే న్యధాత్ ।
తం చానుశయమాత్మస్థమసావనుశయీ పుమాన్ ।
జ్ఞానవైరాగ్యవీర్యేణ స్వరూపస్థోఽజహాత్ప్రభుః ॥ ౧౮ ॥
తం చానుశయమాత్మస్థమసావనుశయీ పుమాన్ ।
జ్ఞానవైరాగ్యవీర్యేణ స్వరూపస్థోఽజహాత్ప్రభుః ॥ ౧౮ ॥
అర్చిర్నామ మహారాజ్ఞీ తత్పత్న్యనుగతా వనమ్ ।
సుకుమార్యతదర్హా చ యత్పద్భ్యాం స్పర్శనం భువః ॥ ౧౯ ॥
సుకుమార్యతదర్హా చ యత్పద్భ్యాం స్పర్శనం భువః ॥ ౧౯ ॥
అతీవ భర్తుర్వ్రతధర్మనిష్ఠయా
శుశ్రూషయా చార్షదేహయాత్రయా ।
నావిన్దతార్తిం పరికర్శితాపి సా
ప్రేయస్కరస్పర్శనమాననిర్వృతిః ॥ ౨౦ ॥
శుశ్రూషయా చార్షదేహయాత్రయా ।
నావిన్దతార్తిం పరికర్శితాపి సా
ప్రేయస్కరస్పర్శనమాననిర్వృతిః ॥ ౨౦ ॥
దేహం విపన్నాఖిలచేతనాదికం
పత్యుః పృథివ్యా దయితస్య చాత్మనః ।
ఆలక్ష్య కిఞ్చిచ్చ విలప్య సా సతీ
చితామథారోపయదద్రిసానుని ॥ ౨౧ ॥
పత్యుః పృథివ్యా దయితస్య చాత్మనః ।
ఆలక్ష్య కిఞ్చిచ్చ విలప్య సా సతీ
చితామథారోపయదద్రిసానుని ॥ ౨౧ ॥
విధాయ కృత్యం హ్రదినీజలాప్లుతా
దత్త్వోదకం భర్తురుదారకర్మణః ।
నత్వా దివిస్థాంస్త్రిదశాంస్త్రిః పరీత్య
వివేశ వహ్నిం ధ్యాయతీ భర్తృపాదౌ ॥ ౨౨ ॥
దత్త్వోదకం భర్తురుదారకర్మణః ।
నత్వా దివిస్థాంస్త్రిదశాంస్త్రిః పరీత్య
వివేశ వహ్నిం ధ్యాయతీ భర్తృపాదౌ ॥ ౨౨ ॥
విలోక్యానుగతాం సాధ్వీం పృథుం వీరవరం పతిమ్ ।
తుష్టువుర్వరదా దేవైర్దేవపత్న్యః సహస్రశః ॥ ౨౩ ॥
తుష్టువుర్వరదా దేవైర్దేవపత్న్యః సహస్రశః ॥ ౨౩ ॥
కుర్వత్యః కుసుమాసారం తస్మిన్మన్దరసానుని ।
నదత్స్వమరతూర్యేషు గృణన్తి స్మ పరస్పరమ్ ॥ ౨౪ ॥
నదత్స్వమరతూర్యేషు గృణన్తి స్మ పరస్పరమ్ ॥ ౨౪ ॥
దేవ్య ఊచుః
అహో ఇయం వధూర్ధన్యా యా చైవం భూభుజాం పతిమ్ ।
సర్వాత్మనా పతిం భేజే యజ్ఞేశం శ్రీర్వధూరివ ॥ ౨౫ ॥
అహో ఇయం వధూర్ధన్యా యా చైవం భూభుజాం పతిమ్ ।
సర్వాత్మనా పతిం భేజే యజ్ఞేశం శ్రీర్వధూరివ ॥ ౨౫ ॥
సైషా నూనం వ్రజత్యూర్ధ్వమను వైన్యం పతిం సతీ ।
పశ్యతాస్మానతీత్యార్చిర్దుర్విభావ్యేన కర్మణా ॥ ౨౬ ॥
పశ్యతాస్మానతీత్యార్చిర్దుర్విభావ్యేన కర్మణా ॥ ౨౬ ॥
తేషాం దురాపం కిం త్వన్యన్మర్త్యానాం భగవత్పదమ్ ।
భువి లోలాయుషో యే వై నైష్కర్మ్యం సాధయన్త్యుత ॥ ౨౭ ॥
భువి లోలాయుషో యే వై నైష్కర్మ్యం సాధయన్త్యుత ॥ ౨౭ ॥
స వఞ్చితో బతాత్మధ్రుక్ కృచ్ఛ్రేణ మహతా భువి ।
లబ్ధ్వాపవర్గ్యం మానుష్యం విషయేషు విషజ్జతే ॥ ౨౮ ॥
లబ్ధ్వాపవర్గ్యం మానుష్యం విషయేషు విషజ్జతే ॥ ౨౮ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
స్తువతీష్వమరస్త్రీషు పతిలోకం గతా వధూః ।
యం వా ఆత్మవిదాం ధుర్యో వైన్యః ప్రాపాచ్యుతాశ్రయః ॥ ౨౯ ॥
స్తువతీష్వమరస్త్రీషు పతిలోకం గతా వధూః ।
యం వా ఆత్మవిదాం ధుర్యో వైన్యః ప్రాపాచ్యుతాశ్రయః ॥ ౨౯ ॥
ఇత్థమ్భూతానుభావోఽసౌ పృథుః స భగవత్తమః ।
కీర్తితం తస్య చరితముద్దామచరితస్య తే ॥ ౩౦ ॥
కీర్తితం తస్య చరితముద్దామచరితస్య తే ॥ ౩౦ ॥
య ఇదం సుమహత్పుణ్యం శ్రద్ధయావహితః పఠేత్ ।
శ్రావయేచ్ఛృణుయాద్వాపి స పృథోః పదవీమియాత్ ॥ ౩౧ ॥
శ్రావయేచ్ఛృణుయాద్వాపి స పృథోః పదవీమియాత్ ॥ ౩౧ ॥
బ్రాహ్మణో బ్రహ్మవర్చస్వీ రాజన్యో జగతీపతిః ।
వైశ్యః పఠన్ విట్పతిః స్యాచ్ఛూద్రః సత్తమతామియాత్ ॥ ౩౨ ॥
వైశ్యః పఠన్ విట్పతిః స్యాచ్ఛూద్రః సత్తమతామియాత్ ॥ ౩౨ ॥
త్రిః కృత్వ ఇదమాకర్ణ్య నరో నార్యథవాదృతా ।
అప్రజః సుప్రజతమో నిర్ధనో ధనవత్తమః ॥ ౩౩ ॥
అప్రజః సుప్రజతమో నిర్ధనో ధనవత్తమః ॥ ౩౩ ॥
అస్పష్టకీర్తిః సుయశా మూర్ఖో భవతి పణ్డితః ।
ఇదం స్వస్త్యయనం పుంసామమఙ్గల్యనివారణమ్ ॥ ౩౪ ॥
ఇదం స్వస్త్యయనం పుంసామమఙ్గల్యనివారణమ్ ॥ ౩౪ ॥
ధన్యం యశస్యమాయుష్యం స్వర్గ్యం కలిమలాపహమ్ ।
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం సమ్యక్సిద్ధిమభీప్సుభిః ।
శ్రద్ధయైతదనుశ్రావ్యం చతుర్ణాం కారణం పరమ్ ॥ ౩౫ ॥
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం సమ్యక్సిద్ధిమభీప్సుభిః ।
శ్రద్ధయైతదనుశ్రావ్యం చతుర్ణాం కారణం పరమ్ ॥ ౩౫ ॥
విజయాభిముఖో రాజా శ్రుత్వైతదభియాతి యాన్ ।
బలిం తస్మై హరన్త్యగ్రే రాజానః పృథవే యథా ॥ ౩౬ ॥
బలిం తస్మై హరన్త్యగ్రే రాజానః పృథవే యథా ॥ ౩౬ ॥
ముక్తాన్యసఙ్గో భగవత్యమలాం భక్తిముద్వహన్ ।
వైన్యస్య చరితం పుణ్యం శృణుయాచ్ఛ్రావయేత్పఠేత్ ॥ ౩౭ ॥
వైన్యస్య చరితం పుణ్యం శృణుయాచ్ఛ్రావయేత్పఠేత్ ॥ ౩౭ ॥
వైచిత్రవీర్యాభిహితం మహన్మాహాత్మ్యసూచకమ్ ।
అస్మిన్ కృతమతిమర్త్యం పార్థవీం గతిమాప్నుయాత్ ॥ ౩౮ ॥
అస్మిన్ కృతమతిమర్త్యం పార్థవీం గతిమాప్నుయాత్ ॥ ౩౮ ॥
అనుదినమిదమాదరేణ శృణ్వన్
పృథుచరితం ప్రథయన్ విముక్తసఙ్గః ।
భగవతి భవసిన్ధుపోతపాదే
స చ నిపుణాం లభతే రతిం మనుష్యః ॥ ౩౯ ॥
పృథుచరితం ప్రథయన్ విముక్తసఙ్గః ।
భగవతి భవసిన్ధుపోతపాదే
స చ నిపుణాం లభతే రతిం మనుష్యః ॥ ౩౯ ॥