મૈત્રેય ઉવાચ
તત ઉત્પન્નવિજ્ઞાના આશ્વધોક્ષજભાષિતમ્ ।
સ્મરન્ત આત્મજે ભાર્યાં વિસૃજ્ય પ્રાવ્રજન્ ગૃહાત્ ॥ ૧ ॥
તત ઉત્પન્નવિજ્ઞાના આશ્વધોક્ષજભાષિતમ્ ।
સ્મરન્ત આત્મજે ભાર્યાં વિસૃજ્ય પ્રાવ્રજન્ ગૃહાત્ ॥ ૧ ॥
દીક્ષિતા બ્રહ્મસત્રેણ સર્વભૂતાત્મમેધસા ।
પ્રતીચ્યાં દિશિ વેલાયાં સિદ્ધોઽભૂદ્યત્ર જાજલિઃ ॥ ૨ ॥
પ્રતીચ્યાં દિશિ વેલાયાં સિદ્ધોઽભૂદ્યત્ર જાજલિઃ ॥ ૨ ॥
તાન્નિર્જિતપ્રાણમનોવચોદૃશો
જિતાસનાન્ શાન્તસમાનવિગ્રહાન્ ।
પરેઽમલે બ્રહ્મણિ યોજિતાત્મનઃ
સુરાસુરેડ્યો દદૃશે સ્મ નારદઃ ॥ ૩ ॥
જિતાસનાન્ શાન્તસમાનવિગ્રહાન્ ।
પરેઽમલે બ્રહ્મણિ યોજિતાત્મનઃ
સુરાસુરેડ્યો દદૃશે સ્મ નારદઃ ॥ ૩ ॥
તમાગતં ત ઉત્થાય પ્રણિપત્યાભિનન્દ્ય ચ ।
પૂજયિત્વા યથાદેશં સુખાસીનમથાબ્રુવન્ ॥ ૪ ॥
પૂજયિત્વા યથાદેશં સુખાસીનમથાબ્રુવન્ ॥ ૪ ॥
પ્રચેતસ ઊચુઃ
સ્વાગતં તે સુરર્ષેઽદ્ય દિષ્ટ્યા નો દર્શનં ગતઃ ।
તવ ચઙ્ક્રમણં બ્રહ્મન્નભયાય યથા રવેઃ ॥ ૫ ॥
સ્વાગતં તે સુરર્ષેઽદ્ય દિષ્ટ્યા નો દર્શનં ગતઃ ।
તવ ચઙ્ક્રમણં બ્રહ્મન્નભયાય યથા રવેઃ ॥ ૫ ॥
યદાદિષ્ટં ભગવતા શિવેનાધોક્ષજેન ચ ।
તદ્ ગૃહેષુ પ્રસક્તાનાં પ્રાયશઃ ક્ષપિતં પ્રભો ॥ ૬ ॥
તદ્ ગૃહેષુ પ્રસક્તાનાં પ્રાયશઃ ક્ષપિતં પ્રભો ॥ ૬ ॥
તન્નઃ પ્રદ્યોતયાધ્યાત્મજ્ઞાનં તત્ત્વાર્થદર્શનમ્ ।
યેનાઞ્જસા તરિષ્યામો દુસ્તરં ભવસાગરમ્ ॥ ૭ ॥
યેનાઞ્જસા તરિષ્યામો દુસ્તરં ભવસાગરમ્ ॥ ૭ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ પ્રચેતસાં પૃષ્ટો ભગવાન્નારદો મુનિઃ ।
ભગવત્યુત્તમશ્લોક આવિષ્ટાત્માબ્રવીન્નૃપાન્ ॥ ૮ ॥
ઇતિ પ્રચેતસાં પૃષ્ટો ભગવાન્નારદો મુનિઃ ।
ભગવત્યુત્તમશ્લોક આવિષ્ટાત્માબ્રવીન્નૃપાન્ ॥ ૮ ॥
નારદ ઉવાચ
તજ્જન્મ તાનિ કર્માણિ તદાયુસ્તન્મનો વચઃ ।
નૃણાં યેન હિ વિશ્વાત્મા સેવ્યતે હરિરીશ્વરઃ ॥ ૯ ॥
તજ્જન્મ તાનિ કર્માણિ તદાયુસ્તન્મનો વચઃ ।
નૃણાં યેન હિ વિશ્વાત્મા સેવ્યતે હરિરીશ્વરઃ ॥ ૯ ॥
કિં જન્મભિસ્ત્રિભિર્વેહ શૌક્રસાવિત્રયાજ્ઞિકૈઃ ।
કર્મભિર્વા ત્રયીપ્રોક્તૈઃ પુંસોઽપિ વિબુધાયુષા ॥ ૧૦ ॥
કર્મભિર્વા ત્રયીપ્રોક્તૈઃ પુંસોઽપિ વિબુધાયુષા ॥ ૧૦ ॥
શ્રુતેન તપસા વા કિં વચોભિશ્ચિત્તવૃત્તિભિઃ ।
બુદ્ધ્યા વા કિં નિપુણયા બલેનેન્દ્રિયરાધસા ॥ ૧૧ ॥
બુદ્ધ્યા વા કિં નિપુણયા બલેનેન્દ્રિયરાધસા ॥ ૧૧ ॥
કિં વા યોગેન સાઙ્ખ્યેન ન્યાસસ્વાધ્યાયયોરપિ ।
કિં વા શ્રેયોભિરન્યૈશ્ચ ન યત્રાત્મપ્રદો હરિઃ ॥ ૧૨ ॥
કિં વા શ્રેયોભિરન્યૈશ્ચ ન યત્રાત્મપ્રદો હરિઃ ॥ ૧૨ ॥
શ્રેયસામપિ સર્વેષામાત્મા હ્યવધિરર્થતઃ ।
સર્વેષામપિ ભૂતાનાં હરિરાત્માત્મદઃ પ્રિયઃ ॥ ૧૩ ॥
સર્વેષામપિ ભૂતાનાં હરિરાત્માત્મદઃ પ્રિયઃ ॥ ૧૩ ॥
યથા તરોર્મૂલનિષેચનેન
તૃપ્યન્તિ તત્સ્કન્ધભુજોપશાખાઃ ।
પ્રાણોપહારાચ્ચ યથેન્દ્રિયાણાં
તથૈવ સર્વાર્હણમચ્યુતેજ્યા ॥ ૧૪ ॥
તૃપ્યન્તિ તત્સ્કન્ધભુજોપશાખાઃ ।
પ્રાણોપહારાચ્ચ યથેન્દ્રિયાણાં
તથૈવ સર્વાર્હણમચ્યુતેજ્યા ॥ ૧૪ ॥
યથૈવ સૂર્યાત્પ્રભવન્તિ વારઃ
પુનશ્ચ તસ્મિન્પ્રવિશન્તિ કાલે ।
ભૂતાનિ ભૂમૌ સ્થિરજઙ્ગમાનિ
તથા હરાવેવ ગુણપ્રવાહઃ ॥ ૧૫ ॥
પુનશ્ચ તસ્મિન્પ્રવિશન્તિ કાલે ।
ભૂતાનિ ભૂમૌ સ્થિરજઙ્ગમાનિ
તથા હરાવેવ ગુણપ્રવાહઃ ॥ ૧૫ ॥
એતત્પદં તજ્જગદાત્મનઃ પરં
સકૃદ્વિભાતં સવિતુર્યથા પ્રભા ।
યથાસવો જાગ્રતિ સુપ્તશક્તયો
દ્રવ્યક્રિયાજ્ઞાનભિદાભ્રમાત્યયઃ ॥ ૧૬ ॥
સકૃદ્વિભાતં સવિતુર્યથા પ્રભા ।
યથાસવો જાગ્રતિ સુપ્તશક્તયો
દ્રવ્યક્રિયાજ્ઞાનભિદાભ્રમાત્યયઃ ॥ ૧૬ ॥
યથા નભસ્યભ્રતમઃપ્રકાશા
ભવન્તિ ભૂપા ન ભવન્ત્યનુક્રમાત્ ।
એવં પરે બ્રહ્મણિ શક્તયસ્ત્વમૂ
રજસ્તમઃસત્ત્વમિતિ પ્રવાહઃ ॥ ૧૭ ॥
ભવન્તિ ભૂપા ન ભવન્ત્યનુક્રમાત્ ।
એવં પરે બ્રહ્મણિ શક્તયસ્ત્વમૂ
રજસ્તમઃસત્ત્વમિતિ પ્રવાહઃ ॥ ૧૭ ॥
તેનૈકમાત્માનમશેષદેહિનાં
કાલં પ્રધાનં પુરુષં પરેશમ્ ।
સ્વતેજસા ધ્વસ્તગુણપ્રવાહ-
માત્મૈકભાવેન ભજધ્વમદ્ધા ॥ ૧૮ ॥
કાલં પ્રધાનં પુરુષં પરેશમ્ ।
સ્વતેજસા ધ્વસ્તગુણપ્રવાહ-
માત્મૈકભાવેન ભજધ્વમદ્ધા ॥ ૧૮ ॥
દયયા સર્વભૂતેષુ સન્તુષ્ટ્યા યેન કેન વા ।
સર્વેન્દ્રિયોપશાન્ત્યા ચ તુષ્યત્યાશુ જનાર્દનઃ ॥ ૧૯ ॥
સર્વેન્દ્રિયોપશાન્ત્યા ચ તુષ્યત્યાશુ જનાર્દનઃ ॥ ૧૯ ॥
અપહતસકલૈષણામલાત્મ-
ન્યવિરતમેધિતભાવનોપહૂતઃ ।
નિજજનવશગત્વમાત્મનોઽય-
ન્ન સરતિ છિદ્રવદક્ષરઃ સતાં હિ ॥ ૨૦ ॥
ન્યવિરતમેધિતભાવનોપહૂતઃ ।
નિજજનવશગત્વમાત્મનોઽય-
ન્ન સરતિ છિદ્રવદક્ષરઃ સતાં હિ ॥ ૨૦ ॥
ન ભજતિ કુમનીષિણાં સ ઇજ્યાં
હરિરધનાત્મધનપ્રિયો રસજ્ઞઃ ।
શ્રુતધનકુલકર્મણાં મદૈર્યે
વિદધતિ પાપમકિઞ્ચનેષુ સત્સુ ॥ ૨૧ ॥
હરિરધનાત્મધનપ્રિયો રસજ્ઞઃ ।
શ્રુતધનકુલકર્મણાં મદૈર્યે
વિદધતિ પાપમકિઞ્ચનેષુ સત્સુ ॥ ૨૧ ॥
શ્રિયમનુચરતીં તદર્થિનશ્ચ
દ્વિપદપતીન્ વિબુધાંશ્ચ યત્સ્વપૂર્ણઃ ।
ન ભજતિ નિજભૃત્યવર્ગતન્ત્રઃ
કથમમુમુદ્વિસૃજેત્પુમાન્ કૃતજ્ઞઃ ॥ ૨૨ ॥
દ્વિપદપતીન્ વિબુધાંશ્ચ યત્સ્વપૂર્ણઃ ।
ન ભજતિ નિજભૃત્યવર્ગતન્ત્રઃ
કથમમુમુદ્વિસૃજેત્પુમાન્ કૃતજ્ઞઃ ॥ ૨૨ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ પ્રચેતસો રાજન્નન્યાશ્ચ ભગવત્કથાઃ ।
શ્રાવયિત્વા બ્રહ્મલોકં યયૌ સ્વાયમ્ભુવો મુનિઃ ॥ ૨૩ ॥
ઇતિ પ્રચેતસો રાજન્નન્યાશ્ચ ભગવત્કથાઃ ।
શ્રાવયિત્વા બ્રહ્મલોકં યયૌ સ્વાયમ્ભુવો મુનિઃ ॥ ૨૩ ॥
તેઽપિ તન્મુખનિર્યાતં યશો લોકમલાપહમ્ ।
હરેર્નિશમ્ય તત્પાદં ધ્યાયન્તસ્તદ્ગતિં યયુઃ ॥ ૨૪ ॥
હરેર્નિશમ્ય તત્પાદં ધ્યાયન્તસ્તદ્ગતિં યયુઃ ॥ ૨૪ ॥
એતત્તેઽભિહિતં ક્ષત્તર્યન્માં ત્વં પરિપૃષ્ટવાન્ ।
પ્રચેતસાં નારદસ્ય સંવાદં હરિકીર્તનમ્ ॥ ૨૫ ॥
પ્રચેતસાં નારદસ્ય સંવાદં હરિકીર્તનમ્ ॥ ૨૫ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ય એષ ઉત્તાનપદો માનવસ્યાનુવર્ણિતઃ ।
વંશઃ પ્રિયવ્રતસ્યાપિ નિબોધ નૃપસત્તમ ॥ ૨૬ ॥
ય એષ ઉત્તાનપદો માનવસ્યાનુવર્ણિતઃ ।
વંશઃ પ્રિયવ્રતસ્યાપિ નિબોધ નૃપસત્તમ ॥ ૨૬ ॥
યો નારદાદાત્મવિદ્યામધિગમ્ય પુનર્મહીમ્ ।
ભુક્ત્વા વિભજ્ય પુત્રેભ્ય ઐશ્વરં સમગાત્પદમ્ ॥ ૨૭ ॥
ભુક્ત્વા વિભજ્ય પુત્રેભ્ય ઐશ્વરં સમગાત્પદમ્ ॥ ૨૭ ॥
ઇમાં તુ કૌષારવિણોપવર્ણિતાં
ક્ષત્તા નિશમ્યાજિતવાદસત્કથામ્ ।
પ્રવૃદ્ધભાવોઽશ્રુકલાકુલો મુને-
ર્દધાર મૂર્ધ્ના ચરણં હૃદા હરેઃ ॥ ૨૮ ॥
ક્ષત્તા નિશમ્યાજિતવાદસત્કથામ્ ।
પ્રવૃદ્ધભાવોઽશ્રુકલાકુલો મુને-
ર્દધાર મૂર્ધ્ના ચરણં હૃદા હરેઃ ॥ ૨૮ ॥
વિદુર ઉવાચ
સોઽયમદ્ય મહાયોગિન્ ભવતા કરુણાત્મના ।
દર્શિતસ્તમસઃ પારો યત્રાકિઞ્ચનગો હરિઃ ॥ ૨૯ ॥
સોઽયમદ્ય મહાયોગિન્ ભવતા કરુણાત્મના ।
દર્શિતસ્તમસઃ પારો યત્રાકિઞ્ચનગો હરિઃ ॥ ૨૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યાનમ્ય તમામન્ત્ર્ય વિદુરો ગજસાહ્વયમ્ ।
સ્વાનાં દિદૃક્ષુઃ પ્રયયૌ જ્ઞાતીનાં નિર્વૃતાશયઃ ॥ ૩૦ ॥
ઇત્યાનમ્ય તમામન્ત્ર્ય વિદુરો ગજસાહ્વયમ્ ।
સ્વાનાં દિદૃક્ષુઃ પ્રયયૌ જ્ઞાતીનાં નિર્વૃતાશયઃ ॥ ૩૦ ॥
એતદ્યઃ શૃણુયાદ્રાજન્ રાજ્ઞાં હર્યર્પિતાત્મનામ્ ।
આયુર્ધનં યશઃ સ્વસ્તિ ગતિમૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ ॥ ૩૧ ॥
આયુર્ધનં યશઃ સ્વસ્તિ ગતિમૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ ॥ ૩૧ ॥