Lord Krishna

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୪.୨୩

(Srimad Bhagavatam Canto 4, Chapter 23 — Pṛthu Retires, and Arci Follows Him in Odia)

Vyasa

Also known as drstvatmanam pravayasamekada vainya atmavan

Pṛthu Retires, and Arci Follows Him. Śrīmad Bhāgavatam Canto 4, Chapter 23 — 39 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଵଯସମେକଦା ଵୈନ୍ଯ ଆତ୍ମଵାନ୍ ।
ଆତ୍ମନା ଵର୍ଧିତାଶେଷସ୍ଵାନୁସର୍ଗଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୧ ॥
ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚାପି ଵୃତ୍ତିଦୋ ଧର୍ମଭୃତ୍ସତାମ୍ ।
ନିଷ୍ପାଦିତେଶ୍ଵରାଦେଶୋ ଯଦର୍ଥମିହ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ॥ ୨ ॥
ଆତ୍ମଜେଷ୍ଵାତ୍ମଜାଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଵିରହାଦ୍ରୁଦତୀମିଵ ।
ପ୍ରଜାସୁ ଵିମନଃସ୍ଵେକଃ ସଦାରୋଽଗାତ୍ତପୋଵନମ୍ ॥ ୩ ॥
ତତ୍ରାପ୍ଯଦାଭ୍ଯନିଯମୋ ଵୈଖାନସସୁସମ୍ମତେ ।
ଆରବ୍ଧ ଉଗ୍ରତପସି ଯଥା ସ୍ଵଵିଜଯେ ପୁରା ॥ ୪ ॥
କନ୍ଦମୂଲଫଲାହାରଃ ଶୁଷ୍କପର୍ଣାଶନଃ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ଅବ୍ଭକ୍ଷଃ କତିଚିତ୍ପକ୍ଷାନ୍ ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ ୫ ॥
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଵୀରୋ ଵର୍ଷାସ୍ଵାସାରଷାଣ୍ମୁନିଃ ।
ଆକଣ୍ଠମଗ୍ନଃ ଶିଶିରେ ଉଦକେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଶଯଃ ॥ ୬ ॥
ତିତିକ୍ଷୁର୍ଯତଵାଗ୍ଦାନ୍ତ ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ଜିତାନିଲଃ ।
ଆରିରାଧଯିଷୁଃ କୃଷ୍ଣମଚରତ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍ ॥ ୭ ॥
ତେନ କ୍ରମାନୁସିଦ୍ଧେନ ଧ୍ଵସ୍ତକର୍ମମଲାଶଯଃ ।
ପ୍ରାଣାଯାମୈଃ ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧଷଡ୍ଵର୍ଗଶ୍ଛିନ୍ନବନ୍ଧନଃ ॥ ୮ ॥
ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାନ୍ ଯଦାହାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ପରମ୍ ।
ଯୋଗଂ ତେନୈଵ ପୁରୁଷମଭଜତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ ୯ ॥
ଭଗଵଦ୍ଧର୍ମିଣଃ ସାଧୋଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯତତଃ ସଦା ।
ଭକ୍ତିର୍ଭଗଵତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନନ୍ଯଵିଷଯାଭଵତ୍ ॥ ୧୦ ॥
ତସ୍ଯାନଯା ଭଗଵତଃ ପରିକର୍ମଶୁଦ୍ଧ
ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନସ୍ତଦନୁସଂସ୍ମରଣାନୁପୂର୍ତ୍ଯା ।
ଜ୍ଞାନଂ ଵିରକ୍ତିମଦଭୂନ୍ନିଶିତେନ ଯେନ
ଚିଚ୍ଛେଦ ସଂଶଯପଦଂ ନିଜଜୀଵକୋଶମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ଛିନ୍ନାନ୍ଯଧୀରଧିଗତାତ୍ମଗତିର୍ନିରୀହ-
ସ୍ତତ୍ତତ୍ଯଜେଽଚ୍ଛିନଦିଦଂ ଵଯୁନେନ ଯେନ ।
ତାଵନ୍ନ ଯୋଗଗତିଭିର୍ଯତିରପ୍ରମତ୍ତୋ
ଯାଵଦ୍ଗଦାଗ୍ରଜକଥାସୁ ରତିଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଏଵଂ ସ ଵୀରପ୍ରଵରଃ ସଂଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି ।
ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋ ଦୃଢଂ କାଲେ ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵଂ କଲେଵରମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ସମ୍ପୀଡ୍ଯ ପାଯୁଂ ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଵାଯୁମୁତ୍ସାରଯଞ୍ଛନୈଃ ।
ନାଭ୍ଯାଂ କୋଷ୍ଠେଷ୍ଵଵସ୍ଥାପ୍ଯ ହୃଦୁରଃକଣ୍ଠଶୀର୍ଷଣି ॥ ୧୪ ॥
ଉତ୍ସର୍ପଯଂସ୍ତୁ ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି କ୍ରମେଣାଵେଶ୍ଯ ନିଃସ୍ପୃହଃ ।
ଵାଯୁଂ ଵାଯୌ କ୍ଷିତୌ କାଯଂ ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଯଯୂଯୁଜତ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଖାନ୍ଯାକାଶେ ଦ୍ରଵଂ ତୋଯେ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଵିଭାଗଶଃ ।
କ୍ଷିତିମମ୍ଭସି ତତ୍ତେଜସ୍ଯଦୋ ଵାଯୌ ନଭସ୍ଯମୁମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ମନସ୍ତାନି ତନ୍ମାତ୍ରେଷୁ ଯଥୋଦ୍ଭଵମ୍ ।
ଭୂତାଦିନାମୂନ୍ଯୁତ୍କୃଷ୍ଯ ମହତ୍ଯାତ୍ମନି ସନ୍ଦଧେ ॥ ୧୭ ॥
ତଂ ସର୍ଵଗୁଣଵିନ୍ଯାସଂ ଜୀଵେ ମାଯାମଯେ ନ୍ଯଧାତ୍ ।
ତଂ ଚାନୁଶଯମାତ୍ମସ୍ଥମସାଵନୁଶଯୀ ପୁମାନ୍ ।
ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ସ୍ଵରୂପସ୍ଥୋଽଜହାତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧୮ ॥
ଅର୍ଚିର୍ନାମ ମହାରାଜ୍ଞୀ ତତ୍ପତ୍ନ୍ଯନୁଗତା ଵନମ୍ ।
ସୁକୁମାର୍ଯତଦର୍ହା ଚ ଯତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସ୍ପର୍ଶନଂ ଭୁଵଃ ॥ ୧୯ ॥
ଅତୀଵ ଭର୍ତୁର୍ଵ୍ରତଧର୍ମନିଷ୍ଠଯା
ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଚାର୍ଷଦେହଯାତ୍ରଯା ।
ନାଵିନ୍ଦତାର୍ତିଂ ପରିକର୍ଶିତାପି ସା
ପ୍ରେଯସ୍କରସ୍ପର୍ଶନମାନନିର୍ଵୃତିଃ ॥ ୨୦ ॥
ଦେହଂ ଵିପନ୍ନାଖିଲଚେତନାଦିକଂ
ପତ୍ଯୁଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଦଯିତସ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ ।
ଆଲକ୍ଷ୍ଯ କିଞ୍ଚିଚ୍ଚ ଵିଲପ୍ଯ ସା ସତୀ
ଚିତାମଥାରୋପଯଦଦ୍ରିସାନୁନି ॥ ୨୧ ॥
ଵିଧାଯ କୃତ୍ଯଂ ହ୍ରଦିନୀଜଲାପ୍ଲୁତା
ଦତ୍ତ୍ଵୋଦକଂ ଭର୍ତୁରୁଦାରକର୍ମଣଃ ।
ନତ୍ଵା ଦିଵିସ୍ଥାଂସ୍ତ୍ରିଦଶାଂସ୍ତ୍ରିଃ ପରୀତ୍ଯ
ଵିଵେଶ ଵହ୍ନିଂ ଧ୍ଯାଯତୀ ଭର୍ତୃପାଦୌ ॥ ୨୨ ॥
ଵିଲୋକ୍ଯାନୁଗତାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ପୃଥୁଂ ଵୀରଵରଂ ପତିମ୍ ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵରଦା ଦେଵୈର୍ଦେଵପତ୍ନ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୨୩ ॥
କୁର୍ଵତ୍ଯଃ କୁସୁମାସାରଂ ତସ୍ମିନ୍ମନ୍ଦରସାନୁନି ।
ନଦତ୍ସ୍ଵମରତୂର୍ଯେଷୁ ଗୃଣନ୍ତି ସ୍ମ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଦେଵ୍ଯ ଊଚୁଃ
ଅହୋ ଇଯଂ ଵଧୂର୍ଧନ୍ଯା ଯା ଚୈଵଂ ଭୂଭୁଜାଂ ପତିମ୍ ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ପତିଂ ଭେଜେ ଯଜ୍ଞେଶଂ ଶ୍ରୀର୍ଵଧୂରିଵ ॥ ୨୫ ॥
ସୈଷା ନୂନଂ ଵ୍ରଜତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵମନୁ ଵୈନ୍ଯଂ ପତିଂ ସତୀ ।
ପଶ୍ଯତାସ୍ମାନତୀତ୍ଯାର୍ଚିର୍ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯେନ କର୍ମଣା ॥ ୨୬ ॥
ତେଷାଂ ଦୁରାପଂ କିଂ ତ୍ଵନ୍ଯନ୍ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭଗଵତ୍ପଦମ୍ ।
ଭୁଵି ଲୋଲାଯୁଷୋ ଯେ ଵୈ ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯଂ ସାଧଯନ୍ତ୍ଯୁତ ॥ ୨୭ ॥
ସ ଵଞ୍ଚିତୋ ବତାତ୍ମଧ୍ରୁକ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ଭୁଵି ।
ଲବ୍ଧ୍ଵାପଵର୍ଗ୍ଯଂ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଵିଷଯେଷୁ ଵିଷଜ୍ଜତେ ॥ ୨୮ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ସ୍ତୁଵତୀଷ୍ଵମରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ପତିଲୋକଂ ଗତା ଵଧୂଃ ।
ଯଂ ଵା ଆତ୍ମଵିଦାଂ ଧୁର୍ଯୋ ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରାପାଚ୍ଯୁତାଶ୍ରଯଃ ॥ ୨୯ ॥
ଇତ୍ଥମ୍ଭୂତାନୁଭାଵୋଽସୌ ପୃଥୁଃ ସ ଭଗଵତ୍ତମଃ ।
କୀର୍ତିତଂ ତସ୍ଯ ଚରିତମୁଦ୍ଦାମଚରିତସ୍ଯ ତେ ॥ ୩୦ ॥
ଯ ଇଦଂ ସୁମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଵହିତଃ ପଠେତ୍ ।
ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସ ପୃଥୋଃ ପଦଵୀମିଯାତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଵୀ ରାଜନ୍ଯୋ ଜଗତୀପତିଃ ।
ଵୈଶ୍ଯଃ ପଠନ୍ ଵିଟ୍ପତିଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସତ୍ତମତାମିଯାତ୍ ॥ ୩୨ ॥
ତ୍ରିଃ କୃତ୍ଵ ଇଦମାକର୍ଣ୍ଯ ନରୋ ନାର୍ଯଥଵାଦୃତା ।
ଅପ୍ରଜଃ ସୁପ୍ରଜତମୋ ନିର୍ଧନୋ ଧନଵତ୍ତମଃ ॥ ୩୩ ॥
ଅସ୍ପଷ୍ଟକୀର୍ତିଃ ସୁଯଶା ମୂର୍ଖୋ ଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ ।
ଇଦଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ପୁଂସାମମଙ୍ଗଲ୍ଯନିଵାରଣମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ କଲିମଲାପହମ୍ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସମ୍ଯକ୍ସିଦ୍ଧିମଭୀପ୍ସୁଭିଃ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯୈତଦନୁଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଣାଂ କାରଣଂ ପରମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଵିଜଯାଭିମୁଖୋ ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦଭିଯାତି ଯାନ୍ ।
ବଲିଂ ତସ୍ମୈ ହରନ୍ତ୍ଯଗ୍ରେ ରାଜାନଃ ପୃଥଵେ ଯଥା ॥ ୩୬ ॥
ମୁକ୍ତାନ୍ଯସଙ୍ଗୋ ଭଗଵତ୍ଯମଲାଂ ଭକ୍ତିମୁଦ୍ଵହନ୍ ।
ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଛ୍ରାଵଯେତ୍ପଠେତ୍ ॥ ୩୭ ॥
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯାଭିହିତଂ ମହନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯସୂଚକମ୍ ।
ଅସ୍ମିନ୍ କୃତମତିମର୍ତ୍ଯଂ ପାର୍ଥଵୀଂ ଗତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୩୮ ॥
ଅନୁଦିନମିଦମାଦରେଣ ଶୃଣ୍ଵନ୍
ପୃଥୁଚରିତଂ ପ୍ରଥଯନ୍ ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ।
ଭଗଵତି ଭଵସିନ୍ଧୁପୋତପାଦେ
ସ ଚ ନିପୁଣାଂ ଲଭତେ ରତିଂ ମନୁଷ୍ଯଃ ॥ ୩୯ ॥

Explore More