മൈത്രേയ ഉവാച
സദാ വിദ്വിഷതോരേവം കാലോ വൈ ധ്രിയമാണയോഃ ।
ജാമാതുഃ ശ്വശുരസ്യാപി സുമഹാനതിചക്രമേ ॥ ൧ ॥
സദാ വിദ്വിഷതോരേവം കാലോ വൈ ധ്രിയമാണയോഃ ।
ജാമാതുഃ ശ്വശുരസ്യാപി സുമഹാനതിചക്രമേ ॥ ൧ ॥
യദാഭിഷിക്തോ ദക്ഷസ്തു ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ ।
പ്രജാപതീനാം സര്വേഷാമാധിപത്യേ സ്മയോഽഭവത് ॥ ൨ ॥
പ്രജാപതീനാം സര്വേഷാമാധിപത്യേ സ്മയോഽഭവത് ॥ ൨ ॥
ഇഷ്ട്വാ സ വാജപേയേന ബ്രഹ്മിഷ്ഠാനഭിഭൂയ ച ।
ബൃഹസ്പതിസവം നാമ സമാരേഭേ ക്രതൂത്തമമ് ॥ ൩ ॥
ബൃഹസ്പതിസവം നാമ സമാരേഭേ ക്രതൂത്തമമ് ॥ ൩ ॥
തസ്മിന്ബ്രഹ്മര്ഷയഃ സര്വേ ദേവര്ഷിപിതൃദേവതാഃ ।
ആസന് കൃതസ്വസ്ത്യയനാസ്തത്പത്ന്യശ്ച സഭര്തൃകാഃ ॥ ൪ ॥
ആസന് കൃതസ്വസ്ത്യയനാസ്തത്പത്ന്യശ്ച സഭര്തൃകാഃ ॥ ൪ ॥
തദുപശ്രുത്യ നഭസി ഖേചരാണാം പ്രജല്പതാമ് ।
സതീ ദാക്ഷായണീ ദേവീ പിതൃയജ്ഞമഹോത്സവമ് ॥ ൫ ॥
സതീ ദാക്ഷായണീ ദേവീ പിതൃയജ്ഞമഹോത്സവമ് ॥ ൫ ॥
വ്രജന്തീഃ സര്വതോ ദിഗ്ഭ്യ ഉപദേവവരസ്ത്രിയഃ ।
വിമാനയാനാഃ സപ്രേഷ്ഠാ നിഷ്കകണ്ഠീഃ സുവാസസഃ ॥ ൬ ॥
വിമാനയാനാഃ സപ്രേഷ്ഠാ നിഷ്കകണ്ഠീഃ സുവാസസഃ ॥ ൬ ॥
ദൃഷ്ട്വാ സ്വനിലയാഭ്യാശേ ലോലാക്ഷീര്മൃഷ്ടകുണ്ഡലാഃ ।
പതിം ഭൂതപതിം ദേവമൌത്സുക്യാദഭ്യഭാഷത ॥ ൭ ॥
പതിം ഭൂതപതിം ദേവമൌത്സുക്യാദഭ്യഭാഷത ॥ ൭ ॥
സത്യുവാച
പ്രജാപതേസ്തേ ശ്വശുരസ്യ സാമ്പ്രതം
നിര്യാപിതോ യജ്ഞമഹോത്സവഃ കില ।
വയം ച തത്രാഭിസരാമ വാമ തേ
യദ്യര്ഥിതാമീ വിബുധാ വ്രജന്തി ഹി ॥ ൮ ॥
പ്രജാപതേസ്തേ ശ്വശുരസ്യ സാമ്പ്രതം
നിര്യാപിതോ യജ്ഞമഹോത്സവഃ കില ।
വയം ച തത്രാഭിസരാമ വാമ തേ
യദ്യര്ഥിതാമീ വിബുധാ വ്രജന്തി ഹി ॥ ൮ ॥
തസ്മിന്ഭഗിന്യോ മമ ഭര്തൃഭിഃ സ്വകൈ-
ര്ധ്രുവം ഗമിഷ്യന്തി സുഹൃദ്ദിദൃക്ഷവഃ ।
അഹം ച തസ്മിന്ഭവതാഭികാമയേ
സഹോപനീതം പരിബര്ഹമര്ഹിതുമ് ॥ ൯ ॥
ര്ധ്രുവം ഗമിഷ്യന്തി സുഹൃദ്ദിദൃക്ഷവഃ ।
അഹം ച തസ്മിന്ഭവതാഭികാമയേ
സഹോപനീതം പരിബര്ഹമര്ഹിതുമ് ॥ ൯ ॥
തത്ര സ്വസൃര്മേ നനു ഭര്തൃസമ്മിതാ
മാതൃഷ്വസൃഃ ക്ലിന്നധിയം ച മാതരമ് ।
ദ്രക്ഷ്യേ ചിരോത്കണ്ഠമനാ മഹര്ഷിഭി-
രുന്നീയമാനം ച മൃഡാധ്വരധ്വജമ് ॥ ൧൦ ॥
മാതൃഷ്വസൃഃ ക്ലിന്നധിയം ച മാതരമ് ।
ദ്രക്ഷ്യേ ചിരോത്കണ്ഠമനാ മഹര്ഷിഭി-
രുന്നീയമാനം ച മൃഡാധ്വരധ്വജമ് ॥ ൧൦ ॥
ത്വയ്യേതദാശ്ചര്യമജാത്മമായയാ
വിനിര്മിതം ഭാതി ഗുണത്രയാത്മകമ് ।
തഥാപ്യഹം യോഷിദതത്ത്വവിച്ച തേ
ദീനാ ദിദൃക്ഷേ ഭവ മേ ഭവക്ഷിതിമ് ॥ ൧൧ ॥
വിനിര്മിതം ഭാതി ഗുണത്രയാത്മകമ് ।
തഥാപ്യഹം യോഷിദതത്ത്വവിച്ച തേ
ദീനാ ദിദൃക്ഷേ ഭവ മേ ഭവക്ഷിതിമ് ॥ ൧൧ ॥
പശ്യ പ്രയാന്തീരഭവാന്യയോഷിതോ
ഽപ്യലഡ്കൃതാഃ കാന്തസഖാ വരൂഥശഃ ।
യാസാം വ്രജദ്ഭിഃ ശിതികണ്ഠ മണ്ഡിതം
നഭോ വിമാനൈഃ കലഹംസപാണ്ഡുഭിഃ ॥ ൧൨ ॥
ഽപ്യലഡ്കൃതാഃ കാന്തസഖാ വരൂഥശഃ ।
യാസാം വ്രജദ്ഭിഃ ശിതികണ്ഠ മണ്ഡിതം
നഭോ വിമാനൈഃ കലഹംസപാണ്ഡുഭിഃ ॥ ൧൨ ॥
കഥം സുതായാഃ പിതൃഗേഹകൌതുകം
നിശമ്യ ദേഹഃ സുരവര്യ നേങ്ഗതേ ।
അനാഹുതാ അപ്യഭിയന്തി സൌഹൃദം
ഭര്തുര്ഗുരോര്ദേഹകൃതശ്ച കേതനമ് ॥ ൧൩ ॥
നിശമ്യ ദേഹഃ സുരവര്യ നേങ്ഗതേ ।
അനാഹുതാ അപ്യഭിയന്തി സൌഹൃദം
ഭര്തുര്ഗുരോര്ദേഹകൃതശ്ച കേതനമ് ॥ ൧൩ ॥
തന്മേ പ്രസീദേദമമര്ത്യ വാഞ്ഛിതം
കര്തും ഭവാന്കാരുണികോ ബതാര്ഹതി ।
ത്വയാത്മനോഽര്ധേഽഹമദഭ്രചക്ഷുഷാ
നിരൂപിതാ മാനുഗൃഹാണ യാചിതഃ ॥ ൧൪ ॥
കര്തും ഭവാന്കാരുണികോ ബതാര്ഹതി ।
ത്വയാത്മനോഽര്ധേഽഹമദഭ്രചക്ഷുഷാ
നിരൂപിതാ മാനുഗൃഹാണ യാചിതഃ ॥ ൧൪ ॥
ഋഷിരുവാച
ഏവം ഗിരിത്രഃ പ്രിയയാഭിഭാഷിതഃ
പ്രത്യഭ്യധത്ത പ്രഹസന് സുഹൃത്പ്രിയഃ ।
സംസ്മാരിതോ മര്മഭിദഃ കുവാഗിഷൂന്
യാനാഹ കോ വിശ്വസൃജാം സമക്ഷതഃ ॥ ൧൫ ॥
ഏവം ഗിരിത്രഃ പ്രിയയാഭിഭാഷിതഃ
പ്രത്യഭ്യധത്ത പ്രഹസന് സുഹൃത്പ്രിയഃ ।
സംസ്മാരിതോ മര്മഭിദഃ കുവാഗിഷൂന്
യാനാഹ കോ വിശ്വസൃജാം സമക്ഷതഃ ॥ ൧൫ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ത്വയോദിതം ശോഭനമേവ ശോഭനേ
അനാഹുതാ അപ്യഭിയന്തി ബന്ധുഷു ।
തേ യദ്യനുത്പാദിതദോഷദൃഷ്ടയോ
ബലീയസാനാത്മ്യമദേന മന്യുനാ ॥ ൧൬ ॥
ത്വയോദിതം ശോഭനമേവ ശോഭനേ
അനാഹുതാ അപ്യഭിയന്തി ബന്ധുഷു ।
തേ യദ്യനുത്പാദിതദോഷദൃഷ്ടയോ
ബലീയസാനാത്മ്യമദേന മന്യുനാ ॥ ൧൬ ॥
വിദ്യാതപോവിത്തവപുര്വയഃകുലൈഃ
സതാം ഗുണൈഃ ഷഡ്ഭിരസത്തമേതരൈഃ ।
സ്മൃതൌ ഹതായാം ഭൃതമാനദുര്ദൃശഃ
സ്തബ്ധാ ന പശ്യന്തി ഹി ധാമ ഭൂയസാമ് ॥ ൧൭ ॥
സതാം ഗുണൈഃ ഷഡ്ഭിരസത്തമേതരൈഃ ।
സ്മൃതൌ ഹതായാം ഭൃതമാനദുര്ദൃശഃ
സ്തബ്ധാ ന പശ്യന്തി ഹി ധാമ ഭൂയസാമ് ॥ ൧൭ ॥
നൈതാദൃശാനാം സ്വജനവ്യപേക്ഷയാ
ഗൃഹാന്പ്രതീയാദനവസ്ഥിതാത്മനാമ് ।
യേഽഭ്യാഗതാന് വക്രധിയാഭിചക്ഷതേ
ആരോപിതഭ്രൂഭിരമര്ഷണാക്ഷിഭിഃ ॥ ൧൮ ॥
ഗൃഹാന്പ്രതീയാദനവസ്ഥിതാത്മനാമ് ।
യേഽഭ്യാഗതാന് വക്രധിയാഭിചക്ഷതേ
ആരോപിതഭ്രൂഭിരമര്ഷണാക്ഷിഭിഃ ॥ ൧൮ ॥
തഥാരിഭിര്ന വ്യഥതേ ശിലീമുഖൈഃ
ശേതേഽര്ദിതാങ്ഗോ ഹൃദയേന ദൂയതാ ।
സ്വാനാം യഥാ വക്രധിയാം ദുരുക്തിഭി-
ര്ദിവാനിശം തപ്യതി മര്മതാഡിതഃ ॥ ൧൯ ॥
ശേതേഽര്ദിതാങ്ഗോ ഹൃദയേന ദൂയതാ ।
സ്വാനാം യഥാ വക്രധിയാം ദുരുക്തിഭി-
ര്ദിവാനിശം തപ്യതി മര്മതാഡിതഃ ॥ ൧൯ ॥
വ്യക്തം ത്വമുത്കൃഷ്ടഗതേഃ പ്രജാപതേഃ
പ്രിയാത്മജാനാമസി സുഭ്രു മേ മതാ ।
തഥാപി മാനം ന പിതുഃ പ്രപത്സ്യസേ
മദാശ്രയാത്കഃ പരിതപ്യതേ യതഃ ॥ ൨൦ ॥
പ്രിയാത്മജാനാമസി സുഭ്രു മേ മതാ ।
തഥാപി മാനം ന പിതുഃ പ്രപത്സ്യസേ
മദാശ്രയാത്കഃ പരിതപ്യതേ യതഃ ॥ ൨൦ ॥
പാപച്യമാനേന ഹൃദാതുരേന്ദ്രിയഃ
സമൃദ്ധിഭിഃ പൂരുഷബുദ്ധിസാക്ഷിണാമ് ।
അകല്പ ഏഷാമധിരോഢുമഞ്ജസാ
പരം പദം ദ്വേഷ്ടി യഥാസുരാ ഹരിമ് ॥ ൨൧ ॥
സമൃദ്ധിഭിഃ പൂരുഷബുദ്ധിസാക്ഷിണാമ് ।
അകല്പ ഏഷാമധിരോഢുമഞ്ജസാ
പരം പദം ദ്വേഷ്ടി യഥാസുരാ ഹരിമ് ॥ ൨൧ ॥
പ്രത്യുദ്ഗമപ്രശ്രയണാഭിവാദനം
വിധീയതേ സാധു മിഥഃ സുമധ്യമേ ।
പ്രാജ്ഞൈഃ പരസ്മൈ പുരുഷായ ചേതസാ
ഗുഹാശയായൈവ ന ദേഹമാനിനേ ॥ ൨൨ ॥
വിധീയതേ സാധു മിഥഃ സുമധ്യമേ ।
പ്രാജ്ഞൈഃ പരസ്മൈ പുരുഷായ ചേതസാ
ഗുഹാശയായൈവ ന ദേഹമാനിനേ ॥ ൨൨ ॥
സത്ത്വം വിശുദ്ധം വസുദേവശബ്ദിതം
യദീയതേ തത്ര പുമാനപാവൃതഃ ।
സത്ത്വേ ച തസ്മിന്ഭഗവാന്വാസുദേവോ
ഹ്യധോക്ഷജോ മേ നമസാ വിധീയതേ ॥ ൨൩ ॥
യദീയതേ തത്ര പുമാനപാവൃതഃ ।
സത്ത്വേ ച തസ്മിന്ഭഗവാന്വാസുദേവോ
ഹ്യധോക്ഷജോ മേ നമസാ വിധീയതേ ॥ ൨൩ ॥
തത്തേ നിരീക്ഷ്യോ ന പിതാപി ദേഹകൃദ്
ദക്ഷോ മമ ദ്വിട്തദനുവ്രതാശ്ച യേ ।
യോ വിശ്വസൃഗ്യജ്ഞഗതം വരോരു മാ-
മനാഗസം ദുര്വചസാകരോത്തിരഃ ॥ ൨൪ ॥
ദക്ഷോ മമ ദ്വിട്തദനുവ്രതാശ്ച യേ ।
യോ വിശ്വസൃഗ്യജ്ഞഗതം വരോരു മാ-
മനാഗസം ദുര്വചസാകരോത്തിരഃ ॥ ൨൪ ॥
യദി വ്രജിഷ്യസ്യതിഹായ മദ്വചോ
ഭദ്രം ഭവത്യാ ന തതോ ഭവിഷ്യതി ।
സമ്ഭാവിതസ്യ സ്വജനാത്പരാഭവോ
യദാ സ സദ്യോ മരണായ കല്പതേ ॥ ൨൫ ॥
ഭദ്രം ഭവത്യാ ന തതോ ഭവിഷ്യതി ।
സമ്ഭാവിതസ്യ സ്വജനാത്പരാഭവോ
യദാ സ സദ്യോ മരണായ കല്പതേ ॥ ൨൫ ॥