ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ସଦା ଵିଦ୍ଵିଷତୋରେଵଂ କାଲୋ ଵୈ ଧ୍ରିଯମାଣଯୋଃ ।
ଜାମାତୁଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯାପି ସୁମହାନତିଚକ୍ରମେ ॥ ୧ ॥
ସଦା ଵିଦ୍ଵିଷତୋରେଵଂ କାଲୋ ଵୈ ଧ୍ରିଯମାଣଯୋଃ ।
ଜାମାତୁଃ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯାପି ସୁମହାନତିଚକ୍ରମେ ॥ ୧ ॥
ଯଦାଭିଷିକ୍ତୋ ଦକ୍ଷସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା ।
ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାମାଧିପତ୍ଯେ ସ୍ମଯୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨ ॥
ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାମାଧିପତ୍ଯେ ସ୍ମଯୋଽଭଵତ୍ ॥ ୨ ॥
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଵାଜପେଯେନ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାନଭିଭୂଯ ଚ ।
ବୃହସ୍ପତିସଵଂ ନାମ ସମାରେଭେ କ୍ରତୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୩ ॥
ବୃହସ୍ପତିସଵଂ ନାମ ସମାରେଭେ କ୍ରତୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୩ ॥
ତସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଦେଵତାଃ ।
ଆସନ୍ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାସ୍ତତ୍ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ସଭର୍ତୃକାଃ ॥ ୪ ॥
ଆସନ୍ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାସ୍ତତ୍ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ସଭର୍ତୃକାଃ ॥ ୪ ॥
ତଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ନଭସି ଖେଚରାଣାଂ ପ୍ରଜଲ୍ପତାମ୍ ।
ସତୀ ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଦେଵୀ ପିତୃଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସଵମ୍ ॥ ୫ ॥
ସତୀ ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଦେଵୀ ପିତୃଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସଵମ୍ ॥ ୫ ॥
ଵ୍ରଜନ୍ତୀଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଗ୍ଭ୍ଯ ଉପଦେଵଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ଵିମାନଯାନାଃ ସପ୍ରେଷ୍ଠା ନିଷ୍କକଣ୍ଠୀଃ ସୁଵାସସଃ ॥ ୬ ॥
ଵିମାନଯାନାଃ ସପ୍ରେଷ୍ଠା ନିଷ୍କକଣ୍ଠୀଃ ସୁଵାସସଃ ॥ ୬ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵନିଲଯାଭ୍ଯାଶେ ଲୋଲାକ୍ଷୀର୍ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲାଃ ।
ପତିଂ ଭୂତପତିଂ ଦେଵମୌତ୍ସୁକ୍ଯାଦଭ୍ଯଭାଷତ ॥ ୭ ॥
ପତିଂ ଭୂତପତିଂ ଦେଵମୌତ୍ସୁକ୍ଯାଦଭ୍ଯଭାଷତ ॥ ୭ ॥
ସତ୍ଯୁଵାଚ
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତେ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତଂ
ନିର୍ଯାପିତୋ ଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସଵଃ କିଲ ।
ଵଯଂ ଚ ତତ୍ରାଭିସରାମ ଵାମ ତେ
ଯଦ୍ଯର୍ଥିତାମୀ ଵିବୁଧା ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି ॥ ୮ ॥
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତେ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ସାମ୍ପ୍ରତଂ
ନିର୍ଯାପିତୋ ଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସଵଃ କିଲ ।
ଵଯଂ ଚ ତତ୍ରାଭିସରାମ ଵାମ ତେ
ଯଦ୍ଯର୍ଥିତାମୀ ଵିବୁଧା ଵ୍ରଜନ୍ତି ହି ॥ ୮ ॥
ତସ୍ମିନ୍ଭଗିନ୍ଯୋ ମମ ଭର୍ତୃଭିଃ ସ୍ଵକୈ-
ର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁହୃଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ।
ଅହଂ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଭଵତାଭିକାମଯେ
ସହୋପନୀତଂ ପରିବର୍ହମର୍ହିତୁମ୍ ॥ ୯ ॥
ର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁହୃଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ।
ଅହଂ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଭଵତାଭିକାମଯେ
ସହୋପନୀତଂ ପରିବର୍ହମର୍ହିତୁମ୍ ॥ ୯ ॥
ତତ୍ର ସ୍ଵସୃର୍ମେ ନନୁ ଭର୍ତୃସମ୍ମିତା
ମାତୃଷ୍ଵସୃଃ କ୍ଲିନ୍ନଧିଯଂ ଚ ମାତରମ୍ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ଚିରୋତ୍କଣ୍ଠମନା ମହର୍ଷିଭି-
ରୁନ୍ନୀଯମାନଂ ଚ ମୃଡାଧ୍ଵରଧ୍ଵଜମ୍ ॥ ୧୦ ॥
ମାତୃଷ୍ଵସୃଃ କ୍ଲିନ୍ନଧିଯଂ ଚ ମାତରମ୍ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ଚିରୋତ୍କଣ୍ଠମନା ମହର୍ଷିଭି-
ରୁନ୍ନୀଯମାନଂ ଚ ମୃଡାଧ୍ଵରଧ୍ଵଜମ୍ ॥ ୧୦ ॥
ତ୍ଵଯ୍ଯେତଦାଶ୍ଚର୍ଯମଜାତ୍ମମାଯଯା
ଵିନିର୍ମିତଂ ଭାତି ଗୁଣତ୍ରଯାତ୍ମକମ୍ ।
ତଥାପ୍ଯହଂ ଯୋଷିଦତତ୍ତ୍ଵଵିଚ୍ଚ ତେ
ଦୀନା ଦିଦୃକ୍ଷେ ଭଵ ମେ ଭଵକ୍ଷିତିମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ଵିନିର୍ମିତଂ ଭାତି ଗୁଣତ୍ରଯାତ୍ମକମ୍ ।
ତଥାପ୍ଯହଂ ଯୋଷିଦତତ୍ତ୍ଵଵିଚ୍ଚ ତେ
ଦୀନା ଦିଦୃକ୍ଷେ ଭଵ ମେ ଭଵକ୍ଷିତିମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ପଶ୍ଯ ପ୍ରଯାନ୍ତୀରଭଵାନ୍ଯଯୋଷିତୋ
ଽପ୍ଯଲଡ୍କୃତାଃ କାନ୍ତସଖା ଵରୂଥଶଃ ।
ଯାସାଂ ଵ୍ରଜଦ୍ଭିଃ ଶିତିକଣ୍ଠ ମଣ୍ଡିତଂ
ନଭୋ ଵିମାନୈଃ କଲହଂସପାଣ୍ଡୁଭିଃ ॥ ୧୨ ॥
ଽପ୍ଯଲଡ୍କୃତାଃ କାନ୍ତସଖା ଵରୂଥଶଃ ।
ଯାସାଂ ଵ୍ରଜଦ୍ଭିଃ ଶିତିକଣ୍ଠ ମଣ୍ଡିତଂ
ନଭୋ ଵିମାନୈଃ କଲହଂସପାଣ୍ଡୁଭିଃ ॥ ୧୨ ॥
କଥଂ ସୁତାଯାଃ ପିତୃଗେହକୌତୁକଂ
ନିଶମ୍ଯ ଦେହଃ ସୁରଵର୍ଯ ନେଙ୍ଗତେ ।
ଅନାହୁତା ଅପ୍ଯଭିଯନ୍ତି ସୌହୃଦଂ
ଭର୍ତୁର୍ଗୁରୋର୍ଦେହକୃତଶ୍ଚ କେତନମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ନିଶମ୍ଯ ଦେହଃ ସୁରଵର୍ଯ ନେଙ୍ଗତେ ।
ଅନାହୁତା ଅପ୍ଯଭିଯନ୍ତି ସୌହୃଦଂ
ଭର୍ତୁର୍ଗୁରୋର୍ଦେହକୃତଶ୍ଚ କେତନମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତନ୍ମେ ପ୍ରସୀଦେଦମମର୍ତ୍ଯ ଵାଞ୍ଛିତଂ
କର୍ତୁଂ ଭଵାନ୍କାରୁଣିକୋ ବତାର୍ହତି ।
ତ୍ଵଯାତ୍ମନୋଽର୍ଧେଽହମଦଭ୍ରଚକ୍ଷୁଷା
ନିରୂପିତା ମାନୁଗୃହାଣ ଯାଚିତଃ ॥ ୧୪ ॥
କର୍ତୁଂ ଭଵାନ୍କାରୁଣିକୋ ବତାର୍ହତି ।
ତ୍ଵଯାତ୍ମନୋଽର୍ଧେଽହମଦଭ୍ରଚକ୍ଷୁଷା
ନିରୂପିତା ମାନୁଗୃହାଣ ଯାଚିତଃ ॥ ୧୪ ॥
ଋଷିରୁଵାଚ
ଏଵଂ ଗିରିତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଯାଭିଭାଷିତଃ
ପ୍ରତ୍ଯଭ୍ଯଧତ୍ତ ପ୍ରହସନ୍ ସୁହୃତ୍ପ୍ରିଯଃ ।
ସଂସ୍ମାରିତୋ ମର୍ମଭିଦଃ କୁଵାଗିଷୂନ୍
ଯାନାହ କୋ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସମକ୍ଷତଃ ॥ ୧୫ ॥
ଏଵଂ ଗିରିତ୍ରଃ ପ୍ରିଯଯାଭିଭାଷିତଃ
ପ୍ରତ୍ଯଭ୍ଯଧତ୍ତ ପ୍ରହସନ୍ ସୁହୃତ୍ପ୍ରିଯଃ ।
ସଂସ୍ମାରିତୋ ମର୍ମଭିଦଃ କୁଵାଗିଷୂନ୍
ଯାନାହ କୋ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ସମକ୍ଷତଃ ॥ ୧୫ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ତ୍ଵଯୋଦିତଂ ଶୋଭନମେଵ ଶୋଭନେ
ଅନାହୁତା ଅପ୍ଯଭିଯନ୍ତି ବନ୍ଧୁଷୁ ।
ତେ ଯଦ୍ଯନୁତ୍ପାଦିତଦୋଷଦୃଷ୍ଟଯୋ
ବଲୀଯସାନାତ୍ମ୍ଯମଦେନ ମନ୍ଯୁନା ॥ ୧୬ ॥
ତ୍ଵଯୋଦିତଂ ଶୋଭନମେଵ ଶୋଭନେ
ଅନାହୁତା ଅପ୍ଯଭିଯନ୍ତି ବନ୍ଧୁଷୁ ।
ତେ ଯଦ୍ଯନୁତ୍ପାଦିତଦୋଷଦୃଷ୍ଟଯୋ
ବଲୀଯସାନାତ୍ମ୍ଯମଦେନ ମନ୍ଯୁନା ॥ ୧୬ ॥
ଵିଦ୍ଯାତପୋଵିତ୍ତଵପୁର୍ଵଯଃକୁଲୈଃ
ସତାଂ ଗୁଣୈଃ ଷଡ୍ଭିରସତ୍ତମେତରୈଃ ।
ସ୍ମୃତୌ ହତାଯାଂ ଭୃତମାନଦୁର୍ଦୃଶଃ
ସ୍ତବ୍ଧା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ହି ଧାମ ଭୂଯସାମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ସତାଂ ଗୁଣୈଃ ଷଡ୍ଭିରସତ୍ତମେତରୈଃ ।
ସ୍ମୃତୌ ହତାଯାଂ ଭୃତମାନଦୁର୍ଦୃଶଃ
ସ୍ତବ୍ଧା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ହି ଧାମ ଭୂଯସାମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ନୈତାଦୃଶାନାଂ ସ୍ଵଜନଵ୍ଯପେକ୍ଷଯା
ଗୃହାନ୍ପ୍ରତୀଯାଦନଵସ୍ଥିତାତ୍ମନାମ୍ ।
ଯେଽଭ୍ଯାଗତାନ୍ ଵକ୍ରଧିଯାଭିଚକ୍ଷତେ
ଆରୋପିତଭ୍ରୂଭିରମର୍ଷଣାକ୍ଷିଭିଃ ॥ ୧୮ ॥
ଗୃହାନ୍ପ୍ରତୀଯାଦନଵସ୍ଥିତାତ୍ମନାମ୍ ।
ଯେଽଭ୍ଯାଗତାନ୍ ଵକ୍ରଧିଯାଭିଚକ୍ଷତେ
ଆରୋପିତଭ୍ରୂଭିରମର୍ଷଣାକ୍ଷିଭିଃ ॥ ୧୮ ॥
ତଥାରିଭିର୍ନ ଵ୍ଯଥତେ ଶିଲୀମୁଖୈଃ
ଶେତେଽର୍ଦିତାଙ୍ଗୋ ହୃଦଯେନ ଦୂଯତା ।
ସ୍ଵାନାଂ ଯଥା ଵକ୍ରଧିଯାଂ ଦୁରୁକ୍ତିଭି-
ର୍ଦିଵାନିଶଂ ତପ୍ଯତି ମର୍ମତାଡିତଃ ॥ ୧୯ ॥
ଶେତେଽର୍ଦିତାଙ୍ଗୋ ହୃଦଯେନ ଦୂଯତା ।
ସ୍ଵାନାଂ ଯଥା ଵକ୍ରଧିଯାଂ ଦୁରୁକ୍ତିଭି-
ର୍ଦିଵାନିଶଂ ତପ୍ଯତି ମର୍ମତାଡିତଃ ॥ ୧୯ ॥
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ଵମୁତ୍କୃଷ୍ଟଗତେଃ ପ୍ରଜାପତେଃ
ପ୍ରିଯାତ୍ମଜାନାମସି ସୁଭ୍ରୁ ମେ ମତା ।
ତଥାପି ମାନଂ ନ ପିତୁଃ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସେ
ମଦାଶ୍ରଯାତ୍କଃ ପରିତପ୍ଯତେ ଯତଃ ॥ ୨୦ ॥
ପ୍ରିଯାତ୍ମଜାନାମସି ସୁଭ୍ରୁ ମେ ମତା ।
ତଥାପି ମାନଂ ନ ପିତୁଃ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସେ
ମଦାଶ୍ରଯାତ୍କଃ ପରିତପ୍ଯତେ ଯତଃ ॥ ୨୦ ॥
ପାପଚ୍ଯମାନେନ ହୃଦାତୁରେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମୃଦ୍ଧିଭିଃ ପୂରୁଷବୁଦ୍ଧିସାକ୍ଷିଣାମ୍ ।
ଅକଲ୍ପ ଏଷାମଧିରୋଢୁମଞ୍ଜସା
ପରଂ ପଦଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଯଥାସୁରା ହରିମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ସମୃଦ୍ଧିଭିଃ ପୂରୁଷବୁଦ୍ଧିସାକ୍ଷିଣାମ୍ ।
ଅକଲ୍ପ ଏଷାମଧିରୋଢୁମଞ୍ଜସା
ପରଂ ପଦଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଯଥାସୁରା ହରିମ୍ ॥ ୨୧ ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମପ୍ରଶ୍ରଯଣାଭିଵାଦନଂ
ଵିଧୀଯତେ ସାଧୁ ମିଥଃ ସୁମଧ୍ଯମେ ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ପରସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ଚେତସା
ଗୁହାଶଯାଯୈଵ ନ ଦେହମାନିନେ ॥ ୨୨ ॥
ଵିଧୀଯତେ ସାଧୁ ମିଥଃ ସୁମଧ୍ଯମେ ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ପରସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ଚେତସା
ଗୁହାଶଯାଯୈଵ ନ ଦେହମାନିନେ ॥ ୨୨ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଵସୁଦେଵଶବ୍ଦିତଂ
ଯଦୀଯତେ ତତ୍ର ପୁମାନପାଵୃତଃ ।
ସତ୍ତ୍ଵେ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵୋ
ହ୍ଯଧୋକ୍ଷଜୋ ମେ ନମସା ଵିଧୀଯତେ ॥ ୨୩ ॥
ଯଦୀଯତେ ତତ୍ର ପୁମାନପାଵୃତଃ ।
ସତ୍ତ୍ଵେ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵୋ
ହ୍ଯଧୋକ୍ଷଜୋ ମେ ନମସା ଵିଧୀଯତେ ॥ ୨୩ ॥
ତତ୍ତେ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୋ ନ ପିତାପି ଦେହକୃଦ୍
ଦକ୍ଷୋ ମମ ଦ୍ଵିଟ୍ତଦନୁଵ୍ରତାଶ୍ଚ ଯେ ।
ଯୋ ଵିଶ୍ଵସୃଗ୍ଯଜ୍ଞଗତଂ ଵରୋରୁ ମା-
ମନାଗସଂ ଦୁର୍ଵଚସାକରୋତ୍ତିରଃ ॥ ୨୪ ॥
ଦକ୍ଷୋ ମମ ଦ୍ଵିଟ୍ତଦନୁଵ୍ରତାଶ୍ଚ ଯେ ।
ଯୋ ଵିଶ୍ଵସୃଗ୍ଯଜ୍ଞଗତଂ ଵରୋରୁ ମା-
ମନାଗସଂ ଦୁର୍ଵଚସାକରୋତ୍ତିରଃ ॥ ୨୪ ॥
ଯଦି ଵ୍ରଜିଷ୍ଯସ୍ଯତିହାଯ ମଦ୍ଵଚୋ
ଭଦ୍ରଂ ଭଵତ୍ଯା ନ ତତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ସମ୍ଭାଵିତସ୍ଯ ସ୍ଵଜନାତ୍ପରାଭଵୋ
ଯଦା ସ ସଦ୍ଯୋ ମରଣାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୨୫ ॥
ଭଦ୍ରଂ ଭଵତ୍ଯା ନ ତତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ସମ୍ଭାଵିତସ୍ଯ ସ୍ଵଜନାତ୍ପରାଭଵୋ
ଯଦା ସ ସଦ୍ଯୋ ମରଣାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୨୫ ॥