ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ତ ଏଵମୁତ୍ସନ୍ନଭଯା ଉରୁକ୍ରମେ
କୃତାଵନାମାଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାପି ତତୋ ଗରୁତ୍ମତା
ମଧୋର୍ଵନଂ ଭୃତ୍ଯଦିଦୃକ୍ଷଯା ଗତଃ ॥ ୧ ॥
ତ ଏଵମୁତ୍ସନ୍ନଭଯା ଉରୁକ୍ରମେ
କୃତାଵନାମାଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷାପି ତତୋ ଗରୁତ୍ମତା
ମଧୋର୍ଵନଂ ଭୃତ୍ଯଦିଦୃକ୍ଷଯା ଗତଃ ॥ ୧ ॥
ସ ଵୈ ଧିଯା ଯୋଗଵିପାକତୀଵ୍ରଯା
ହୃତ୍ପଦ୍ମକୋଶେ ସ୍ଫୁରିତଂ ତଡିତ୍ପ୍ରଭମ୍ ।
ତିରୋହିତଂ ସହସୈଵୋପଲକ୍ଷ୍ଯ
ବହିଃସ୍ଥିତଂ ତଦଵସ୍ଥଂ ଦଦର୍ଶ ॥ ୨ ॥
ହୃତ୍ପଦ୍ମକୋଶେ ସ୍ଫୁରିତଂ ତଡିତ୍ପ୍ରଭମ୍ ।
ତିରୋହିତଂ ସହସୈଵୋପଲକ୍ଷ୍ଯ
ବହିଃସ୍ଥିତଂ ତଦଵସ୍ଥଂ ଦଦର୍ଶ ॥ ୨ ॥
ତଦ୍ଦର୍ଶନେନାଗତସାଧ୍ଵସଃ କ୍ଷିତା-
ଵଵନ୍ଦତାଙ୍ଗଂ ଵିନମଯ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵତ୍ ।
ଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ରପିବନ୍ନିଵାର୍ଭକ-
ଶ୍ଚୁମ୍ବନ୍ନିଵାସ୍ଯେନ ଭୁଜୈରିଵାଶ୍ଲିଷନ୍ ॥ ୩ ॥
ଵଵନ୍ଦତାଙ୍ଗଂ ଵିନମଯ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵତ୍ ।
ଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ରପିବନ୍ନିଵାର୍ଭକ-
ଶ୍ଚୁମ୍ବନ୍ନିଵାସ୍ଯେନ ଭୁଜୈରିଵାଶ୍ଲିଷନ୍ ॥ ୩ ॥
ସ ତଂ ଵିଵକ୍ଷନ୍ତମତଦ୍ଵିଦଂ ହରି-
ର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵାସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ହୃଦ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।
କୃତାଞ୍ଜଲିଂ ବ୍ରହ୍ମମଯେନ କମ୍ବୁନା
ପସ୍ପର୍ଶ ବାଲଂ କୃପଯା କପୋଲେ ॥ ୪ ॥
ର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵାସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ହୃଦ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।
କୃତାଞ୍ଜଲିଂ ବ୍ରହ୍ମମଯେନ କମ୍ବୁନା
ପସ୍ପର୍ଶ ବାଲଂ କୃପଯା କପୋଲେ ॥ ୪ ॥
ସ ଵୈ ତଦୈଵ ପ୍ରତିପାଦିତାଂ ଗିରଂ
ଦୈଵୀଂ ପରିଜ୍ଞାତପରାତ୍ମନିର୍ଣଯଃ ।
ତଂ ଭକ୍ତିଭାଵୋଽଭ୍ଯଗୃଣାଦସତ୍ଵରଂ
ପରିଶ୍ରୁତୋରୁଶ୍ରଵସଂ ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତିଃ ॥ ୫ ॥
ଦୈଵୀଂ ପରିଜ୍ଞାତପରାତ୍ମନିର୍ଣଯଃ ।
ତଂ ଭକ୍ତିଭାଵୋଽଭ୍ଯଗୃଣାଦସତ୍ଵରଂ
ପରିଶ୍ରୁତୋରୁଶ୍ରଵସଂ ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତିଃ ॥ ୫ ॥
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ
ଯୋଽନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମମ ଵାଚମିମାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତାଂ
ସଞ୍ଜୀଵଯତ୍ଯଖିଲଶକ୍ତିଧରଃ ସ୍ଵଧାମ୍ନା ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହସ୍ତଚରଣଶ୍ରଵଣତ୍ଵଗାଦୀନ୍
ପ୍ରାଣାନ୍ନମୋ ଭଗଵତେ ପୁରୁଷାଯ ତୁଭ୍ଯମ୍ ॥ ୬ ॥
ଯୋଽନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମମ ଵାଚମିମାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତାଂ
ସଞ୍ଜୀଵଯତ୍ଯଖିଲଶକ୍ତିଧରଃ ସ୍ଵଧାମ୍ନା ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହସ୍ତଚରଣଶ୍ରଵଣତ୍ଵଗାଦୀନ୍
ପ୍ରାଣାନ୍ନମୋ ଭଗଵତେ ପୁରୁଷାଯ ତୁଭ୍ଯମ୍ ॥ ୬ ॥
ଏକସ୍ତ୍ଵମେଵ ଭଗଵନ୍ନିଦମାତ୍ମଶକ୍ତ୍ଯା
ମାଯାଖ୍ଯଯୋରୁଗୁଣଯା ମହଦାଦ୍ଯଶେଷମ୍ ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଵିଶ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ତଦସଦ୍ଗୁଣେଷୁ
ନାନେଵ ଦାରୁଷୁ ଵିଭାଵସୁଵଦ୍ଵିଭାସି ॥ ୭ ॥
ମାଯାଖ୍ଯଯୋରୁଗୁଣଯା ମହଦାଦ୍ଯଶେଷମ୍ ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଵିଶ୍ଯ ପୁରୁଷସ୍ତଦସଦ୍ଗୁଣେଷୁ
ନାନେଵ ଦାରୁଷୁ ଵିଭାଵସୁଵଦ୍ଵିଭାସି ॥ ୭ ॥
ତ୍ଵଦ୍ଦତ୍ତଯା ଵଯୁନଯେଦମଚଷ୍ଟ ଵିଶ୍ଵଂ
ସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଇଵ ନାଥ ଭଵତ୍ପ୍ରପନ୍ନଃ ।
ତସ୍ଯାପଵର୍ଗ୍ଯଶରଣଂ ତଵ ପାଦମୂଲଂ
ଵିସ୍ମର୍ଯତେ କୃତଵିଦା କଥମାର୍ତବନ୍ଧୋ ॥ ୮ ॥
ସୁପ୍ତପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଇଵ ନାଥ ଭଵତ୍ପ୍ରପନ୍ନଃ ।
ତସ୍ଯାପଵର୍ଗ୍ଯଶରଣଂ ତଵ ପାଦମୂଲଂ
ଵିସ୍ମର୍ଯତେ କୃତଵିଦା କଥମାର୍ତବନ୍ଧୋ ॥ ୮ ॥
ନୂନଂ ଵିମୁଷ୍ଟମତଯସ୍ତଵ ମାଯଯା ତେ
ଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଵାପ୍ଯଯଵିମୋକ୍ଷଣମନ୍ଯହେତୋଃ ।
ଅର୍ଚନ୍ତି କଲ୍ପକତରୁଂ କୁଣପୋପଭୋଗ୍ଯ-
ମିଚ୍ଛନ୍ତି ଯତ୍ସ୍ପର୍ଶଜଂ ନିରଯେଽପି ନୃଣାମ୍ ॥ ୯ ॥
ଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଵାପ୍ଯଯଵିମୋକ୍ଷଣମନ୍ଯହେତୋଃ ।
ଅର୍ଚନ୍ତି କଲ୍ପକତରୁଂ କୁଣପୋପଭୋଗ୍ଯ-
ମିଚ୍ଛନ୍ତି ଯତ୍ସ୍ପର୍ଶଜଂ ନିରଯେଽପି ନୃଣାମ୍ ॥ ୯ ॥
ଯା ନିର୍ଵୃତିସ୍ତନୁଭୃତାଂ ତଵ ପାଦପଦ୍ମ
ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭଵଜ୍ଜନକଥାଶ୍ରଵଣେନ ଵା ସ୍ଯାତ୍ ।
ସା ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଵମହିମନ୍ଯପି ନାଥ ମା ଭୂତ୍
କିଂ ତ୍ଵନ୍ତକାସିଲୁଲିତାତ୍ପତତାଂ ଵିମାନାତ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଧ୍ଯାନାଦ୍ଭଵଜ୍ଜନକଥାଶ୍ରଵଣେନ ଵା ସ୍ଯାତ୍ ।
ସା ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଵମହିମନ୍ଯପି ନାଥ ମା ଭୂତ୍
କିଂ ତ୍ଵନ୍ତକାସିଲୁଲିତାତ୍ପତତାଂ ଵିମାନାତ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଭକ୍ତିଂ ମୁହୁଃ ପ୍ରଵହତାଂ ତ୍ଵଯି ମେ ପ୍ରସଙ୍ଗୋ
ଭୂଯାଦନନ୍ତ ମହତାମମଲାଶଯାନାମ୍ ।
ଯେନାଞ୍ଜସୋଲ୍ବଣମୁରୁଵ୍ଯସନଂ ଭଵାବ୍ଧିଂ
ନେଷ୍ଯେ ଭଵଦ୍ଗୁଣକଥାମୃତପାନମତ୍ତଃ ॥ ୧୧ ॥
ଭୂଯାଦନନ୍ତ ମହତାମମଲାଶଯାନାମ୍ ।
ଯେନାଞ୍ଜସୋଲ୍ବଣମୁରୁଵ୍ଯସନଂ ଭଵାବ୍ଧିଂ
ନେଷ୍ଯେ ଭଵଦ୍ଗୁଣକଥାମୃତପାନମତ୍ତଃ ॥ ୧୧ ॥
ତେ ନ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯତିତରାଂ ପ୍ରିଯମୀଶ ମର୍ତ୍ଯଂ
ଯେ ଚାନ୍ଵଦଃ ସୁତସୁହୃଦ୍ଗୃହଵିତ୍ତଦାରାଃ ।
ଯେ ତ୍ଵବ୍ଜନାଭ ଭଵଦୀଯପଦାରଵିନ୍ଦ
ସୌଗନ୍ଧ୍ଯଲୁବ୍ଧହୃଦଯେଷୁ କୃତପ୍ରସଙ୍ଗାଃ ॥ ୧୨ ॥
ଯେ ଚାନ୍ଵଦଃ ସୁତସୁହୃଦ୍ଗୃହଵିତ୍ତଦାରାଃ ।
ଯେ ତ୍ଵବ୍ଜନାଭ ଭଵଦୀଯପଦାରଵିନ୍ଦ
ସୌଗନ୍ଧ୍ଯଲୁବ୍ଧହୃଦଯେଷୁ କୃତପ୍ରସଙ୍ଗାଃ ॥ ୧୨ ॥
ତିର୍ଯଙ୍ନଗଦ୍ଵିଜସରୀସୃପଦେଵଦୈତ୍ଯ
ମର୍ତ୍ଯାଦିଭିଃ ପରିଚିତଂ ସଦସଦ୍ଵିଶେଷମ୍ ।
ରୂପଂ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠମଜ ତେ ମହଦାଦ୍ଯନେକଂ
ନାତଃ ପରଂ ପରମ ଵେଦ୍ମି ନ ଯତ୍ର ଵାଦଃ ॥ ୧୩ ॥
ମର୍ତ୍ଯାଦିଭିଃ ପରିଚିତଂ ସଦସଦ୍ଵିଶେଷମ୍ ।
ରୂପଂ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠମଜ ତେ ମହଦାଦ୍ଯନେକଂ
ନାତଃ ପରଂ ପରମ ଵେଦ୍ମି ନ ଯତ୍ର ଵାଦଃ ॥ ୧୩ ॥
କଲ୍ପାନ୍ତ ଏତଦଖିଲଂ ଜଠରେଣ ଗୃହ୍ଣନ୍
ଶେତେ ପୁମାନ୍ସ୍ଵଦୃଗନନ୍ତସଖସ୍ତଦଙ୍କେ ।
ଯନ୍ନାଭିସିନ୍ଧୁରୁହକାଞ୍ଚନଲୋକପଦ୍ମ-
ଗର୍ଭେ ଦ୍ଯୁମାନ୍ଭଗଵତେ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମି ତସ୍ମୈ ॥ ୧୪ ॥
ଶେତେ ପୁମାନ୍ସ୍ଵଦୃଗନନ୍ତସଖସ୍ତଦଙ୍କେ ।
ଯନ୍ନାଭିସିନ୍ଧୁରୁହକାଞ୍ଚନଲୋକପଦ୍ମ-
ଗର୍ଭେ ଦ୍ଯୁମାନ୍ଭଗଵତେ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମି ତସ୍ମୈ ॥ ୧୪ ॥
ତ୍ଵଂ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତପରିଶୁଦ୍ଧଵିବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା
କୂଟସ୍ଥ ଆଦିପୁରୁଷୋ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ର୍ଯଧୀଶଃ ।
ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯଵସ୍ଥିତିମଖଣ୍ଡିତଯା ସ୍ଵଦୃଷ୍ଟଯା
ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ଥିତାଵଧିମଖୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତ ଆସ୍ସେ ॥ ୧୫ ॥
କୂଟସ୍ଥ ଆଦିପୁରୁଷୋ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ର୍ଯଧୀଶଃ ।
ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯଵସ୍ଥିତିମଖଣ୍ଡିତଯା ସ୍ଵଦୃଷ୍ଟଯା
ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ଥିତାଵଧିମଖୋ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତ ଆସ୍ସେ ॥ ୧୫ ॥
ଯସ୍ମିନ୍ଵିରୁଦ୍ଧଗତଯୋ ହ୍ଯନିଶଂ ପତନ୍ତି
ଵିଦ୍ଯାଦଯୋ ଵିଵିଧଶକ୍ତଯ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାତ୍ ।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶ୍ଵଭଵମେକମନନ୍ତମାଦ୍ଯ-
ମାନନ୍ଦମାତ୍ରମଵିକାରମହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୬ ॥
ଵିଦ୍ଯାଦଯୋ ଵିଵିଧଶକ୍ତଯ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାତ୍ ।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଶ୍ଵଭଵମେକମନନ୍ତମାଦ୍ଯ-
ମାନନ୍ଦମାତ୍ରମଵିକାରମହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୬ ॥
ସତ୍ଯାଶିଷୋ ହି ଭଗଵଂସ୍ତଵ ପାଦପଦ୍ମ-
ମାଶୀସ୍ତଥାନୁଭଜତଃ ପୁରୁଷାର୍ଥମୂର୍ତେଃ ।
ଅପ୍ଯେଵମର୍ଯ ଭଗଵାନ୍ପରିପାତି ଦୀନାନ୍
ଵାଶ୍ରେଵ ଵତ୍ସକମନୁଗ୍ରହକାତରୋଽସ୍ମାନ୍ ॥ ୧୭ ॥
ମାଶୀସ୍ତଥାନୁଭଜତଃ ପୁରୁଷାର୍ଥମୂର୍ତେଃ ।
ଅପ୍ଯେଵମର୍ଯ ଭଗଵାନ୍ପରିପାତି ଦୀନାନ୍
ଵାଶ୍ରେଵ ଵତ୍ସକମନୁଗ୍ରହକାତରୋଽସ୍ମାନ୍ ॥ ୧୭ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଅଥାଭିଷ୍ଟୁତ ଏଵଂ ଵୈ ସତ୍ସଙ୍କଲ୍ପେନ ଧୀମତା ।
ଭୃତ୍ଯାନୁରକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଅଥାଭିଷ୍ଟୁତ ଏଵଂ ଵୈ ସତ୍ସଙ୍କଲ୍ପେନ ଧୀମତା ।
ଭୃତ୍ଯାନୁରକ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଵେଦାହଂ ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ହୃଦି ରାଜନ୍ଯବାଲକ ।
ତତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୁରାପମପି ସୁଵ୍ରତ ॥ ୧୯ ॥
ଵେଦାହଂ ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ହୃଦି ରାଜନ୍ଯବାଲକ ।
ତତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦୁରାପମପି ସୁଵ୍ରତ ॥ ୧୯ ॥
ନାନ୍ଯୈରଧିଷ୍ଠିତଂ ଭଦ୍ର ଯଦ୍ଭ୍ରାଜିଷ୍ଣୁ ଧ୍ରୁଵକ୍ଷିତି ।
ଯତ୍ର ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରାଣାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚକ୍ରମାହିତମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଯତ୍ର ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରାଣାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚକ୍ରମାହିତମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ମେଢ୍ଯାଂ ଗୋଚକ୍ରଵତ୍ସ୍ଥାସ୍ନୁ ପରସ୍ତାତ୍କଲ୍ପଵାସିନାମ୍ ।
ଧର୍ମୋଽଗ୍ନିଃ କଶ୍ଯପଃ ଶୁକ୍ରୋ ମୁନଯୋ ଯେ ଵନୌକସଃ ।
ଚରନ୍ତି ଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଯତ୍ସତାରକାଃ ॥ ୨୧ ॥
ଧର୍ମୋଽଗ୍ନିଃ କଶ୍ଯପଃ ଶୁକ୍ରୋ ମୁନଯୋ ଯେ ଵନୌକସଃ ।
ଚରନ୍ତି ଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଯତ୍ସତାରକାଃ ॥ ୨୧ ॥
ପ୍ରସ୍ଥିତେ ତୁ ଵନଂ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତ୍ଵା ଗାଂ ଧର୍ମସଂଶ୍ରଯଃ ।
ଷଟ୍-ତ୍ରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷସାହସ୍ରଂ ରକ୍ଷିତାଵ୍ଯାହତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୨୨ ॥
ଷଟ୍-ତ୍ରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷସାହସ୍ରଂ ରକ୍ଷିତାଵ୍ଯାହତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୨୨ ॥
ତ୍ଵଦ୍ଭ୍ରାତର୍ଯୁତ୍ତମେ ନଷ୍ଟେ ମୃଗଯାଯାଂ ତୁ ତନ୍ମନାଃ ।
ଅନ୍ଵେଷନ୍ତୀ ଵନଂ ମାତା ଦାଵାଗ୍ନିଂ ସା ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ॥ ୨୩ ॥
ଅନ୍ଵେଷନ୍ତୀ ଵନଂ ମାତା ଦାଵାଗ୍ନିଂ ସା ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ॥ ୨୩ ॥
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ଯଜ୍ଞହୃଦଯଂ ଯଜ୍ଞୈଃ ପୁଷ୍କଲଦକ୍ଷିଣୈଃ ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚେହାଶିଷଃ ସତ୍ଯା ଅନ୍ତେ ମାଂ ସଂସ୍ମରିଷ୍ଯସି ॥ ୨୪ ॥
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚେହାଶିଷଃ ସତ୍ଯା ଅନ୍ତେ ମାଂ ସଂସ୍ମରିଷ୍ଯସି ॥ ୨୪ ॥
ତତୋ ଗନ୍ତାସି ମତ୍ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍ ।
ଉପରିଷ୍ଟାଦୃଷିଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଯତୋ ନାଵର୍ତତେ ଗତଃ ॥ ୨୫ ॥
ଉପରିଷ୍ଟାଦୃଷିଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଯତୋ ନାଵର୍ତତେ ଗତଃ ॥ ୨୫ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଯର୍ଚିତଃ ସ ଭଗଵାନତିଦିଶ୍ଯାତ୍ମନଃ ପଦମ୍ ।
ବାଲସ୍ଯ ପଶ୍ଯତୋ ଧାମ ସ୍ଵମଗାଦ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ ॥ ୨୬ ॥
ଇତ୍ଯର୍ଚିତଃ ସ ଭଗଵାନତିଦିଶ୍ଯାତ୍ମନଃ ପଦମ୍ ।
ବାଲସ୍ଯ ପଶ୍ଯତୋ ଧାମ ସ୍ଵମଗାଦ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ ॥ ୨୬ ॥
ସୋଽପି ସଙ୍କଲ୍ପଜଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦସେଵୋପସାଦିତମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସଙ୍କଲ୍ପନିର୍ଵାଣଂ ନାତିପ୍ରୀତୋଽଭ୍ଯଗାତ୍ପୁରମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ପ୍ରାପ୍ଯ ସଙ୍କଲ୍ପନିର୍ଵାଣଂ ନାତିପ୍ରୀତୋଽଭ୍ଯଗାତ୍ପୁରମ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ
ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଯତ୍ପରମଂ ପଦଂ ହରେ-
ର୍ମାଯାଵିନସ୍ତଚ୍ଚରଣାର୍ଚନାର୍ଜିତମ୍ ।
ଲବ୍ଧ୍ଵାପ୍ଯସିଦ୍ଧାର୍ଥମିଵୈକଜନ୍ମନା
କଥଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମମନ୍ଯତାର୍ଥଵିତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଯତ୍ପରମଂ ପଦଂ ହରେ-
ର୍ମାଯାଵିନସ୍ତଚ୍ଚରଣାର୍ଚନାର୍ଜିତମ୍ ।
ଲବ୍ଧ୍ଵାପ୍ଯସିଦ୍ଧାର୍ଥମିଵୈକଜନ୍ମନା
କଥଂ ସ୍ଵମାତ୍ମାନମମନ୍ଯତାର୍ଥଵିତ୍ ॥ ୨୮ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ମାତୁଃ ସପତ୍ନ୍ଯା ଵାଗ୍ବାଣୈର୍ହୃଦି ଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ତାନ୍ ସ୍ମରନ୍ ।
ନୈଚ୍ଛନ୍ମୁକ୍ତିପତେର୍ମୁକ୍ତିଂ ତସ୍ମାତ୍ତାପମୁପେଯିଵାନ୍ ॥ ୨୯ ॥
ମାତୁଃ ସପତ୍ନ୍ଯା ଵାଗ୍ବାଣୈର୍ହୃଦି ଵିଦ୍ଧସ୍ତୁ ତାନ୍ ସ୍ମରନ୍ ।
ନୈଚ୍ଛନ୍ମୁକ୍ତିପତେର୍ମୁକ୍ତିଂ ତସ୍ମାତ୍ତାପମୁପେଯିଵାନ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ
ସମାଧିନା ନୈକଭଵେନ ଯତ୍ପଦଂ
ଵିଦୁଃ ସନନ୍ଦାଦଯ ଊର୍ଧ୍ଵରେତସଃ ।
ମାସୈରହଂ ଷଡ୍ଭିରମୁଷ୍ଯ ପାଦଯୋ-
ଶ୍ଛାଯାମୁପେତ୍ଯାପଗତଃ ପୃଥଙ୍ମତିଃ ॥ ୩୦ ॥
ସମାଧିନା ନୈକଭଵେନ ଯତ୍ପଦଂ
ଵିଦୁଃ ସନନ୍ଦାଦଯ ଊର୍ଧ୍ଵରେତସଃ ।
ମାସୈରହଂ ଷଡ୍ଭିରମୁଷ୍ଯ ପାଦଯୋ-
ଶ୍ଛାଯାମୁପେତ୍ଯାପଗତଃ ପୃଥଙ୍ମତିଃ ॥ ୩୦ ॥
ଅହୋ ବତ ମମାନାତ୍ମ୍ଯଂ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତ । ଭଵଚ୍ଛିଦଃ ପାଦମୂଲଂ ଗତ୍ଵାଯାଚେ ଯଦନ୍ତଵତ୍ ॥ ୩୧ ॥
ମତିର୍ଵିଦୂଷିତା ଦେଵୈଃ ପତଦ୍ଭିରସହିଷ୍ଣୁଭିଃ । ଯୋ ନାରଦଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ନାଗ୍ରାହିଷମସତ୍ତମଃ ॥ ୩୨ ॥
ଦୈଵୀଂ ମାଯାମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରସୁପ୍ତ ଇଵ ଭିନ୍ନଦୃକ୍ । ତପ୍ଯେ ଦ୍ଵିତୀଯେଽପ୍ଯସତି ଭ୍ରାତୃଭ୍ରାତୃଵ୍ଯହୃଦ୍ରୁଜା ॥ ୩୩ ॥
ମଯୈତତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଚିକିତ୍ସେଵ ଗତାଯୁଷି । ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଜଗଦାତ୍ମାନଂ ତପସା ଦୁଷ୍ପ୍ରସାଦନମ୍ । ଭଵଚ୍ଛିଦମଯାଚେଽହଂ ଭଵଂ ଭାଗ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ ॥ ୩୪ ॥
ଵାରାଜ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛତୋ ମୌଢ୍ଯାନ୍ମାନୋ ମେ ଭିକ୍ଷିତୋ ବତ । ଈଶ୍ଵରାତ୍କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯେନ ଫଲୀକାରାନିଵାଧନଃ ॥ ୩୫ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ନ ଵୈ ମୁକୁନ୍ଦସ୍ଯ ପଦାରଵିନ୍ଦଯୋରଜୋଜୁଷସ୍ତାତ ଭଵାଦୃଶା ଜନାଃ । ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତଦ୍ଦାସ୍ଯମୃତେଽର୍ଥମାତ୍ମନୋଯଦୃଚ୍ଛଯା ଲବ୍ଧମନଃସମୃଦ୍ଧଯଃ ॥ ୩୬ ॥
ନ ଵୈ ମୁକୁନ୍ଦସ୍ଯ ପଦାରଵିନ୍ଦଯୋରଜୋଜୁଷସ୍ତାତ ଭଵାଦୃଶା ଜନାଃ । ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତଦ୍ଦାସ୍ଯମୃତେଽର୍ଥମାତ୍ମନୋଯଦୃଚ୍ଛଯା ଲବ୍ଧମନଃସମୃଦ୍ଧଯଃ ॥ ୩୬ ॥
ଆକର୍ଣ୍ଯାତ୍ମଜମାଯାନ୍ତଂ ସମ୍ପରେତ୍ଯ ଯଥାଗତମ୍ । ରାଜା ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧେ ଭଦ୍ରମଭଦ୍ରସ୍ଯ କୁତୋ ମମ ॥ ୩୭ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାଯ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵର୍ଷେର୍ହର୍ଷଵେଗେନ ଧର୍ଷିତଃ । ଵାର୍ତାହର୍ତୁରତିପ୍ରୀତୋ ହାରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମହାଧନମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ସଦଶ୍ଵଂ ରଥମାରୁହ୍ଯ କାର୍ତସ୍ଵରପରିଷ୍କୃତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କୁଲଵୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ପର୍ଯସ୍ତୋଽମାତ୍ଯବନ୍ଧୁଭିଃ ॥ ୩୯ ॥
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦେନ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷେଣ ଵେଣୁଭିଃ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ପୁରାତ୍ତୂର୍ଣମାତ୍ମଜାଭୀକ୍ଷଣୋତ୍ସୁକଃ ॥ ୪୦ ॥
ସୁନୀତିଃ ସୁରୁଚିଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହିଷ୍ଯୌ ରୁକ୍ମଭୂଷିତେ । ଆରୁହ୍ଯ ଶିବିକାଂ ସାର୍ଧମୁତ୍ତମେନାଭିଜଗ୍ମତୁଃ ॥ ୪୧ ॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋପଵନାଭ୍ଯାଶ ଆଯାନ୍ତଂ ତରସା ରଥାତ୍ । ଅଵରୁହ୍ଯ ନୃପସ୍ତୂର୍ଣମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲଃ ॥ ୪୨ ॥
ପରିରେଭେଽଙ୍ଗଜଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘୋତ୍କଣ୍ଠମନାଃ ଶ୍ଵସନ୍ । ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନାଙ୍ଘ୍ରିସଂସ୍ପର୍ଶହତାଶେଷାଘବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୪୩ ॥
ଅଥାଜିଘ୍ରନ୍ମୁହୁର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୀତୈର୍ନଯନଵାରିଭିଃ । ସ୍ନାପଯାମାସ ତନଯଂ ଜାତୋଦ୍ଦାମମନୋରଥଃ ॥ ୪୪ ॥
ଅଭିଵନ୍ଦ୍ଯ ପିତୁଃ ପାଦାଵାଶୀର୍ଭିଶ୍ଚାଭିମନ୍ତ୍ରିତଃ । ନନାମ ମାତରୌ ଶୀର୍ଷ୍ଣା ସତ୍କୃତଃ ସଜ୍ଜନାଗ୍ରଣୀଃ ॥ ୪୫ ॥
ସୁରୁଚିସ୍ତଂ ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ପାଦାଵନତମର୍ଭକମ୍ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାହ ଜୀଵେତି ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା ॥ ୪୬ ॥
ଯସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଗୁଣୈର୍ମୈତ୍ର୍ଯାଦିଭିର୍ହରିଃ । ତସ୍ମୈ ନମନ୍ତି ଭୂତାନି ନିମ୍ନମାପ ଇଵ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୪୭ ॥
ଉତ୍ତମଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚୋଭାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲୌ । ଅଙ୍ଗସଙ୍ଗାଦୁତ୍ପୁଲକାଵସ୍ରୌଘଂ ମୁହୁରୂହତୁଃ ॥ ୪୮ ॥
ସୁନୀତିରସ୍ଯ ଜନନୀ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ପ୍ରିଯଂ ସୁତମ୍ । ଉପଗୁହ୍ଯ ଜହାଵାଧିଂ ତଦଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶନିର୍ଵୃତା ॥ ୪୯ ॥
ପଯଃ ସ୍ତନାଭ୍ଯାଂ ସୁସ୍ରାଵ ନେତ୍ରଜୈଃ ସଲିଲୈଃ ଶିଵୈଃ । ତଦାଭିଷିଚ୍ଯମାନାଭ୍ଯାଂ ଵୀର ଵୀରସୁଵୋ ମୁହୁଃ ॥ ୫୦ ॥
ତାଂ ଶଶଂସୁର୍ଜନା ରାଜ୍ଞୀଂ ଦିଷ୍ଟଯା ତେ ପୁତ୍ର ଆର୍ତିହା । ପ୍ରତିଲବ୍ଧଶ୍ଚିରଂ ନଷ୍ଟୋ ରକ୍ଷିତା ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ ॥ ୫୧ ॥
ଅଭ୍ଯର୍ଚିତସ୍ତ୍ଵଯା ନୂନଂ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଣତାର୍ତିହା । ଯଦନୁଧ୍ଯାଯିନୋ ଧୀରା ମୃତ୍ଯୁଂ ଜିଗ୍ଯୁଃ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍ ॥ ୫୨ ॥
ଲାଲ୍ଯମାନଂ ଜନୈରେଵଂ ଧ୍ରୁଵଂ ସଭ୍ରାତରଂ ନୃପଃ । ଆରୋପ୍ଯ କରିଣୀଂ ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ତୂଯମାନୋଽଵିଶତ୍ପୁରମ୍ ॥ ୫୩ ॥
ତତ୍ର ତତ୍ରୋପସଂକ୍ଲୃପ୍ତୈର୍ଲସନ୍ମକରତୋରଣୈଃ । ସଵୃନ୍ଦୈଃ କଦଲୀସ୍ତମ୍ଭୈଃ ପୂଗପୋତୈଶ୍ଚ ତଦ୍ଵିଧୈଃ ॥ ୫୪ ॥
ଚୂତପଲ୍ଲଵଵାସଃସ୍ରଙ୍ମୁକ୍ତାଦାମଵିଲମ୍ବିଭିଃ । ଉପସ୍କୃତଂ ପ୍ରତିଦ୍ଵାରମପାଂ କୁମ୍ଭୈଃ ସଦୀପକୈଃ ॥ ୫୫ ॥
ପ୍ରାକାରୈର୍ଗୋପୁରାଗାରୈଃ ଶାତକୁମ୍ଭପରିଚ୍ଛଦୈଃ । ସର୍ଵତୋଽଲଡ୍କୃତଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵିମାନଶିଖରଦ୍ଯୁଭିଃ ॥ ୫୬ ॥
ମୃଷ୍ଟଚତ୍ଵରରଥ୍ଯାଟ୍ଟମାର୍ଗଂ ଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍ । ଲାଜାକ୍ଷତୈଃ ପୁଷ୍ପଫଲୈସ୍ତଣ୍ଡୁଲୈର୍ବଲିଭିର୍ଯୁତମ୍ ॥ ୫୭ ॥
ଧ୍ରୁଵାଯ ପଥି ଦୃଷ୍ଟାଯ ତତ୍ର ତତ୍ର ପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସିଦ୍ଧାର୍ଥାକ୍ଷତଦଧ୍ଯମ୍ବୁଦୂର୍ଵାପୁଷ୍ପଫଲାନି ଚ ॥ ୫୮ ॥
ଉପଜହ୍ରୁଃ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ଵାତ୍ସଲ୍ଯାଦାଶିଷଃ ସତୀଃ । ଶୃଣ୍ଵଂସ୍ତଦ୍ଵଲ୍ଗୁଗୀତାନି ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଭଵନଂ ପିତୁଃ ॥ ୫୯ ॥
ମହାମଣିଵ୍ରାତମଯେ ସ ତସ୍ମିନ୍ଭଵନୋତ୍ତମେ । ଲାଲିତୋ ନିତରାଂ ପିତ୍ରା ନ୍ଯଵସଦ୍ଦିଵି ଦେଵଵତ୍ ॥ ୬୦ ॥
ପଯଃଫେନନିଭାଃ ଶଯ୍ଯା ଦାନ୍ତା ରୁକ୍ମପରିଚ୍ଛଦାଃ । ଆସନାନି ମହାର୍ହାଣି ଯତ୍ର ରୌକ୍ମା ଉପସ୍କରାଃ ॥ ୬୧ ॥
ଯତ୍ର ସ୍ଫଟିକକୁଡ୍ଯେଷୁ ମହାମାରକତେଷୁ ଚ । ମଣିପ୍ରଦୀପା ଆଭାନ୍ତି ଲଲନାରତ୍ନସଂଯୁତାଃ ॥ ୬୨ ॥
ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ଵିଚିତ୍ରୈରମରଦ୍ରୁମୈଃ । କୂଜଦ୍ଵିହଙ୍ଗମିଥୁନୈର୍ଗାଯନ୍ମତ୍ତମଧୁଵ୍ରତୈଃ ॥ ୬୩ ॥
ଵାପ୍ଯୋ ଵୈଦୂର୍ଯସୋପାନାଃ ପଦ୍ମୋତ୍ପଲକୁମୁଦ୍ଵତୀଃ । ହଂସକାରଣ୍ଡଵକୁଲୈର୍ଜୁଷ୍ଟାଶ୍ଚକ୍ରାହ୍ଵସାରସୈଃ ॥ ୬୪ ॥
ଉତ୍ତାନପାଦୋ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରଭାଵଂ ତନଯସ୍ଯ ତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦ୍ଭୁତତମଂ ପ୍ରପେଦେ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମ୍ ॥ ୬୫ ॥
ଵୀକ୍ଷ୍ଯୋଢଵଯସଂ ତଂ ଚ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ସମ୍ମତମ୍ । ଅନୁରକ୍ତପ୍ରଜଂ ରାଜା ଧ୍ରୁଵଂ ଚକ୍ରେ ଭୁଵଃ ପତିମ୍ ॥ ୬୬ ॥
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପ୍ରଵଯସମାକଲଯ୍ଯ ଵିଶାମ୍ପତିଃ । ଵନଂ ଵିରକ୍ତଃ ପ୍ରାତିଷ୍ଠଦ୍ଵିମୃଶନ୍ନାତ୍ମନୋ ଗତିମ୍ ॥ ୬୭ ॥