മൈത്രേയ ഉവാച
തത ഉത്പന്നവിജ്ഞാനാ ആശ്വധോക്ഷജഭാഷിതമ് ।
സ്മരന്ത ആത്മജേ ഭാര്യാം വിസൃജ്യ പ്രാവ്രജന് ഗൃഹാത് ॥ ൧ ॥
തത ഉത്പന്നവിജ്ഞാനാ ആശ്വധോക്ഷജഭാഷിതമ് ।
സ്മരന്ത ആത്മജേ ഭാര്യാം വിസൃജ്യ പ്രാവ്രജന് ഗൃഹാത് ॥ ൧ ॥
ദീക്ഷിതാ ബ്രഹ്മസത്രേണ സര്വഭൂതാത്മമേധസാ ।
പ്രതീച്യാം ദിശി വേലായാം സിദ്ധോഽഭൂദ്യത്ര ജാജലിഃ ॥ ൨ ॥
പ്രതീച്യാം ദിശി വേലായാം സിദ്ധോഽഭൂദ്യത്ര ജാജലിഃ ॥ ൨ ॥
താന്നിര്ജിതപ്രാണമനോവചോദൃശോ
ജിതാസനാന് ശാന്തസമാനവിഗ്രഹാന് ।
പരേഽമലേ ബ്രഹ്മണി യോജിതാത്മനഃ
സുരാസുരേഡ്യോ ദദൃശേ സ്മ നാരദഃ ॥ ൩ ॥
ജിതാസനാന് ശാന്തസമാനവിഗ്രഹാന് ।
പരേഽമലേ ബ്രഹ്മണി യോജിതാത്മനഃ
സുരാസുരേഡ്യോ ദദൃശേ സ്മ നാരദഃ ॥ ൩ ॥
തമാഗതം ത ഉത്ഥായ പ്രണിപത്യാഭിനന്ദ്യ ച ।
പൂജയിത്വാ യഥാദേശം സുഖാസീനമഥാബ്രുവന് ॥ ൪ ॥
പൂജയിത്വാ യഥാദേശം സുഖാസീനമഥാബ്രുവന് ॥ ൪ ॥
പ്രചേതസ ഊചുഃ
സ്വാഗതം തേ സുരര്ഷേഽദ്യ ദിഷ്ട്യാ നോ ദര്ശനം ഗതഃ ।
തവ ചങ്ക്രമണം ബ്രഹ്മന്നഭയായ യഥാ രവേഃ ॥ ൫ ॥
സ്വാഗതം തേ സുരര്ഷേഽദ്യ ദിഷ്ട്യാ നോ ദര്ശനം ഗതഃ ।
തവ ചങ്ക്രമണം ബ്രഹ്മന്നഭയായ യഥാ രവേഃ ॥ ൫ ॥
യദാദിഷ്ടം ഭഗവതാ ശിവേനാധോക്ഷജേന ച ।
തദ് ഗൃഹേഷു പ്രസക്താനാം പ്രായശഃ ക്ഷപിതം പ്രഭോ ॥ ൬ ॥
തദ് ഗൃഹേഷു പ്രസക്താനാം പ്രായശഃ ക്ഷപിതം പ്രഭോ ॥ ൬ ॥
തന്നഃ പ്രദ്യോതയാധ്യാത്മജ്ഞാനം തത്ത്വാര്ഥദര്ശനമ് ।
യേനാഞ്ജസാ തരിഷ്യാമോ ദുസ്തരം ഭവസാഗരമ് ॥ ൭ ॥
യേനാഞ്ജസാ തരിഷ്യാമോ ദുസ്തരം ഭവസാഗരമ് ॥ ൭ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഇതി പ്രചേതസാം പൃഷ്ടോ ഭഗവാന്നാരദോ മുനിഃ ।
ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോക ആവിഷ്ടാത്മാബ്രവീന്നൃപാന് ॥ ൮ ॥
ഇതി പ്രചേതസാം പൃഷ്ടോ ഭഗവാന്നാരദോ മുനിഃ ।
ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോക ആവിഷ്ടാത്മാബ്രവീന്നൃപാന് ॥ ൮ ॥
നാരദ ഉവാച
തജ്ജന്മ താനി കര്മാണി തദായുസ്തന്മനോ വചഃ ।
നൃണാം യേന ഹി വിശ്വാത്മാ സേവ്യതേ ഹരിരീശ്വരഃ ॥ ൯ ॥
തജ്ജന്മ താനി കര്മാണി തദായുസ്തന്മനോ വചഃ ।
നൃണാം യേന ഹി വിശ്വാത്മാ സേവ്യതേ ഹരിരീശ്വരഃ ॥ ൯ ॥
കിം ജന്മഭിസ്ത്രിഭിര്വേഹ ശൌക്രസാവിത്രയാജ്ഞികൈഃ ।
കര്മഭിര്വാ ത്രയീപ്രോക്തൈഃ പുംസോഽപി വിബുധായുഷാ ॥ ൧൦ ॥
കര്മഭിര്വാ ത്രയീപ്രോക്തൈഃ പുംസോഽപി വിബുധായുഷാ ॥ ൧൦ ॥
ശ്രുതേന തപസാ വാ കിം വചോഭിശ്ചിത്തവൃത്തിഭിഃ ।
ബുദ്ധ്യാ വാ കിം നിപുണയാ ബലേനേന്ദ്രിയരാധസാ ॥ ൧൧ ॥
ബുദ്ധ്യാ വാ കിം നിപുണയാ ബലേനേന്ദ്രിയരാധസാ ॥ ൧൧ ॥
കിം വാ യോഗേന സാങ്ഖ്യേന ന്യാസസ്വാധ്യായയോരപി ।
കിം വാ ശ്രേയോഭിരന്യൈശ്ച ന യത്രാത്മപ്രദോ ഹരിഃ ॥ ൧൨ ॥
കിം വാ ശ്രേയോഭിരന്യൈശ്ച ന യത്രാത്മപ്രദോ ഹരിഃ ॥ ൧൨ ॥
ശ്രേയസാമപി സര്വേഷാമാത്മാ ഹ്യവധിരര്ഥതഃ ।
സര്വേഷാമപി ഭൂതാനാം ഹരിരാത്മാത്മദഃ പ്രിയഃ ॥ ൧൩ ॥
സര്വേഷാമപി ഭൂതാനാം ഹരിരാത്മാത്മദഃ പ്രിയഃ ॥ ൧൩ ॥
യഥാ തരോര്മൂലനിഷേചനേന
തൃപ്യന്തി തത്സ്കന്ധഭുജോപശാഖാഃ ।
പ്രാണോപഹാരാച്ച യഥേന്ദ്രിയാണാം
തഥൈവ സര്വാര്ഹണമച്യുതേജ്യാ ॥ ൧൪ ॥
തൃപ്യന്തി തത്സ്കന്ധഭുജോപശാഖാഃ ।
പ്രാണോപഹാരാച്ച യഥേന്ദ്രിയാണാം
തഥൈവ സര്വാര്ഹണമച്യുതേജ്യാ ॥ ൧൪ ॥
യഥൈവ സൂര്യാത്പ്രഭവന്തി വാരഃ
പുനശ്ച തസ്മിന്പ്രവിശന്തി കാലേ ।
ഭൂതാനി ഭൂമൌ സ്ഥിരജങ്ഗമാനി
തഥാ ഹരാവേവ ഗുണപ്രവാഹഃ ॥ ൧൫ ॥
പുനശ്ച തസ്മിന്പ്രവിശന്തി കാലേ ।
ഭൂതാനി ഭൂമൌ സ്ഥിരജങ്ഗമാനി
തഥാ ഹരാവേവ ഗുണപ്രവാഹഃ ॥ ൧൫ ॥
ഏതത്പദം തജ്ജഗദാത്മനഃ പരം
സകൃദ്വിഭാതം സവിതുര്യഥാ പ്രഭാ ।
യഥാസവോ ജാഗ്രതി സുപ്തശക്തയോ
ദ്രവ്യക്രിയാജ്ഞാനഭിദാഭ്രമാത്യയഃ ॥ ൧൬ ॥
സകൃദ്വിഭാതം സവിതുര്യഥാ പ്രഭാ ।
യഥാസവോ ജാഗ്രതി സുപ്തശക്തയോ
ദ്രവ്യക്രിയാജ്ഞാനഭിദാഭ്രമാത്യയഃ ॥ ൧൬ ॥
യഥാ നഭസ്യഭ്രതമഃപ്രകാശാ
ഭവന്തി ഭൂപാ ന ഭവന്ത്യനുക്രമാത് ।
ഏവം പരേ ബ്രഹ്മണി ശക്തയസ്ത്വമൂ
രജസ്തമഃസത്ത്വമിതി പ്രവാഹഃ ॥ ൧൭ ॥
ഭവന്തി ഭൂപാ ന ഭവന്ത്യനുക്രമാത് ।
ഏവം പരേ ബ്രഹ്മണി ശക്തയസ്ത്വമൂ
രജസ്തമഃസത്ത്വമിതി പ്രവാഹഃ ॥ ൧൭ ॥
തേനൈകമാത്മാനമശേഷദേഹിനാം
കാലം പ്രധാനം പുരുഷം പരേശമ് ।
സ്വതേജസാ ധ്വസ്തഗുണപ്രവാഹ-
മാത്മൈകഭാവേന ഭജധ്വമദ്ധാ ॥ ൧൮ ॥
കാലം പ്രധാനം പുരുഷം പരേശമ് ।
സ്വതേജസാ ധ്വസ്തഗുണപ്രവാഹ-
മാത്മൈകഭാവേന ഭജധ്വമദ്ധാ ॥ ൧൮ ॥
ദയയാ സര്വഭൂതേഷു സന്തുഷ്ട്യാ യേന കേന വാ ।
സര്വേന്ദ്രിയോപശാന്ത്യാ ച തുഷ്യത്യാശു ജനാര്ദനഃ ॥ ൧൯ ॥
സര്വേന്ദ്രിയോപശാന്ത്യാ ച തുഷ്യത്യാശു ജനാര്ദനഃ ॥ ൧൯ ॥
അപഹതസകലൈഷണാമലാത്മ-
ന്യവിരതമേധിതഭാവനോപഹൂതഃ ।
നിജജനവശഗത്വമാത്മനോഽയ-
ന്ന സരതി ഛിദ്രവദക്ഷരഃ സതാം ഹി ॥ ൨൦ ॥
ന്യവിരതമേധിതഭാവനോപഹൂതഃ ।
നിജജനവശഗത്വമാത്മനോഽയ-
ന്ന സരതി ഛിദ്രവദക്ഷരഃ സതാം ഹി ॥ ൨൦ ॥
ന ഭജതി കുമനീഷിണാം സ ഇജ്യാം
ഹരിരധനാത്മധനപ്രിയോ രസജ്ഞഃ ।
ശ്രുതധനകുലകര്മണാം മദൈര്യേ
വിദധതി പാപമകിഞ്ചനേഷു സത്സു ॥ ൨൧ ॥
ഹരിരധനാത്മധനപ്രിയോ രസജ്ഞഃ ।
ശ്രുതധനകുലകര്മണാം മദൈര്യേ
വിദധതി പാപമകിഞ്ചനേഷു സത്സു ॥ ൨൧ ॥
ശ്രിയമനുചരതീം തദര്ഥിനശ്ച
ദ്വിപദപതീന് വിബുധാംശ്ച യത്സ്വപൂര്ണഃ ।
ന ഭജതി നിജഭൃത്യവര്ഗതന്ത്രഃ
കഥമമുമുദ്വിസൃജേത്പുമാന് കൃതജ്ഞഃ ॥ ൨൨ ॥
ദ്വിപദപതീന് വിബുധാംശ്ച യത്സ്വപൂര്ണഃ ।
ന ഭജതി നിജഭൃത്യവര്ഗതന്ത്രഃ
കഥമമുമുദ്വിസൃജേത്പുമാന് കൃതജ്ഞഃ ॥ ൨൨ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഇതി പ്രചേതസോ രാജന്നന്യാശ്ച ഭഗവത്കഥാഃ ।
ശ്രാവയിത്വാ ബ്രഹ്മലോകം യയൌ സ്വായമ്ഭുവോ മുനിഃ ॥ ൨൩ ॥
ഇതി പ്രചേതസോ രാജന്നന്യാശ്ച ഭഗവത്കഥാഃ ।
ശ്രാവയിത്വാ ബ്രഹ്മലോകം യയൌ സ്വായമ്ഭുവോ മുനിഃ ॥ ൨൩ ॥
തേഽപി തന്മുഖനിര്യാതം യശോ ലോകമലാപഹമ് ।
ഹരേര്നിശമ്യ തത്പാദം ധ്യായന്തസ്തദ്ഗതിം യയുഃ ॥ ൨൪ ॥
ഹരേര്നിശമ്യ തത്പാദം ധ്യായന്തസ്തദ്ഗതിം യയുഃ ॥ ൨൪ ॥
ഏതത്തേഽഭിഹിതം ക്ഷത്തര്യന്മാം ത്വം പരിപൃഷ്ടവാന് ।
പ്രചേതസാം നാരദസ്യ സംവാദം ഹരികീര്തനമ് ॥ ൨൫ ॥
പ്രചേതസാം നാരദസ്യ സംവാദം ഹരികീര്തനമ് ॥ ൨൫ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
യ ഏഷ ഉത്താനപദോ മാനവസ്യാനുവര്ണിതഃ ।
വംശഃ പ്രിയവ്രതസ്യാപി നിബോധ നൃപസത്തമ ॥ ൨൬ ॥
യ ഏഷ ഉത്താനപദോ മാനവസ്യാനുവര്ണിതഃ ।
വംശഃ പ്രിയവ്രതസ്യാപി നിബോധ നൃപസത്തമ ॥ ൨൬ ॥
യോ നാരദാദാത്മവിദ്യാമധിഗമ്യ പുനര്മഹീമ് ।
ഭുക്ത്വാ വിഭജ്യ പുത്രേഭ്യ ഐശ്വരം സമഗാത്പദമ് ॥ ൨൭ ॥
ഭുക്ത്വാ വിഭജ്യ പുത്രേഭ്യ ഐശ്വരം സമഗാത്പദമ് ॥ ൨൭ ॥
ഇമാം തു കൌഷാരവിണോപവര്ണിതാം
ക്ഷത്താ നിശമ്യാജിതവാദസത്കഥാമ് ।
പ്രവൃദ്ധഭാവോഽശ്രുകലാകുലോ മുനേ-
ര്ദധാര മൂര്ധ്നാ ചരണം ഹൃദാ ഹരേഃ ॥ ൨൮ ॥
ക്ഷത്താ നിശമ്യാജിതവാദസത്കഥാമ് ।
പ്രവൃദ്ധഭാവോഽശ്രുകലാകുലോ മുനേ-
ര്ദധാര മൂര്ധ്നാ ചരണം ഹൃദാ ഹരേഃ ॥ ൨൮ ॥
വിദുര ഉവാച
സോഽയമദ്യ മഹായോഗിന് ഭവതാ കരുണാത്മനാ ।
ദര്ശിതസ്തമസഃ പാരോ യത്രാകിഞ്ചനഗോ ഹരിഃ ॥ ൨൯ ॥
സോഽയമദ്യ മഹായോഗിന് ഭവതാ കരുണാത്മനാ ।
ദര്ശിതസ്തമസഃ പാരോ യത്രാകിഞ്ചനഗോ ഹരിഃ ॥ ൨൯ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യാനമ്യ തമാമന്ത്ര്യ വിദുരോ ഗജസാഹ്വയമ് ।
സ്വാനാം ദിദൃക്ഷുഃ പ്രയയൌ ജ്ഞാതീനാം നിര്വൃതാശയഃ ॥ ൩൦ ॥
ഇത്യാനമ്യ തമാമന്ത്ര്യ വിദുരോ ഗജസാഹ്വയമ് ।
സ്വാനാം ദിദൃക്ഷുഃ പ്രയയൌ ജ്ഞാതീനാം നിര്വൃതാശയഃ ॥ ൩൦ ॥
ഏതദ്യഃ ശൃണുയാദ്രാജന് രാജ്ഞാം ഹര്യര്പിതാത്മനാമ് ।
ആയുര്ധനം യശഃ സ്വസ്തി ഗതിമൈശ്വര്യമാപ്നുയാത് ॥ ൩൧ ॥
ആയുര്ധനം യശഃ സ്വസ്തി ഗതിമൈശ്വര്യമാപ്നുയാത് ॥ ൩൧ ॥