નારદ ઉવાચ
સ એકદા મહેષ્વાસો રથં પઞ્ચાશ્વમાશુગમ્ ।
દ્વીષં દ્વિચક્રમેકાક્ષં ત્રિવેણું પઞ્ચબન્ધુરમ્ ॥ ૧ ॥
સ એકદા મહેષ્વાસો રથં પઞ્ચાશ્વમાશુગમ્ ।
દ્વીષં દ્વિચક્રમેકાક્ષં ત્રિવેણું પઞ્ચબન્ધુરમ્ ॥ ૧ ॥
એકરશ્મ્યેકદમનમેકનીડં દ્વિકૂબરમ્ ।
પઞ્ચપ્રહરણં સપ્તવરૂથં પઞ્ચવિક્રમમ્ ॥ ૨ ॥
પઞ્ચપ્રહરણં સપ્તવરૂથં પઞ્ચવિક્રમમ્ ॥ ૨ ॥
હૈમોપસ્કરમારુહ્ય સ્વર્ણવર્માક્ષયેષુધિઃ ।
એકાદશચમૂનાથઃ પઞ્ચપ્રસ્થમગાદ્વનમ્ ॥ ૩ ॥
એકાદશચમૂનાથઃ પઞ્ચપ્રસ્થમગાદ્વનમ્ ॥ ૩ ॥
ચચાર મૃગયાં તત્ર દૃપ્ત આત્તેષુકાર્મુકઃ ।
વિહાય જાયામતદર્હાં મૃગવ્યસનલાલસઃ ॥ ૪ ॥
વિહાય જાયામતદર્હાં મૃગવ્યસનલાલસઃ ॥ ૪ ॥
આસુરીં વૃત્તિમાશ્રિત્ય ઘોરાત્મા નિરનુગ્રહઃ ।
ન્યહનન્નિશિતૈર્બાણૈર્વનેષુ વનગોચરાન્ ॥ ૫ ॥
ન્યહનન્નિશિતૈર્બાણૈર્વનેષુ વનગોચરાન્ ॥ ૫ ॥
તીર્થેષુ પ્રતિદૃષ્ટેષુ રાજા મેધ્યાન્ પશૂન્ વને ।
યાવદર્થમલં લુબ્ધો હન્યાદિતિ નિયમ્યતે ॥ ૬ ॥
યાવદર્થમલં લુબ્ધો હન્યાદિતિ નિયમ્યતે ॥ ૬ ॥
ય એવં કર્મ નિયતં વિદ્વાન્ કુર્વીત માનવઃ ।
કર્મણા તેન રાજેન્દ્ર જ્ઞાનેન ન સ લિપ્યતે ॥ ૭ ॥
કર્મણા તેન રાજેન્દ્ર જ્ઞાનેન ન સ લિપ્યતે ॥ ૭ ॥
અન્યથા કર્મ કુર્વાણો માનારૂઢો નિબધ્યતે ।
ગુણપ્રવાહપતિતો નષ્ટપ્રજ્ઞો વ્રજત્યધઃ ॥ ૮ ॥
ગુણપ્રવાહપતિતો નષ્ટપ્રજ્ઞો વ્રજત્યધઃ ॥ ૮ ॥
તત્ર નિર્ભિન્નગાત્રાણાં ચિત્રવાજૈઃ શિલીમુખૈઃ ।
વિપ્લવોઽભૂદ્દુઃખિતાનાં દુઃસહઃ કરુણાત્મનામ્ ॥ ૯ ॥
વિપ્લવોઽભૂદ્દુઃખિતાનાં દુઃસહઃ કરુણાત્મનામ્ ॥ ૯ ॥
શશાન્ વરાહાન્ મહિષાન્ ગવયાન્ રુરુશલ્યકાન્ ।
મેધ્યાનન્યાંશ્ચ વિવિધાન્ વિનિઘ્નન્ શ્રમમધ્યગાત્ ॥ ૧૦ ॥
મેધ્યાનન્યાંશ્ચ વિવિધાન્ વિનિઘ્નન્ શ્રમમધ્યગાત્ ॥ ૧૦ ॥
તતઃ ક્ષુત્તૃટ્પરિશ્રાન્તો નિવૃત્તો ગૃહમેયિવાન્ ।
કૃતસ્નાનોચિતાહારઃ સંવિવેશ ગતક્લમઃ ॥ ૧૧ ॥
કૃતસ્નાનોચિતાહારઃ સંવિવેશ ગતક્લમઃ ॥ ૧૧ ॥
આત્માનમર્હયાં ચક્રે ધૂપાલેપસ્રગાદિભિઃ ।
સાધ્વલઙ્કૃતસર્વાઙ્ગો મહિષ્યામાદધે મનઃ ॥ ૧૨ ॥
સાધ્વલઙ્કૃતસર્વાઙ્ગો મહિષ્યામાદધે મનઃ ॥ ૧૨ ॥
તૃપ્તો હૃષ્ટઃ સુદૃપ્તશ્ચ કન્દર્પાકૃષ્ટમાનસઃ ।
ન વ્યચષ્ટ વરારોહાં ગૃહિણીં ગૃહમેધિનીમ્ ॥ ૧૩ ॥
ન વ્યચષ્ટ વરારોહાં ગૃહિણીં ગૃહમેધિનીમ્ ॥ ૧૩ ॥
અન્તઃપુરસ્ત્રિયોઽપૃચ્છદ્વિમના ઇવ વેદિષત્ ।
અપિ વઃ કુશલં રામાઃ સેશ્વરીણાં યથા પુરા ॥ ૧૪ ॥
અપિ વઃ કુશલં રામાઃ સેશ્વરીણાં યથા પુરા ॥ ૧૪ ॥
ન તથૈતર્હિ રોચન્તે ગૃહેષુ ગૃહસમ્પદઃ ।
યદિ ન સ્યાદ્ગૃહે માતા પત્ની વા પતિદેવતા ।
વ્યઙ્ગે રથ ઇવ પ્રાજ્ઞઃ કો નામાસીત દીનવત્ ॥ ૧૫ ॥
યદિ ન સ્યાદ્ગૃહે માતા પત્ની વા પતિદેવતા ।
વ્યઙ્ગે રથ ઇવ પ્રાજ્ઞઃ કો નામાસીત દીનવત્ ॥ ૧૫ ॥
ક્વ વર્તતે સા લલના મજ્જન્તં વ્યસનાર્ણવે ।
યા મામુદ્ધરતે પ્રજ્ઞાં દીપયન્તી પદે પદે ॥ ૧૬ ॥
યા મામુદ્ધરતે પ્રજ્ઞાં દીપયન્તી પદે પદે ॥ ૧૬ ॥
રામા ઊચુઃ
નરનાથ ન જાનીમસ્ત્વત્પ્રિયા યદ્વયવસ્યતિ ।
ભૂતલે નિરવસ્તારે શયાનાં પશ્ય શત્રુહન્ ॥ ૧૭ ॥
નરનાથ ન જાનીમસ્ત્વત્પ્રિયા યદ્વયવસ્યતિ ।
ભૂતલે નિરવસ્તારે શયાનાં પશ્ય શત્રુહન્ ॥ ૧૭ ॥
નારદ ઉવાચ
પુરઞ્જનઃ સ્વમહિષીં નિરીક્ષ્યાવધુતાં ભુવિ ।
તત્સઙ્ગોન્મથિતજ્ઞાનો વૈક્લવ્યં પરમં યયૌ ॥ ૧૮ ॥
પુરઞ્જનઃ સ્વમહિષીં નિરીક્ષ્યાવધુતાં ભુવિ ।
તત્સઙ્ગોન્મથિતજ્ઞાનો વૈક્લવ્યં પરમં યયૌ ॥ ૧૮ ॥
સાન્ત્વયન્ શ્લક્ષ્ણયા વાચા હૃદયેન વિદૂયતા ।
પ્રેયસ્યાઃ સ્નેહસંરમ્ભલિઙ્ગમાત્મનિ નાભ્યગાત્ ॥ ૧૯ ॥
પ્રેયસ્યાઃ સ્નેહસંરમ્ભલિઙ્ગમાત્મનિ નાભ્યગાત્ ॥ ૧૯ ॥
અનુનિન્યેઽથ શનકૈર્વીરોઽનુનયકોવિદઃ ।
પસ્પર્શ પાદયુગલમાહ ચોત્સઙ્ગલાલિતામ્ ॥ ૨૦ ॥
પસ્પર્શ પાદયુગલમાહ ચોત્સઙ્ગલાલિતામ્ ॥ ૨૦ ॥
પુરઞ્જન ઉવાચ
નૂનં ત્વકૃતપુણ્યાસ્તે ભૃત્યા યેષ્વીશ્વરાઃ શુભે ।
કૃતાગઃસ્વાત્મસાત્કૃત્વા શિક્ષાદણ્ડં ન યુઞ્જતે ॥ ૨૧ ॥
નૂનં ત્વકૃતપુણ્યાસ્તે ભૃત્યા યેષ્વીશ્વરાઃ શુભે ।
કૃતાગઃસ્વાત્મસાત્કૃત્વા શિક્ષાદણ્ડં ન યુઞ્જતે ॥ ૨૧ ॥
પરમોઽનુગ્રહો દણ્ડો ભૃત્યેષુ પ્રભુણાર્પિતઃ ।
બાલો ન વેદ તત્તન્વિ બન્ધુકૃત્યમમર્ષણઃ ॥ ૨૨ ॥
બાલો ન વેદ તત્તન્વિ બન્ધુકૃત્યમમર્ષણઃ ॥ ૨૨ ॥
સા ત્વં મુખં સુદતિ સુભ્ર્વનુરાગભાર
વ્રીડાવિલમ્બવિલસદ્ધસિતાવલોકમ્ ।
નીલાલકાલિભિરુપસ્કૃતમુન્નસં નઃ
સ્વાનાં પ્રદર્શય મનસ્વિનિ વલ્ગુવાક્યમ્ ॥ ૨૩ ॥
વ્રીડાવિલમ્બવિલસદ્ધસિતાવલોકમ્ ।
નીલાલકાલિભિરુપસ્કૃતમુન્નસં નઃ
સ્વાનાં પ્રદર્શય મનસ્વિનિ વલ્ગુવાક્યમ્ ॥ ૨૩ ॥
તસ્મિન્દધે દમમહં તવ વીરપત્નિ
યોઽન્યત્ર ભૂસુરકુલાત્કૃતકિલ્બિષસ્તમ્ ।
પશ્યે ન વીતભયમુન્મુદિતં ત્રિલોક્યા-
મન્યત્ર વૈ મુરરિપોરિતરત્ર દાસાત્ ॥ ૨૪ ॥
યોઽન્યત્ર ભૂસુરકુલાત્કૃતકિલ્બિષસ્તમ્ ।
પશ્યે ન વીતભયમુન્મુદિતં ત્રિલોક્યા-
મન્યત્ર વૈ મુરરિપોરિતરત્ર દાસાત્ ॥ ૨૪ ॥
વક્ત્રં ન તે વિતિલકં મલિનં વિહર્ષં
સંરમ્ભભીમમવિમૃષ્ટમપેતરાગમ્ ।
પશ્યે સ્તનાવપિ શુચોપહતૌ સુજાતૌ
બિમ્બાધરં વિગતકુઙ્કુમપઙ્કરાગમ્ ॥ ૨૫ ॥
સંરમ્ભભીમમવિમૃષ્ટમપેતરાગમ્ ।
પશ્યે સ્તનાવપિ શુચોપહતૌ સુજાતૌ
બિમ્બાધરં વિગતકુઙ્કુમપઙ્કરાગમ્ ॥ ૨૫ ॥
તન્મે પ્રસીદ સુહૃદઃ કૃતકિલ્બિષસ્ય
સ્વૈરં ગતસ્ય મૃગયાં વ્યસનાતુરસ્ય ।
કા દેવરં વશગતં કુસુમાસ્ત્રવેગ
વિસ્રસ્તપૌંસ્નમુશતી ન ભજેત કૃત્યે ॥ ૨૬ ॥
સ્વૈરં ગતસ્ય મૃગયાં વ્યસનાતુરસ્ય ।
કા દેવરં વશગતં કુસુમાસ્ત્રવેગ
વિસ્રસ્તપૌંસ્નમુશતી ન ભજેત કૃત્યે ॥ ૨૬ ॥