ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ତତ ଉତ୍ପନ୍ନଵିଜ୍ଞାନା ଆଶ୍ଵଧୋକ୍ଷଜଭାଷିତମ୍ ।
ସ୍ମରନ୍ତ ଆତ୍ମଜେ ଭାର୍ଯାଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାଵ୍ରଜନ୍ ଗୃହାତ୍ ॥ ୧ ॥
ତତ ଉତ୍ପନ୍ନଵିଜ୍ଞାନା ଆଶ୍ଵଧୋକ୍ଷଜଭାଷିତମ୍ ।
ସ୍ମରନ୍ତ ଆତ୍ମଜେ ଭାର୍ଯାଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ପ୍ରାଵ୍ରଜନ୍ ଗୃହାତ୍ ॥ ୧ ॥
ଦୀକ୍ଷିତା ବ୍ରହ୍ମସତ୍ରେଣ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମମେଧସା ।
ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ଵେଲାଯାଂ ସିଦ୍ଧୋଽଭୂଦ୍ଯତ୍ର ଜାଜଲିଃ ॥ ୨ ॥
ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ଵେଲାଯାଂ ସିଦ୍ଧୋଽଭୂଦ୍ଯତ୍ର ଜାଜଲିଃ ॥ ୨ ॥
ତାନ୍ନିର୍ଜିତପ୍ରାଣମନୋଵଚୋଦୃଶୋ
ଜିତାସନାନ୍ ଶାନ୍ତସମାନଵିଗ୍ରହାନ୍ ।
ପରେଽମଲେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଯୋଜିତାତ୍ମନଃ
ସୁରାସୁରେଡ୍ଯୋ ଦଦୃଶେ ସ୍ମ ନାରଦଃ ॥ ୩ ॥
ଜିତାସନାନ୍ ଶାନ୍ତସମାନଵିଗ୍ରହାନ୍ ।
ପରେଽମଲେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଯୋଜିତାତ୍ମନଃ
ସୁରାସୁରେଡ୍ଯୋ ଦଦୃଶେ ସ୍ମ ନାରଦଃ ॥ ୩ ॥
ତମାଗତଂ ତ ଉତ୍ଥାଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଦେଶଂ ସୁଖାସୀନମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ ୪ ॥
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଦେଶଂ ସୁଖାସୀନମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ ୪ ॥
ପ୍ରଚେତସ ଊଚୁଃ
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ସୁରର୍ଷେଽଦ୍ଯ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ନୋ ଦର୍ଶନଂ ଗତଃ ।
ତଵ ଚଙ୍କ୍ରମଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଭଯାଯ ଯଥା ରଵେଃ ॥ ୫ ॥
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ସୁରର୍ଷେଽଦ୍ଯ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ନୋ ଦର୍ଶନଂ ଗତଃ ।
ତଵ ଚଙ୍କ୍ରମଣଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଭଯାଯ ଯଥା ରଵେଃ ॥ ୫ ॥
ଯଦାଦିଷ୍ଟଂ ଭଗଵତା ଶିଵେନାଧୋକ୍ଷଜେନ ଚ ।
ତଦ୍ ଗୃହେଷୁ ପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ପ୍ରାଯଶଃ କ୍ଷପିତଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୬ ॥
ତଦ୍ ଗୃହେଷୁ ପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ପ୍ରାଯଶଃ କ୍ଷପିତଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୬ ॥
ତନ୍ନଃ ପ୍ରଦ୍ଯୋତଯାଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍ ।
ଯେନାଞ୍ଜସା ତରିଷ୍ଯାମୋ ଦୁସ୍ତରଂ ଭଵସାଗରମ୍ ॥ ୭ ॥
ଯେନାଞ୍ଜସା ତରିଷ୍ଯାମୋ ଦୁସ୍ତରଂ ଭଵସାଗରମ୍ ॥ ୭ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଇତି ପ୍ରଚେତସାଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ ।
ଭଗଵତ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ଆଵିଷ୍ଟାତ୍ମାବ୍ରଵୀନ୍ନୃପାନ୍ ॥ ୮ ॥
ଇତି ପ୍ରଚେତସାଂ ପୃଷ୍ଟୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ ।
ଭଗଵତ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ଆଵିଷ୍ଟାତ୍ମାବ୍ରଵୀନ୍ନୃପାନ୍ ॥ ୮ ॥
ନାରଦ ଉଵାଚ
ତଜ୍ଜନ୍ମ ତାନି କର୍ମାଣି ତଦାଯୁସ୍ତନ୍ମନୋ ଵଚଃ ।
ନୃଣାଂ ଯେନ ହି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସେଵ୍ଯତେ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୯ ॥
ତଜ୍ଜନ୍ମ ତାନି କର୍ମାଣି ତଦାଯୁସ୍ତନ୍ମନୋ ଵଚଃ ।
ନୃଣାଂ ଯେନ ହି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସେଵ୍ଯତେ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ ॥ ୯ ॥
କିଂ ଜନ୍ମଭିସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵେହ ଶୌକ୍ରସାଵିତ୍ରଯାଜ୍ଞିକୈଃ ।
କର୍ମଭିର୍ଵା ତ୍ରଯୀପ୍ରୋକ୍ତୈଃ ପୁଂସୋଽପି ଵିବୁଧାଯୁଷା ॥ ୧୦ ॥
କର୍ମଭିର୍ଵା ତ୍ରଯୀପ୍ରୋକ୍ତୈଃ ପୁଂସୋଽପି ଵିବୁଧାଯୁଷା ॥ ୧୦ ॥
ଶ୍ରୁତେନ ତପସା ଵା କିଂ ଵଚୋଭିଶ୍ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଭିଃ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵା କିଂ ନିପୁଣଯା ବଲେନେନ୍ଦ୍ରିଯରାଧସା ॥ ୧୧ ॥
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵା କିଂ ନିପୁଣଯା ବଲେନେନ୍ଦ୍ରିଯରାଧସା ॥ ୧୧ ॥
କିଂ ଵା ଯୋଗେନ ସାଙ୍ଖ୍ଯେନ ନ୍ଯାସସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଯୋରପି ।
କିଂ ଵା ଶ୍ରେଯୋଭିରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ନ ଯତ୍ରାତ୍ମପ୍ରଦୋ ହରିଃ ॥ ୧୨ ॥
କିଂ ଵା ଶ୍ରେଯୋଭିରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ନ ଯତ୍ରାତ୍ମପ୍ରଦୋ ହରିଃ ॥ ୧୨ ॥
ଶ୍ରେଯସାମପି ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମା ହ୍ଯଵଧିରର୍ଥତଃ ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଭୂତାନାଂ ହରିରାତ୍ମାତ୍ମଦଃ ପ୍ରିଯଃ ॥ ୧୩ ॥
ସର୍ଵେଷାମପି ଭୂତାନାଂ ହରିରାତ୍ମାତ୍ମଦଃ ପ୍ରିଯଃ ॥ ୧୩ ॥
ଯଥା ତରୋର୍ମୂଲନିଷେଚନେନ
ତୃପ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ସ୍କନ୍ଧଭୁଜୋପଶାଖାଃ ।
ପ୍ରାଣୋପହାରାଚ୍ଚ ଯଥେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ତଥୈଵ ସର୍ଵାର୍ହଣମଚ୍ଯୁତେଜ୍ଯା ॥ ୧୪ ॥
ତୃପ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ସ୍କନ୍ଧଭୁଜୋପଶାଖାଃ ।
ପ୍ରାଣୋପହାରାଚ୍ଚ ଯଥେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ତଥୈଵ ସର୍ଵାର୍ହଣମଚ୍ଯୁତେଜ୍ଯା ॥ ୧୪ ॥
ଯଥୈଵ ସୂର୍ଯାତ୍ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଵାରଃ
ପୁନଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵିଶନ୍ତି କାଲେ ।
ଭୂତାନି ଭୂମୌ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମାନି
ତଥା ହରାଵେଵ ଗୁଣପ୍ରଵାହଃ ॥ ୧୫ ॥
ପୁନଶ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵିଶନ୍ତି କାଲେ ।
ଭୂତାନି ଭୂମୌ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମାନି
ତଥା ହରାଵେଵ ଗୁଣପ୍ରଵାହଃ ॥ ୧୫ ॥
ଏତତ୍ପଦଂ ତଜ୍ଜଗଦାତ୍ମନଃ ପରଂ
ସକୃଦ୍ଵିଭାତଂ ସଵିତୁର୍ଯଥା ପ୍ରଭା ।
ଯଥାସଵୋ ଜାଗ୍ରତି ସୁପ୍ତଶକ୍ତଯୋ
ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାଜ୍ଞାନଭିଦାଭ୍ରମାତ୍ଯଯଃ ॥ ୧୬ ॥
ସକୃଦ୍ଵିଭାତଂ ସଵିତୁର୍ଯଥା ପ୍ରଭା ।
ଯଥାସଵୋ ଜାଗ୍ରତି ସୁପ୍ତଶକ୍ତଯୋ
ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାଜ୍ଞାନଭିଦାଭ୍ରମାତ୍ଯଯଃ ॥ ୧୬ ॥
ଯଥା ନଭସ୍ଯଭ୍ରତମଃପ୍ରକାଶା
ଭଵନ୍ତି ଭୂପା ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ।
ଏଵଂ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଶକ୍ତଯସ୍ତ୍ଵମୂ
ରଜସ୍ତମଃସତ୍ତ୍ଵମିତି ପ୍ରଵାହଃ ॥ ୧୭ ॥
ଭଵନ୍ତି ଭୂପା ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ।
ଏଵଂ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଶକ୍ତଯସ୍ତ୍ଵମୂ
ରଜସ୍ତମଃସତ୍ତ୍ଵମିତି ପ୍ରଵାହଃ ॥ ୧୭ ॥
ତେନୈକମାତ୍ମାନମଶେଷଦେହିନାଂ
କାଲଂ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଂ ପରେଶମ୍ ।
ସ୍ଵତେଜସା ଧ୍ଵସ୍ତଗୁଣପ୍ରଵାହ-
ମାତ୍ମୈକଭାଵେନ ଭଜଧ୍ଵମଦ୍ଧା ॥ ୧୮ ॥
କାଲଂ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଂ ପରେଶମ୍ ।
ସ୍ଵତେଜସା ଧ୍ଵସ୍ତଗୁଣପ୍ରଵାହ-
ମାତ୍ମୈକଭାଵେନ ଭଜଧ୍ଵମଦ୍ଧା ॥ ୧୮ ॥
ଦଯଯା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ଯେନ କେନ ଵା ।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯୋପଶାନ୍ତ୍ଯା ଚ ତୁଷ୍ଯତ୍ଯାଶୁ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୧୯ ॥
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯୋପଶାନ୍ତ୍ଯା ଚ ତୁଷ୍ଯତ୍ଯାଶୁ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୧୯ ॥
ଅପହତସକଲୈଷଣାମଲାତ୍ମ-
ନ୍ଯଵିରତମେଧିତଭାଵନୋପହୂତଃ ।
ନିଜଜନଵଶଗତ୍ଵମାତ୍ମନୋଽଯ-
ନ୍ନ ସରତି ଛିଦ୍ରଵଦକ୍ଷରଃ ସତାଂ ହି ॥ ୨୦ ॥
ନ୍ଯଵିରତମେଧିତଭାଵନୋପହୂତଃ ।
ନିଜଜନଵଶଗତ୍ଵମାତ୍ମନୋଽଯ-
ନ୍ନ ସରତି ଛିଦ୍ରଵଦକ୍ଷରଃ ସତାଂ ହି ॥ ୨୦ ॥
ନ ଭଜତି କୁମନୀଷିଣାଂ ସ ଇଜ୍ଯାଂ
ହରିରଧନାତ୍ମଧନପ୍ରିଯୋ ରସଜ୍ଞଃ ।
ଶ୍ରୁତଧନକୁଲକର୍ମଣାଂ ମଦୈର୍ଯେ
ଵିଦଧତି ପାପମକିଞ୍ଚନେଷୁ ସତ୍ସୁ ॥ ୨୧ ॥
ହରିରଧନାତ୍ମଧନପ୍ରିଯୋ ରସଜ୍ଞଃ ।
ଶ୍ରୁତଧନକୁଲକର୍ମଣାଂ ମଦୈର୍ଯେ
ଵିଦଧତି ପାପମକିଞ୍ଚନେଷୁ ସତ୍ସୁ ॥ ୨୧ ॥
ଶ୍ରିଯମନୁଚରତୀଂ ତଦର୍ଥିନଶ୍ଚ
ଦ୍ଵିପଦପତୀନ୍ ଵିବୁଧାଂଶ୍ଚ ଯତ୍ସ୍ଵପୂର୍ଣଃ ।
ନ ଭଜତି ନିଜଭୃତ୍ଯଵର୍ଗତନ୍ତ୍ରଃ
କଥମମୁମୁଦ୍ଵିସୃଜେତ୍ପୁମାନ୍ କୃତଜ୍ଞଃ ॥ ୨୨ ॥
ଦ୍ଵିପଦପତୀନ୍ ଵିବୁଧାଂଶ୍ଚ ଯତ୍ସ୍ଵପୂର୍ଣଃ ।
ନ ଭଜତି ନିଜଭୃତ୍ଯଵର୍ଗତନ୍ତ୍ରଃ
କଥମମୁମୁଦ୍ଵିସୃଜେତ୍ପୁମାନ୍ କୃତଜ୍ଞଃ ॥ ୨୨ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଇତି ପ୍ରଚେତସୋ ରାଜନ୍ନନ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଗଵତ୍କଥାଃ ।
ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଯଯୌ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ମୁନିଃ ॥ ୨୩ ॥
ଇତି ପ୍ରଚେତସୋ ରାଜନ୍ନନ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଗଵତ୍କଥାଃ ।
ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଯଯୌ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ମୁନିଃ ॥ ୨୩ ॥
ତେଽପି ତନ୍ମୁଖନିର୍ଯାତଂ ଯଶୋ ଲୋକମଲାପହମ୍ ।
ହରେର୍ନିଶମ୍ଯ ତତ୍ପାଦଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତସ୍ତଦ୍ଗତିଂ ଯଯୁଃ ॥ ୨୪ ॥
ହରେର୍ନିଶମ୍ଯ ତତ୍ପାଦଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତସ୍ତଦ୍ଗତିଂ ଯଯୁଃ ॥ ୨୪ ॥
ଏତତ୍ତେଽଭିହିତଂ କ୍ଷତ୍ତର୍ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଷ୍ଟଵାନ୍ ।
ପ୍ରଚେତସାଂ ନାରଦସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ହରିକୀର୍ତନମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ପ୍ରଚେତସାଂ ନାରଦସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ହରିକୀର୍ତନମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଯ ଏଷ ଉତ୍ତାନପଦୋ ମାନଵସ୍ଯାନୁଵର୍ଣିତଃ ।
ଵଂଶଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯାପି ନିବୋଧ ନୃପସତ୍ତମ ॥ ୨୬ ॥
ଯ ଏଷ ଉତ୍ତାନପଦୋ ମାନଵସ୍ଯାନୁଵର୍ଣିତଃ ।
ଵଂଶଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତସ୍ଯାପି ନିବୋଧ ନୃପସତ୍ତମ ॥ ୨୬ ॥
ଯୋ ନାରଦାଦାତ୍ମଵିଦ୍ଯାମଧିଗମ୍ଯ ପୁନର୍ମହୀମ୍ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଭଜ୍ଯ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯ ଐଶ୍ଵରଂ ସମଗାତ୍ପଦମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଭଜ୍ଯ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯ ଐଶ୍ଵରଂ ସମଗାତ୍ପଦମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଇମାଂ ତୁ କୌଷାରଵିଣୋପଵର୍ଣିତାଂ
କ୍ଷତ୍ତା ନିଶମ୍ଯାଜିତଵାଦସତ୍କଥାମ୍ ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଭାଵୋଽଶ୍ରୁକଲାକୁଲୋ ମୁନେ-
ର୍ଦଧାର ମୂର୍ଧ୍ନା ଚରଣଂ ହୃଦା ହରେଃ ॥ ୨୮ ॥
କ୍ଷତ୍ତା ନିଶମ୍ଯାଜିତଵାଦସତ୍କଥାମ୍ ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଭାଵୋଽଶ୍ରୁକଲାକୁଲୋ ମୁନେ-
ର୍ଦଧାର ମୂର୍ଧ୍ନା ଚରଣଂ ହୃଦା ହରେଃ ॥ ୨୮ ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ
ସୋଽଯମଦ୍ଯ ମହାଯୋଗିନ୍ ଭଵତା କରୁଣାତ୍ମନା ।
ଦର୍ଶିତସ୍ତମସଃ ପାରୋ ଯତ୍ରାକିଞ୍ଚନଗୋ ହରିଃ ॥ ୨୯ ॥
ସୋଽଯମଦ୍ଯ ମହାଯୋଗିନ୍ ଭଵତା କରୁଣାତ୍ମନା ।
ଦର୍ଶିତସ୍ତମସଃ ପାରୋ ଯତ୍ରାକିଞ୍ଚନଗୋ ହରିଃ ॥ ୨୯ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଯାନମ୍ଯ ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିଦୁରୋ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍ ।
ସ୍ଵାନାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପ୍ରଯଯୌ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ନିର୍ଵୃତାଶଯଃ ॥ ୩୦ ॥
ଇତ୍ଯାନମ୍ଯ ତମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିଦୁରୋ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍ ।
ସ୍ଵାନାଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପ୍ରଯଯୌ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ନିର୍ଵୃତାଶଯଃ ॥ ୩୦ ॥
ଏତଦ୍ଯଃ ଶୃଣୁଯାଦ୍ରାଜନ୍ ରାଜ୍ଞାଂ ହର୍ଯର୍ପିତାତ୍ମନାମ୍ ।
ଆଯୁର୍ଧନଂ ଯଶଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଗତିମୈଶ୍ଵର୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ଆଯୁର୍ଧନଂ ଯଶଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଗତିମୈଶ୍ଵର୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୩୧ ॥