મૈત્રેય ઉવાચ
સનકાદ્યા નારદશ્ચ ઋભુર્હંસોઽરુણિર્યતિઃ ।
નૈતે ગૃહાન્ બ્રહ્મસુતા હ્યાવસન્નૂર્ધ્વરેતસઃ ॥ ૧ ॥
સનકાદ્યા નારદશ્ચ ઋભુર્હંસોઽરુણિર્યતિઃ ।
નૈતે ગૃહાન્ બ્રહ્મસુતા હ્યાવસન્નૂર્ધ્વરેતસઃ ॥ ૧ ॥
મૃષાધર્મસ્ય ભાર્યાસીદ્દમ્ભં માયાં ચ શત્રુહન્ ।
અસૂત મિથુનં તત્તુ નિઋર્તિર્જગૃહેઽપ્રજઃ ॥ ૨ ॥
અસૂત મિથુનં તત્તુ નિઋર્તિર્જગૃહેઽપ્રજઃ ॥ ૨ ॥
તયોઃ સમભવલ્લોભો નિકૃતિશ્ચ મહામતે ।
તાભ્યાં ક્રોધશ્ચ હિંસા ચ યદ્દુરુક્તિઃ સ્વસા કલિઃ ॥ ૩ ॥
તાભ્યાં ક્રોધશ્ચ હિંસા ચ યદ્દુરુક્તિઃ સ્વસા કલિઃ ॥ ૩ ॥
દુરુક્તૌ કલિરાધત્ત ભયં મૃત્યું ચ સત્તમ ।
તયોશ્ચ મિથુનં જજ્ઞે યાતના નિરયસ્તથા ॥ ૪ ॥
તયોશ્ચ મિથુનં જજ્ઞે યાતના નિરયસ્તથા ॥ ૪ ॥
સઙ્ગ્રહેણ મયાખ્યાતઃ પ્રતિસર્ગસ્તવાનઘ ।
ત્રિઃ શ્રુત્વૈતત્પુમાન્ પુણ્યં વિધુનોત્યાત્મનો મલમ્ ॥ ૫ ॥
ત્રિઃ શ્રુત્વૈતત્પુમાન્ પુણ્યં વિધુનોત્યાત્મનો મલમ્ ॥ ૫ ॥
અથાતઃ કીર્તયે વંશં પુણ્યકીર્તેઃ કુરૂદ્વહ ।
સ્વાયમ્ભુવસ્યાપિ મનોર્હરેરંશાંશજન્મનઃ ॥ ૬ ॥
સ્વાયમ્ભુવસ્યાપિ મનોર્હરેરંશાંશજન્મનઃ ॥ ૬ ॥
પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ શતરૂપાપતેઃ સુતૌ ।
વાસુદેવસ્ય કલયા રક્ષાયાં જગતઃ સ્થિતૌ ॥ ૭ ॥
વાસુદેવસ્ય કલયા રક્ષાયાં જગતઃ સ્થિતૌ ॥ ૭ ॥
જાયે ઉત્તાનપાદસ્ય સુનીતિઃ સુરુચિસ્તયોઃ ।
સુરુચિઃ પ્રેયસી પત્યુર્નેતરા યત્સુતો ધ્રુવઃ ॥ ૮ ॥
સુરુચિઃ પ્રેયસી પત્યુર્નેતરા યત્સુતો ધ્રુવઃ ॥ ૮ ॥
એકદા સુરુચેઃ પુત્રમઙ્કમારોપ્ય લાલયન્ ।
ઉત્તમં નારુરુક્ષન્તં ધ્રુવં રાજાભ્યનન્દત ॥ ૯ ॥
ઉત્તમં નારુરુક્ષન્તં ધ્રુવં રાજાભ્યનન્દત ॥ ૯ ॥
તથા ચિકીર્ષમાણં તં સપત્ન્યાસ્તનયં ધ્રુવમ્ ।
સુરુચિઃ શૃણ્વતો રાજ્ઞઃ સેર્ષ્યમાહાતિગર્વિતા ॥ ૧૦ ॥
સુરુચિઃ શૃણ્વતો રાજ્ઞઃ સેર્ષ્યમાહાતિગર્વિતા ॥ ૧૦ ॥
ન વત્સ નૃપતેર્ધિષ્ણ્યં ભવાનારોઢુમર્હતિ ।
ન ગૃહીતો મયા યત્ત્વં કુક્ષાવપિ નૃપાત્મજઃ ॥ ૧૧ ॥
ન ગૃહીતો મયા યત્ત્વં કુક્ષાવપિ નૃપાત્મજઃ ॥ ૧૧ ॥
બાલોઽસિ બત નાત્માનમન્યસ્ત્રીગર્ભસમ્ભૃતમ્ ।
નૂનં વેદ ભવાન્ યસ્ય દુર્લભેઽર્થે મનોરથઃ ॥ ૧૨ ॥
નૂનં વેદ ભવાન્ યસ્ય દુર્લભેઽર્થે મનોરથઃ ॥ ૧૨ ॥
તપસારાધ્ય પુરુષં તસ્યૈવાનુગ્રહેણ મે ।
ગર્ભે ત્વં સાધયાત્માનં યદીચ્છસિ નૃપાસનમ્ ॥ ૧૩ ॥
ગર્ભે ત્વં સાધયાત્માનં યદીચ્છસિ નૃપાસનમ્ ॥ ૧૩ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
માતુઃ સપત્ન્યાઃ સ દુરુક્તિવિદ્ધઃ
શ્વસન્ રુષા દણ્ડહતો યથાહિઃ ।
હિત્વા મિષન્તં પિતરં સન્નવાચં
જગામ માતુઃ પ્રરુદન્ સકાશમ્ ॥ ૧૪ ॥
માતુઃ સપત્ન્યાઃ સ દુરુક્તિવિદ્ધઃ
શ્વસન્ રુષા દણ્ડહતો યથાહિઃ ।
હિત્વા મિષન્તં પિતરં સન્નવાચં
જગામ માતુઃ પ્રરુદન્ સકાશમ્ ॥ ૧૪ ॥
તં નિઃશ્વસન્તં સ્ફુરિતાધરોષ્ઠં
સુનીતિરુત્સઙ્ગ ઉદૂહ્ય બાલમ્ ।
નિશમ્ય તત્પૌરમુખાન્નિતાન્તં
સા વિવ્યથે યદ્ગદિતં સપત્ન્યા ॥ ૧૫ ॥
સુનીતિરુત્સઙ્ગ ઉદૂહ્ય બાલમ્ ।
નિશમ્ય તત્પૌરમુખાન્નિતાન્તં
સા વિવ્યથે યદ્ગદિતં સપત્ન્યા ॥ ૧૫ ॥
સોત્સૃજ્ય ધૈર્યં વિલલાપ શોક
દાવાગ્નિના દાવલતેવ બાલા ।
વાક્યં સપત્ન્યાઃ સ્મરતી સરોજ
શ્રિયા દૃશા બાષ્પકલામુવાહ ॥ ૧૬ ॥
દાવાગ્નિના દાવલતેવ બાલા ।
વાક્યં સપત્ન્યાઃ સ્મરતી સરોજ
શ્રિયા દૃશા બાષ્પકલામુવાહ ॥ ૧૬ ॥
દીર્ઘં શ્વસન્તી વૃજિનસ્ય પાર-
મપશ્યતી બાલકમાહ બાલા ।
મામઙ્ગલં તાત પરેષુ મંસ્થા
ભુઙ્ક્તે જનો યત્પરદુઃખદસ્તત્ ॥ ૧૭ ॥
મપશ્યતી બાલકમાહ બાલા ।
મામઙ્ગલં તાત પરેષુ મંસ્થા
ભુઙ્ક્તે જનો યત્પરદુઃખદસ્તત્ ॥ ૧૭ ॥
સત્યં સુરુચ્યાભિહિતં ભવાન્મે
યદ્દુર્ભગાયા ઉદરે ગૃહીતઃ ।
સ્તન્યેન વૃદ્ધશ્ચ વિલજ્જતે યાં
ભાર્યેતિ વા વોઢુમિડસ્પતિર્મામ્ ॥ ૧૮ ॥
યદ્દુર્ભગાયા ઉદરે ગૃહીતઃ ।
સ્તન્યેન વૃદ્ધશ્ચ વિલજ્જતે યાં
ભાર્યેતિ વા વોઢુમિડસ્પતિર્મામ્ ॥ ૧૮ ॥
આતિષ્ઠ તત્તાત વિમત્સરસ્ત્વમ્
ઉક્તં સમાત્રાપિ યદવ્યલીકમ્ ।
આરાધયાધોક્ષજપાદપદ્મં
યદીચ્છસેઽધ્યાસનમુત્તમો યથા ॥ ૧૯ ॥
ઉક્તં સમાત્રાપિ યદવ્યલીકમ્ ।
આરાધયાધોક્ષજપાદપદ્મં
યદીચ્છસેઽધ્યાસનમુત્તમો યથા ॥ ૧૯ ॥
યસ્યાઙ્ઘ્રિ પદ્મં પરિચર્ય વિશ્વ
વિભાવનાયાત્તગુણાભિપત્તેઃ ।
અજોઽધ્યતિષ્ઠત્ખલુ પારમેષ્ઠ્યં
પદં જિતાત્મશ્વસનાભિવન્દ્યમ્ ॥ ૨૦ ॥
વિભાવનાયાત્તગુણાભિપત્તેઃ ।
અજોઽધ્યતિષ્ઠત્ખલુ પારમેષ્ઠ્યં
પદં જિતાત્મશ્વસનાભિવન્દ્યમ્ ॥ ૨૦ ॥
તથા મનુર્વો ભગવાન્ પિતામહો
યમેકમત્યા પુરુદક્ષિણૈર્મખૈઃ ।
ઇષ્ટ્વાભિપેદે દુરવાપમન્યતો
ભૌમં સુખં દિવ્યમથાપવર્ગ્યમ્ ॥ ૨૧ ॥
યમેકમત્યા પુરુદક્ષિણૈર્મખૈઃ ।
ઇષ્ટ્વાભિપેદે દુરવાપમન્યતો
ભૌમં સુખં દિવ્યમથાપવર્ગ્યમ્ ॥ ૨૧ ॥
તમેવ વત્સાશ્રય ભૃત્યવત્સલં
મુમુક્ષુભિર્મૃગ્યપદાબ્જપદ્ધતિમ્ ।
અનન્યભાવે નિજધર્મભાવિતે
મનસ્યવસ્થાપ્ય ભજસ્વ પૂરુષમ્ ॥ ૨૨ ॥
મુમુક્ષુભિર્મૃગ્યપદાબ્જપદ્ધતિમ્ ।
અનન્યભાવે નિજધર્મભાવિતે
મનસ્યવસ્થાપ્ય ભજસ્વ પૂરુષમ્ ॥ ૨૨ ॥
નાન્યં તતઃ પદ્મપલાશલોચનાદ્
દુઃખચ્છિદં તે મૃગયામિ કઞ્ચન ।
યો મૃગ્યતે હસ્તગૃહીતપદ્મયા
શ્રિયેતરૈરઙ્ગ વિમૃગ્યમાણયા ॥ ૨૩ ॥
દુઃખચ્છિદં તે મૃગયામિ કઞ્ચન ।
યો મૃગ્યતે હસ્તગૃહીતપદ્મયા
શ્રિયેતરૈરઙ્ગ વિમૃગ્યમાણયા ॥ ૨૩ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
એવં સઞ્જલ્પિતં માતુરાકર્ણ્યાર્થાગમં વચઃ ।
સન્નિયમ્યાત્મનાત્માનં નિશ્ચક્રામ પિતુઃ પુરાત્ ॥ ૨૪ ॥
એવં સઞ્જલ્પિતં માતુરાકર્ણ્યાર્થાગમં વચઃ ।
સન્નિયમ્યાત્મનાત્માનં નિશ્ચક્રામ પિતુઃ પુરાત્ ॥ ૨૪ ॥
નારદસ્તદુપાકર્ણ્ય જ્ઞાત્વા તસ્ય ચિકીર્ષિતમ્ ।
સ્પૃષ્ટ્વા મૂર્ધન્યઘઘ્નેન પાણિના પ્રાહ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૫ ॥
સ્પૃષ્ટ્વા મૂર્ધન્યઘઘ્નેન પાણિના પ્રાહ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૫ ॥
અહો તેજઃ ક્ષત્રિયાણાં માનભઙ્ગમમૃષ્યતામ્ ।
બાલોઽપ્યયં હૃદા ધત્તે યત્સમાતુરસદ્વચઃ ॥ ૨૬ ॥
બાલોઽપ્યયં હૃદા ધત્તે યત્સમાતુરસદ્વચઃ ॥ ૨૬ ॥
નારદ ઉવાચ
નાધુનાપ્યવમાનં તે સમ્માનં વાપિ પુત્રક ।
લક્ષયામઃ કુમારસ્ય સક્તસ્ય ક્રીડનાદિષુ ॥ ૨૭ ॥
નાધુનાપ્યવમાનં તે સમ્માનં વાપિ પુત્રક ।
લક્ષયામઃ કુમારસ્ય સક્તસ્ય ક્રીડનાદિષુ ॥ ૨૭ ॥
વિકલ્પે વિદ્યમાનેઽપિ ન હ્યસન્તોષહેતવઃ ।
પુંસો મોહમૃતે ભિન્ના યલ્લોકે નિજકર્મભિઃ ॥ ૨૮ ॥
પુંસો મોહમૃતે ભિન્ના યલ્લોકે નિજકર્મભિઃ ॥ ૨૮ ॥
પરિતુષ્યેત્તતસ્તાત તાવન્માત્રેણ પૂરુષઃ ।
દૈવોપસાદિતં યાવદ્વીક્ષ્યેશ્વરગતિં બુધઃ ॥ ૨૯ ॥
દૈવોપસાદિતં યાવદ્વીક્ષ્યેશ્વરગતિં બુધઃ ॥ ૨૯ ॥
અથ માત્રોપદિષ્ટેન યોગેનાવરુરુત્સસિ ।
યત્પ્રસાદં સ વૈ પુંસાં દુરારાધ્યો મતો મમ ॥ ૩૦ ॥
યત્પ્રસાદં સ વૈ પુંસાં દુરારાધ્યો મતો મમ ॥ ૩૦ ॥
મુનયઃ પદવીં યસ્ય નિઃસઙ્ગેનોરુજન્મભિઃ ।
ન વિદુર્મૃગયન્તોઽપિ તીવ્રયોગસમાધિના ॥ ૩૧ ॥
ન વિદુર્મૃગયન્તોઽપિ તીવ્રયોગસમાધિના ॥ ૩૧ ॥
અતો નિવર્તતામેષ નિર્બન્ધસ્તવ નિષ્ફલઃ ।
યતિષ્યતિ ભવાન્ કાલે શ્રેયસાં સમુપસ્થિતે ॥ ૩૨ ॥
યતિષ્યતિ ભવાન્ કાલે શ્રેયસાં સમુપસ્થિતે ॥ ૩૨ ॥
યસ્ય યદ્દૈવવિહિતં સ તેન સુખદુઃખયોઃ ।
આત્માનં તોષયન્દેહી તમસઃ પારમૃચ્છતિ ॥ ૩૩ ॥
આત્માનં તોષયન્દેહી તમસઃ પારમૃચ્છતિ ॥ ૩૩ ॥
ગુણાધિકાન્મુદં લિપ્સેદનુક્રોશં ગુણાધમાત્ ।
મૈત્રીં સમાનાદન્વિચ્છેન્ન તાપૈરભિભૂયતે ॥ ૩૪ ॥
મૈત્રીં સમાનાદન્વિચ્છેન્ન તાપૈરભિભૂયતે ॥ ૩૪ ॥
ધ્રુવ ઉવાચ
સોઽયં શમો ભગવતા સુખદુઃખહતાત્મનામ્ ।
દર્શિતઃ કૃપયા પુંસાં દુર્દર્શોઽસ્મદ્વિધૈસ્તુ યઃ ॥ ૩૫ ॥
સોઽયં શમો ભગવતા સુખદુઃખહતાત્મનામ્ ।
દર્શિતઃ કૃપયા પુંસાં દુર્દર્શોઽસ્મદ્વિધૈસ્તુ યઃ ॥ ૩૫ ॥
અથાપિ મેઽવિનીતસ્ય ક્ષાત્ત્રં ઘોરમુપેયુષઃ ।
સુરુચ્યા દુર્વચોબાણૈર્ન ભિન્ને શ્રયતે હૃદિ ॥ ૩૬ ॥
સુરુચ્યા દુર્વચોબાણૈર્ન ભિન્ને શ્રયતે હૃદિ ॥ ૩૬ ॥
પદં ત્રિભુવનોત્કૃષ્ટં જિગીષોઃ સાધુ વર્ત્મ મે ।
બ્રૂહ્યસ્મત્પિતૃભિર્બ્રહ્મન્નન્યૈરપ્યનધિષ્ઠિતમ્ ॥ ૩૭ ॥
બ્રૂહ્યસ્મત્પિતૃભિર્બ્રહ્મન્નન્યૈરપ્યનધિષ્ઠિતમ્ ॥ ૩૭ ॥
નૂનં ભવાન્ભગવતો યોઽઙ્ગજઃ પરમેષ્ઠિનઃ ।
વિતુદન્નટતે વીણાં હિતાય જગતોઽર્કવત્ ॥ ૩૮ ॥
વિતુદન્નટતે વીણાં હિતાય જગતોઽર્કવત્ ॥ ૩૮ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્યુદાહૃતમાકર્ણ્ય ભગવાન્નારદસ્તદા ।
પ્રીતઃ પ્રત્યાહ તં બાલં સદ્વાક્યમનુકમ્પયા ॥ ૩૯ ॥
ઇત્યુદાહૃતમાકર્ણ્ય ભગવાન્નારદસ્તદા ।
પ્રીતઃ પ્રત્યાહ તં બાલં સદ્વાક્યમનુકમ્પયા ॥ ૩૯ ॥
નારદ ઉવાચ
જનન્યાભિહિતઃ પન્થાઃ સ વૈ નિઃશ્રેયસસ્ય તે ।
ભગવાન્ વાસુદેવસ્તં ભજ તં પ્રવણાત્મના ॥ ૪૦ ॥
જનન્યાભિહિતઃ પન્થાઃ સ વૈ નિઃશ્રેયસસ્ય તે ।
ભગવાન્ વાસુદેવસ્તં ભજ તં પ્રવણાત્મના ॥ ૪૦ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાખ્યં ય ઇચ્છેચ્છ્રેય આત્મનઃ ।
એકં હ્યેવ હરેસ્તત્ર કારણં પાદસેવનમ્ ॥ ૪૧ ॥
એકં હ્યેવ હરેસ્તત્ર કારણં પાદસેવનમ્ ॥ ૪૧ ॥
તત્તાત ગચ્છ ભદ્રં તે યમુનાયાસ્તટં શુચિ ।
પુણ્યં મધુવનં યત્ર સાન્નિધ્યં નિત્યદા હરેઃ ॥ ૪૨ ॥
પુણ્યં મધુવનં યત્ર સાન્નિધ્યં નિત્યદા હરેઃ ॥ ૪૨ ॥
સ્નાત્વાનુસવનં તસ્મિન્ કાલિન્દ્યાઃ સલિલે શિવે ।
કૃત્વોચિતાનિ નિવસન્નાત્મનઃ કલ્પિતાસનઃ ॥ ૪૩ ॥
કૃત્વોચિતાનિ નિવસન્નાત્મનઃ કલ્પિતાસનઃ ॥ ૪૩ ॥
પ્રાણાયામેન ત્રિવૃતા પ્રાણેન્દ્રિયમનોમલમ્ ।
શનૈર્વ્યુદસ્યાભિધ્યાયેન્મનસા ગુરુણા ગુરુમ્ ॥ ૪૪ ॥
શનૈર્વ્યુદસ્યાભિધ્યાયેન્મનસા ગુરુણા ગુરુમ્ ॥ ૪૪ ॥
પ્રસાદાભિમુખં શશ્વત્પ્રસન્નવદનેક્ષણમ્ ।
સુનાસં સુભ્રુવં ચારુકપોલં સુરસુન્દરમ્ ॥ ૪૫ ॥
સુનાસં સુભ્રુવં ચારુકપોલં સુરસુન્દરમ્ ॥ ૪૫ ॥
તરુણં રમણીયાઙ્ગમરુણોષ્ઠેક્ષણાધરમ્ ।
પ્રણતાશ્રયણં નૃમ્ણં શરણ્યં કરુણાર્ણવમ્ ॥ ૪૬ ॥
પ્રણતાશ્રયણં નૃમ્ણં શરણ્યં કરુણાર્ણવમ્ ॥ ૪૬ ॥
શ્રીવત્સાઙ્કં ઘનશ્યામં પુરુષં વનમાલિનમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મૈરભિવ્યક્તચતુર્ભુજમ્ ॥ ૪૭ ॥
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મૈરભિવ્યક્તચતુર્ભુજમ્ ॥ ૪૭ ॥
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં કેયૂરવલયાન્વિતમ્ ।
કૌસ્તુભાભરણગ્રીવં પીતકૌશેયવાસસમ્ ॥ ૪૮ ॥
કૌસ્તુભાભરણગ્રીવં પીતકૌશેયવાસસમ્ ॥ ૪૮ ॥
કાઞ્ચીકલાપપર્યસ્તં લસત્કાઞ્ચનનૂપુરમ્ ।
દર્શનીયતમં શાન્તં મનોનયનવર્ધનમ્ ॥ ૪૯ ॥
દર્શનીયતમં શાન્તં મનોનયનવર્ધનમ્ ॥ ૪૯ ॥
પદ્ભ્યાં નખમણિશ્રેણ્યા વિલસદ્ભ્યાં સમર્ચતામ્ ।
હૃત્પદ્મકર્ણિકાધિષ્ણ્યમાક્રમ્યાત્મન્યવસ્થિતમ્ ॥ ૫૦ ॥
હૃત્પદ્મકર્ણિકાધિષ્ણ્યમાક્રમ્યાત્મન્યવસ્થિતમ્ ॥ ૫૦ ॥
સ્મયમાનમભિધ્યાયેત્સાનુરાગાવલોકનમ્ ।
નિયતેનૈકભૂતેન મનસા વરદર્ષભમ્ ॥ ૫૧ ॥
નિયતેનૈકભૂતેન મનસા વરદર્ષભમ્ ॥ ૫૧ ॥
એવં ભગવતો રૂપં સુભદ્રં ધ્યાયતો મનઃ ।
નિર્વૃત્યા પરયા તૂર્ણં સમ્પન્નં ન નિવર્તતે ॥ ૫૨ ॥
નિર્વૃત્યા પરયા તૂર્ણં સમ્પન્નં ન નિવર્તતે ॥ ૫૨ ॥
જપશ્ચ પરમો ગુહ્યઃ શ્રૂયતાં મે નૃપાત્મજ ।
યં સપ્તરાત્રં પ્રપઠન્પુમાન્ પશ્યતિ ખેચરાન્ ॥ ૫૩ ॥
યં સપ્તરાત્રં પ્રપઠન્પુમાન્ પશ્યતિ ખેચરાન્ ॥ ૫૩ ॥
ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય ।
મન્ત્રેણાનેન દેવસ્ય કુર્યાદ્ દ્રવ્યમયીં બુધઃ ।
સપર્યાં વિવિધૈર્દ્રવ્યૈર્દેશકાલવિભાગવિત્ ॥ ૫૪ ॥
મન્ત્રેણાનેન દેવસ્ય કુર્યાદ્ દ્રવ્યમયીં બુધઃ ।
સપર્યાં વિવિધૈર્દ્રવ્યૈર્દેશકાલવિભાગવિત્ ॥ ૫૪ ॥
સલિલૈઃ શુચિભિર્માલ્યૈર્વન્યૈર્મૂલફલાદિભિઃ ।
શસ્તાઙ્કુરાંશુકૈશ્ચાર્ચેત્તુલસ્યા પ્રિયયા પ્રભુમ્ ॥ ૫૫ ॥
શસ્તાઙ્કુરાંશુકૈશ્ચાર્ચેત્તુલસ્યા પ્રિયયા પ્રભુમ્ ॥ ૫૫ ॥
લબ્ધ્વા દ્રવ્યમયીમર્ચાં ક્ષિત્યમ્બ્વાદિષુ વાર્ચયેત્ ।
આભૃતાત્મા મુનિઃ શાન્તો યતવાઙ્મિતવન્યભુક્ ॥ ૫૬ ॥
આભૃતાત્મા મુનિઃ શાન્તો યતવાઙ્મિતવન્યભુક્ ॥ ૫૬ ॥
સ્વેચ્છાવતારચરિતૈરચિન્ત્યનિજમાયયા ।
કરિષ્યત્યુત્તમશ્લોકસ્તદ્ ધ્યાયેદ્ધૃદયઙ્ગમમ્ ॥ ૫૭ ॥
કરિષ્યત્યુત્તમશ્લોકસ્તદ્ ધ્યાયેદ્ધૃદયઙ્ગમમ્ ॥ ૫૭ ॥
પરિચર્યા ભગવતો યાવત્યઃ પૂર્વસેવિતાઃ ।
તા મન્ત્રહૃદયેનૈવ પ્રયુઞ્જ્યાન્મન્ત્રમૂર્તયે ॥ ૫૮ ॥
તા મન્ત્રહૃદયેનૈવ પ્રયુઞ્જ્યાન્મન્ત્રમૂર્તયે ॥ ૫૮ ॥
એવં કાયેન મનસા વચસા ચ મનોગતમ્ ।
પરિચર્યમાણો ભગવાન્ ભક્તિમત્પરિચર્યયા ॥ ૫૯ ॥
પરિચર્યમાણો ભગવાન્ ભક્તિમત્પરિચર્યયા ॥ ૫૯ ॥
પુંસામમાયિનાં સમ્યગ્ભજતાં ભાવવર્ધનઃ ।
શ્રેયો દિશત્યભિમતં યદ્ધર્માદિષુ દેહિનામ્ ॥ ૬૦ ॥
શ્રેયો દિશત્યભિમતં યદ્ધર્માદિષુ દેહિનામ્ ॥ ૬૦ ॥
વિરક્તશ્ચેન્દ્રિયરતૌ ભક્તિયોગેન ભૂયસા ।
તં નિરન્તરભાવેન ભજેતાદ્ધા વિમુક્તયે ॥ ૬૧ ॥
તં નિરન્તરભાવેન ભજેતાદ્ધા વિમુક્તયે ॥ ૬૧ ॥
ઇત્યુક્તસ્તં પરિક્રમ્ય પ્રણમ્ય ચ નૃપાર્ભકઃ ।
યયૌ મધુવનં પુણ્યં હરેશ્ચરણચર્ચિતમ્ ॥ ૬૨ ॥
યયૌ મધુવનં પુણ્યં હરેશ્ચરણચર્ચિતમ્ ॥ ૬૨ ॥
તપોવનં ગતે તસ્મિન્પ્રવિષ્ટોઽન્તઃપુરં મુનિઃ ।
અર્હિતાર્હણકો રાજ્ઞા સુખાસીન ઉવાચતમ્ ॥ ૬૩ ॥
અર્હિતાર્હણકો રાજ્ઞા સુખાસીન ઉવાચતમ્ ॥ ૬૩ ॥
નારદ ઉવાચ
રાજન્ કિં ધ્યાયસે દીર્ઘં મુખેન પરિશુષ્યતા ।
કિં વા ન રિષ્યતે કામો ધર્મો વાર્થેન સંયુતઃ ॥ ૬૪ ॥
રાજન્ કિં ધ્યાયસે દીર્ઘં મુખેન પરિશુષ્યતા ।
કિં વા ન રિષ્યતે કામો ધર્મો વાર્થેન સંયુતઃ ॥ ૬૪ ॥
રાજોવાચ
સુતો મે બાલકો બ્રહ્મન્ સ્ત્રૈણેનાકરુણાત્મના ।
નિર્વાસિતઃ પઞ્ચવર્ષઃ સહ માત્રા મહાન્કવિઃ ॥ ૬૫ ॥
સુતો મે બાલકો બ્રહ્મન્ સ્ત્રૈણેનાકરુણાત્મના ।
નિર્વાસિતઃ પઞ્ચવર્ષઃ સહ માત્રા મહાન્કવિઃ ॥ ૬૫ ॥
અપ્યનાથં વને બ્રહ્મન્મા સ્માદન્ત્યર્ભકં વૃકાઃ ।
શ્રાન્તં શયાનં ક્ષુધિતં પરિમ્લાનમુખામ્બુજમ્ ॥ ૬૬ ॥
શ્રાન્તં શયાનં ક્ષુધિતં પરિમ્લાનમુખામ્બુજમ્ ॥ ૬૬ ॥
અહો મે બત દૌરાત્મ્યં સ્ત્રીજિતસ્યોપધારય ।
યોઽઙ્કં પ્રેમ્ણારુરુક્ષન્તં નાભ્યનન્દમસત્તમઃ ॥ ૬૭ ॥
યોઽઙ્કં પ્રેમ્ણારુરુક્ષન્તં નાભ્યનન્દમસત્તમઃ ॥ ૬૭ ॥
નારદ ઉવાચ
મા મા શુચઃ સ્વતનયં દેવગુપ્તં વિશામ્પતે ।
તત્પ્રભાવમવિજ્ઞાય પ્રાવૃઙ્ક્તે યદ્યશો જગત્ ॥ ૬૮ ॥
મા મા શુચઃ સ્વતનયં દેવગુપ્તં વિશામ્પતે ।
તત્પ્રભાવમવિજ્ઞાય પ્રાવૃઙ્ક્તે યદ્યશો જગત્ ॥ ૬૮ ॥
સુદુષ્કરં કર્મ કૃત્વા લોકપાલૈરપિ પ્રભુઃ ।
ઐષ્યત્યચિરતો રાજન્ યશો વિપુલયંસ્તવ ॥ ૬૯ ॥
ઐષ્યત્યચિરતો રાજન્ યશો વિપુલયંસ્તવ ॥ ૬૯ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ દેવર્ષિણા પ્રોક્તં વિશ્રુત્ય જગતીપતિઃ ।
રાજલક્ષ્મીમનાદૃત્ય પુત્રમેવાન્વચિન્તયત્ ॥ ૭૦ ॥
ઇતિ દેવર્ષિણા પ્રોક્તં વિશ્રુત્ય જગતીપતિઃ ।
રાજલક્ષ્મીમનાદૃત્ય પુત્રમેવાન્વચિન્તયત્ ॥ ૭૦ ॥
તત્રાભિષિક્તઃ પ્રયતસ્તામુપોષ્ય વિભાવરીમ્ ।
સમાહિતઃ પર્યચરદૃષ્યાદેશેન પૂરુષમ્ ॥ ૭૧ ॥
સમાહિતઃ પર્યચરદૃષ્યાદેશેન પૂરુષમ્ ॥ ૭૧ ॥
ત્રિરાત્રાન્તે ત્રિરાત્રાન્તે કપિત્થબદરાશનઃ ।
આત્મવૃત્ત્યનુસારેણ માસં નિન્યેઽર્ચયન્હરિમ્ ॥ ૭૨ ॥
આત્મવૃત્ત્યનુસારેણ માસં નિન્યેઽર્ચયન્હરિમ્ ॥ ૭૨ ॥
દ્વિતીયં ચ તથા માસં ષષ્ઠે ષષ્ઠેઽર્ભકો દિને ।
તૃણપર્ણાદિભિઃ શીર્ણૈઃ કૃતાન્નોઽભ્યર્ચયન્વિભુમ્ ॥ ૭૩ ॥
તૃણપર્ણાદિભિઃ શીર્ણૈઃ કૃતાન્નોઽભ્યર્ચયન્વિભુમ્ ॥ ૭૩ ॥
તૃતીયં ચાનયન્માસં નવમે નવમેઽહનિ ।
અબ્ભક્ષ ઉત્તમશ્લોકમુપાધાવત્સમાધિના ॥ ૭૪ ॥
અબ્ભક્ષ ઉત્તમશ્લોકમુપાધાવત્સમાધિના ॥ ૭૪ ॥
ચતુર્થમપિ વૈ માસં દ્વાદશે દ્વાદશેઽહનિ ।
વાયુભક્ષો જિતશ્વાસો ધ્યાયન્દેવમધારયત્ ॥ ૭૫ ॥
વાયુભક્ષો જિતશ્વાસો ધ્યાયન્દેવમધારયત્ ॥ ૭૫ ॥
પઞ્ચમે માસ્યનુપ્રાપ્તે જિતશ્વાસો નૃપાત્મજઃ ।
ધ્યાયન્ બ્રહ્મ પદૈકેન તસ્થૌ સ્થાણુરિવાચલઃ ॥ ૭૬ ॥
ધ્યાયન્ બ્રહ્મ પદૈકેન તસ્થૌ સ્થાણુરિવાચલઃ ॥ ૭૬ ॥
સર્વતો મન આકૃષ્ય હૃદિ ભૂતેન્દ્રિયાશયમ્ ।
ધ્યાયન્ભગવતો રૂપં નાદ્રાક્ષીત્કિઞ્ચનાપરમ્ ॥ ૭૭ ॥
ધ્યાયન્ભગવતો રૂપં નાદ્રાક્ષીત્કિઞ્ચનાપરમ્ ॥ ૭૭ ॥
આધારં મહદાદીનાં પ્રધાનપુરુષેશ્વરમ્ ।
બ્રહ્મ ધારયમાણસ્ય ત્રયો લોકાશ્ચકમ્પિરે ॥ ૭૮ ॥
બ્રહ્મ ધારયમાણસ્ય ત્રયો લોકાશ્ચકમ્પિરે ॥ ૭૮ ॥
યદૈકપાદેન સ પાર્થિવાર્ભક
સ્તસ્થૌ તદઙ્ગુષ્ઠનિપીડિતા મહી ।
નનામ તત્રાર્ધમિભેન્દ્રધિષ્ઠિતા
તરીવ સવ્યેતરતઃ પદે પદે ॥ ૭૯ ॥
સ્તસ્થૌ તદઙ્ગુષ્ઠનિપીડિતા મહી ।
નનામ તત્રાર્ધમિભેન્દ્રધિષ્ઠિતા
તરીવ સવ્યેતરતઃ પદે પદે ॥ ૭૯ ॥
તસ્મિન્નભિધ્યાયતિ વિશ્વમાત્મનો
દ્વારં નિરુધ્યાસુમનન્યયા ધિયા ।
લોકા નિરુચ્છ્વાસનિપીડિતા ભૃશં
સલોકપાલાઃ શરણં યયુર્હરિમ્ ॥ ૮૦ ॥
દ્વારં નિરુધ્યાસુમનન્યયા ધિયા ।
લોકા નિરુચ્છ્વાસનિપીડિતા ભૃશં
સલોકપાલાઃ શરણં યયુર્હરિમ્ ॥ ૮૦ ॥
દેવા ઊચુઃ
નૈવં વિદામો ભગવન્ પ્રાણરોધં
ચરાચરસ્યાખિલસત્ત્વધામ્નઃ ।
વિધેહિ તન્નો વૃજિનાદ્વિમોક્ષં
પ્રાપ્તા વયં ત્વાં શરણં શરણ્યમ્ ॥ ૮૧ ॥
નૈવં વિદામો ભગવન્ પ્રાણરોધં
ચરાચરસ્યાખિલસત્ત્વધામ્નઃ ।
વિધેહિ તન્નો વૃજિનાદ્વિમોક્ષં
પ્રાપ્તા વયં ત્વાં શરણં શરણ્યમ્ ॥ ૮૧ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
મા ભૈષ્ટ બાલં તપસો દુરત્યયા-
ન્નિવર્તયિષ્યે પ્રતિયાત સ્વધામ ।
યતો હિ વઃ પ્રાણનિરોધ આસી-
દૌત્તાનપાદિર્મયિ સઙ્ગતાત્મા ॥ ૮૨ ॥
મા ભૈષ્ટ બાલં તપસો દુરત્યયા-
ન્નિવર્તયિષ્યે પ્રતિયાત સ્વધામ ।
યતો હિ વઃ પ્રાણનિરોધ આસી-
દૌત્તાનપાદિર્મયિ સઙ્ગતાત્મા ॥ ૮૨ ॥