મૈત્રેય ઉવાચ
સદા વિદ્વિષતોરેવં કાલો વૈ ધ્રિયમાણયોઃ ।
જામાતુઃ શ્વશુરસ્યાપિ સુમહાનતિચક્રમે ॥ ૧ ॥
સદા વિદ્વિષતોરેવં કાલો વૈ ધ્રિયમાણયોઃ ।
જામાતુઃ શ્વશુરસ્યાપિ સુમહાનતિચક્રમે ॥ ૧ ॥
યદાભિષિક્તો દક્ષસ્તુ બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના ।
પ્રજાપતીનાં સર્વેષામાધિપત્યે સ્મયોઽભવત્ ॥ ૨ ॥
પ્રજાપતીનાં સર્વેષામાધિપત્યે સ્મયોઽભવત્ ॥ ૨ ॥
ઇષ્ટ્વા સ વાજપેયેન બ્રહ્મિષ્ઠાનભિભૂય ચ ।
બૃહસ્પતિસવં નામ સમારેભે ક્રતૂત્તમમ્ ॥ ૩ ॥
બૃહસ્પતિસવં નામ સમારેભે ક્રતૂત્તમમ્ ॥ ૩ ॥
તસ્મિન્બ્રહ્મર્ષયઃ સર્વે દેવર્ષિપિતૃદેવતાઃ ।
આસન્ કૃતસ્વસ્ત્યયનાસ્તત્પત્ન્યશ્ચ સભર્તૃકાઃ ॥ ૪ ॥
આસન્ કૃતસ્વસ્ત્યયનાસ્તત્પત્ન્યશ્ચ સભર્તૃકાઃ ॥ ૪ ॥
તદુપશ્રુત્ય નભસિ ખેચરાણાં પ્રજલ્પતામ્ ।
સતી દાક્ષાયણી દેવી પિતૃયજ્ઞમહોત્સવમ્ ॥ ૫ ॥
સતી દાક્ષાયણી દેવી પિતૃયજ્ઞમહોત્સવમ્ ॥ ૫ ॥
વ્રજન્તીઃ સર્વતો દિગ્ભ્ય ઉપદેવવરસ્ત્રિયઃ ।
વિમાનયાનાઃ સપ્રેષ્ઠા નિષ્કકણ્ઠીઃ સુવાસસઃ ॥ ૬ ॥
વિમાનયાનાઃ સપ્રેષ્ઠા નિષ્કકણ્ઠીઃ સુવાસસઃ ॥ ૬ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્વનિલયાભ્યાશે લોલાક્ષીર્મૃષ્ટકુણ્ડલાઃ ।
પતિં ભૂતપતિં દેવમૌત્સુક્યાદભ્યભાષત ॥ ૭ ॥
પતિં ભૂતપતિં દેવમૌત્સુક્યાદભ્યભાષત ॥ ૭ ॥
સત્યુવાચ
પ્રજાપતેસ્તે શ્વશુરસ્ય સામ્પ્રતં
નિર્યાપિતો યજ્ઞમહોત્સવઃ કિલ ।
વયં ચ તત્રાભિસરામ વામ તે
યદ્યર્થિતામી વિબુધા વ્રજન્તિ હિ ॥ ૮ ॥
પ્રજાપતેસ્તે શ્વશુરસ્ય સામ્પ્રતં
નિર્યાપિતો યજ્ઞમહોત્સવઃ કિલ ।
વયં ચ તત્રાભિસરામ વામ તે
યદ્યર્થિતામી વિબુધા વ્રજન્તિ હિ ॥ ૮ ॥
તસ્મિન્ભગિન્યો મમ ભર્તૃભિઃ સ્વકૈ-
ર્ધ્રુવં ગમિષ્યન્તિ સુહૃદ્દિદૃક્ષવઃ ।
અહં ચ તસ્મિન્ભવતાભિકામયે
સહોપનીતં પરિબર્હમર્હિતુમ્ ॥ ૯ ॥
ર્ધ્રુવં ગમિષ્યન્તિ સુહૃદ્દિદૃક્ષવઃ ।
અહં ચ તસ્મિન્ભવતાભિકામયે
સહોપનીતં પરિબર્હમર્હિતુમ્ ॥ ૯ ॥
તત્ર સ્વસૃર્મે નનુ ભર્તૃસમ્મિતા
માતૃષ્વસૃઃ ક્લિન્નધિયં ચ માતરમ્ ।
દ્રક્ષ્યે ચિરોત્કણ્ઠમના મહર્ષિભિ-
રુન્નીયમાનં ચ મૃડાધ્વરધ્વજમ્ ॥ ૧૦ ॥
માતૃષ્વસૃઃ ક્લિન્નધિયં ચ માતરમ્ ।
દ્રક્ષ્યે ચિરોત્કણ્ઠમના મહર્ષિભિ-
રુન્નીયમાનં ચ મૃડાધ્વરધ્વજમ્ ॥ ૧૦ ॥
ત્વય્યેતદાશ્ચર્યમજાત્મમાયયા
વિનિર્મિતં ભાતિ ગુણત્રયાત્મકમ્ ।
તથાપ્યહં યોષિદતત્ત્વવિચ્ચ તે
દીના દિદૃક્ષે ભવ મે ભવક્ષિતિમ્ ॥ ૧૧ ॥
વિનિર્મિતં ભાતિ ગુણત્રયાત્મકમ્ ।
તથાપ્યહં યોષિદતત્ત્વવિચ્ચ તે
દીના દિદૃક્ષે ભવ મે ભવક્ષિતિમ્ ॥ ૧૧ ॥
પશ્ય પ્રયાન્તીરભવાન્યયોષિતો
ઽપ્યલડ્કૃતાઃ કાન્તસખા વરૂથશઃ ।
યાસાં વ્રજદ્ભિઃ શિતિકણ્ઠ મણ્ડિતં
નભો વિમાનૈઃ કલહંસપાણ્ડુભિઃ ॥ ૧૨ ॥
ઽપ્યલડ્કૃતાઃ કાન્તસખા વરૂથશઃ ।
યાસાં વ્રજદ્ભિઃ શિતિકણ્ઠ મણ્ડિતં
નભો વિમાનૈઃ કલહંસપાણ્ડુભિઃ ॥ ૧૨ ॥
કથં સુતાયાઃ પિતૃગેહકૌતુકં
નિશમ્ય દેહઃ સુરવર્ય નેઙ્ગતે ।
અનાહુતા અપ્યભિયન્તિ સૌહૃદં
ભર્તુર્ગુરોર્દેહકૃતશ્ચ કેતનમ્ ॥ ૧૩ ॥
નિશમ્ય દેહઃ સુરવર્ય નેઙ્ગતે ।
અનાહુતા અપ્યભિયન્તિ સૌહૃદં
ભર્તુર્ગુરોર્દેહકૃતશ્ચ કેતનમ્ ॥ ૧૩ ॥
તન્મે પ્રસીદેદમમર્ત્ય વાઞ્છિતં
કર્તું ભવાન્કારુણિકો બતાર્હતિ ।
ત્વયાત્મનોઽર્ધેઽહમદભ્રચક્ષુષા
નિરૂપિતા માનુગૃહાણ યાચિતઃ ॥ ૧૪ ॥
કર્તું ભવાન્કારુણિકો બતાર્હતિ ।
ત્વયાત્મનોઽર્ધેઽહમદભ્રચક્ષુષા
નિરૂપિતા માનુગૃહાણ યાચિતઃ ॥ ૧૪ ॥
ઋષિરુવાચ
એવં ગિરિત્રઃ પ્રિયયાભિભાષિતઃ
પ્રત્યભ્યધત્ત પ્રહસન્ સુહૃત્પ્રિયઃ ।
સંસ્મારિતો મર્મભિદઃ કુવાગિષૂન્
યાનાહ કો વિશ્વસૃજાં સમક્ષતઃ ॥ ૧૫ ॥
એવં ગિરિત્રઃ પ્રિયયાભિભાષિતઃ
પ્રત્યભ્યધત્ત પ્રહસન્ સુહૃત્પ્રિયઃ ।
સંસ્મારિતો મર્મભિદઃ કુવાગિષૂન્
યાનાહ કો વિશ્વસૃજાં સમક્ષતઃ ॥ ૧૫ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ત્વયોદિતં શોભનમેવ શોભને
અનાહુતા અપ્યભિયન્તિ બન્ધુષુ ।
તે યદ્યનુત્પાદિતદોષદૃષ્ટયો
બલીયસાનાત્મ્યમદેન મન્યુના ॥ ૧૬ ॥
ત્વયોદિતં શોભનમેવ શોભને
અનાહુતા અપ્યભિયન્તિ બન્ધુષુ ।
તે યદ્યનુત્પાદિતદોષદૃષ્ટયો
બલીયસાનાત્મ્યમદેન મન્યુના ॥ ૧૬ ॥
વિદ્યાતપોવિત્તવપુર્વયઃકુલૈઃ
સતાં ગુણૈઃ ષડ્ભિરસત્તમેતરૈઃ ।
સ્મૃતૌ હતાયાં ભૃતમાનદુર્દૃશઃ
સ્તબ્ધા ન પશ્યન્તિ હિ ધામ ભૂયસામ્ ॥ ૧૭ ॥
સતાં ગુણૈઃ ષડ્ભિરસત્તમેતરૈઃ ।
સ્મૃતૌ હતાયાં ભૃતમાનદુર્દૃશઃ
સ્તબ્ધા ન પશ્યન્તિ હિ ધામ ભૂયસામ્ ॥ ૧૭ ॥
નૈતાદૃશાનાં સ્વજનવ્યપેક્ષયા
ગૃહાન્પ્રતીયાદનવસ્થિતાત્મનામ્ ।
યેઽભ્યાગતાન્ વક્રધિયાભિચક્ષતે
આરોપિતભ્રૂભિરમર્ષણાક્ષિભિઃ ॥ ૧૮ ॥
ગૃહાન્પ્રતીયાદનવસ્થિતાત્મનામ્ ।
યેઽભ્યાગતાન્ વક્રધિયાભિચક્ષતે
આરોપિતભ્રૂભિરમર્ષણાક્ષિભિઃ ॥ ૧૮ ॥
તથારિભિર્ન વ્યથતે શિલીમુખૈઃ
શેતેઽર્દિતાઙ્ગો હૃદયેન દૂયતા ।
સ્વાનાં યથા વક્રધિયાં દુરુક્તિભિ-
ર્દિવાનિશં તપ્યતિ મર્મતાડિતઃ ॥ ૧૯ ॥
શેતેઽર્દિતાઙ્ગો હૃદયેન દૂયતા ।
સ્વાનાં યથા વક્રધિયાં દુરુક્તિભિ-
ર્દિવાનિશં તપ્યતિ મર્મતાડિતઃ ॥ ૧૯ ॥
વ્યક્તં ત્વમુત્કૃષ્ટગતેઃ પ્રજાપતેઃ
પ્રિયાત્મજાનામસિ સુભ્રુ મે મતા ।
તથાપિ માનં ન પિતુઃ પ્રપત્સ્યસે
મદાશ્રયાત્કઃ પરિતપ્યતે યતઃ ॥ ૨૦ ॥
પ્રિયાત્મજાનામસિ સુભ્રુ મે મતા ।
તથાપિ માનં ન પિતુઃ પ્રપત્સ્યસે
મદાશ્રયાત્કઃ પરિતપ્યતે યતઃ ॥ ૨૦ ॥
પાપચ્યમાનેન હૃદાતુરેન્દ્રિયઃ
સમૃદ્ધિભિઃ પૂરુષબુદ્ધિસાક્ષિણામ્ ।
અકલ્પ એષામધિરોઢુમઞ્જસા
પરં પદં દ્વેષ્ટિ યથાસુરા હરિમ્ ॥ ૨૧ ॥
સમૃદ્ધિભિઃ પૂરુષબુદ્ધિસાક્ષિણામ્ ।
અકલ્પ એષામધિરોઢુમઞ્જસા
પરં પદં દ્વેષ્ટિ યથાસુરા હરિમ્ ॥ ૨૧ ॥
પ્રત્યુદ્ગમપ્રશ્રયણાભિવાદનં
વિધીયતે સાધુ મિથઃ સુમધ્યમે ।
પ્રાજ્ઞૈઃ પરસ્મૈ પુરુષાય ચેતસા
ગુહાશયાયૈવ ન દેહમાનિને ॥ ૨૨ ॥
વિધીયતે સાધુ મિથઃ સુમધ્યમે ।
પ્રાજ્ઞૈઃ પરસ્મૈ પુરુષાય ચેતસા
ગુહાશયાયૈવ ન દેહમાનિને ॥ ૨૨ ॥
સત્ત્વં વિશુદ્ધં વસુદેવશબ્દિતં
યદીયતે તત્ર પુમાનપાવૃતઃ ।
સત્ત્વે ચ તસ્મિન્ભગવાન્વાસુદેવો
હ્યધોક્ષજો મે નમસા વિધીયતે ॥ ૨૩ ॥
યદીયતે તત્ર પુમાનપાવૃતઃ ।
સત્ત્વે ચ તસ્મિન્ભગવાન્વાસુદેવો
હ્યધોક્ષજો મે નમસા વિધીયતે ॥ ૨૩ ॥
તત્તે નિરીક્ષ્યો ન પિતાપિ દેહકૃદ્
દક્ષો મમ દ્વિટ્તદનુવ્રતાશ્ચ યે ।
યો વિશ્વસૃગ્યજ્ઞગતં વરોરુ મા-
મનાગસં દુર્વચસાકરોત્તિરઃ ॥ ૨૪ ॥
દક્ષો મમ દ્વિટ્તદનુવ્રતાશ્ચ યે ।
યો વિશ્વસૃગ્યજ્ઞગતં વરોરુ મા-
મનાગસં દુર્વચસાકરોત્તિરઃ ॥ ૨૪ ॥
યદિ વ્રજિષ્યસ્યતિહાય મદ્વચો
ભદ્રં ભવત્યા ન તતો ભવિષ્યતિ ।
સમ્ભાવિતસ્ય સ્વજનાત્પરાભવો
યદા સ સદ્યો મરણાય કલ્પતે ॥ ૨૫ ॥
ભદ્રં ભવત્યા ન તતો ભવિષ્યતિ ।
સમ્ભાવિતસ્ય સ્વજનાત્પરાભવો
યદા સ સદ્યો મરણાય કલ્પતે ॥ ૨૫ ॥