બ્રાહ્મણ ઉવાચ
અકોવિદઃ કોવિદવાદવાદાન્વદસ્યથો નાતિવિદાં વરિષ્ઠઃ । ન સૂરયો હિ વ્યવહારમેનંતત્ત્વાવમર્શેન સહામનન્તિ ॥ ૧ ॥
અકોવિદઃ કોવિદવાદવાદાન્વદસ્યથો નાતિવિદાં વરિષ્ઠઃ । ન સૂરયો હિ વ્યવહારમેનંતત્ત્વાવમર્શેન સહામનન્તિ ॥ ૧ ॥
તથૈવ રાજન્નુરુગાર્હમેધ-વિતાનવિદ્યોરુવિજૃમ્ભિતેષુ । ન વેદવાદેષુ હિ તત્ત્વવાદઃપ્રાયેણ શુદ્ધો નુ ચકાસ્તિ સાધુઃ ॥ ૨ ॥
ન તસ્ય તત્ત્વગ્રહણાય સાક્ષાદ્વરીયસીરપિ વાચઃ સમાસન્ । સ્વપ્ને નિરુક્ત્યા ગૃહમેધિસૌખ્યંન યસ્ય હેયાનુમિતં સ્વયં સ્યાત્ ॥ ૩ ॥
યાવન્મનો રજસા પૂરુષસ્યસત્ત્વેન વા તમસા વાનુરુદ્ધમ્ । ચેતોભિરાકૂતિભિરાતનોતિનિરઙ્કુશં કુશલં ચેતરં વા ॥ ૪ ॥
સ વાસનાત્મા વિષયોપરક્તોગુણપ્રવાહો વિકૃતઃ ષોડશાત્મા । બિભ્રત્પૃથઙ્નામભિ રૂપભેદ-મન્તર્બહિષ્ટ્વં ચ પુરૈસ્તનોતિ ॥ ૫ ॥
દુઃખં સુખં વ્યતિરિક્તં ચ તીવ્રંકાલોપપન્નં ફલમાવ્યનક્તિ । આલિઙ્ગ્ય માયારચિતાન્તરાત્માસ્વદેહિનં સંસૃતિચક્રકૂટઃ ॥ ૬ ॥
તાવાનયં વ્યવહારઃ સદાવિઃક્ષેત્રજ્ઞસાક્ષ્યો ભવતિ સ્થૂલસૂક્ષ્મઃ । તસ્માન્મનો લિઙ્ગમદો વદન્તિગુણાગુણત્વસ્ય પરાવરસ્ય ॥ ૭ ॥
ગુણાનુરક્તં વ્યસનાય જન્તોઃ
ક્ષેમાય નૈર્ગુણ્યમથો મનઃ સ્યાત્ ।
યથા પ્રદીપો ઘૃતવર્તિમશ્નન્
શિખાઃ સધૂમા ભજતિ હ્યન્યદા સ્વમ્ ।
પદં તથા ગુણકર્માનુબદ્ધં
વૃત્તીર્મનઃ શ્રયતેઽન્યત્ર તત્ત્વમ્ ॥ ૮ ॥
ક્ષેમાય નૈર્ગુણ્યમથો મનઃ સ્યાત્ ।
યથા પ્રદીપો ઘૃતવર્તિમશ્નન્
શિખાઃ સધૂમા ભજતિ હ્યન્યદા સ્વમ્ ।
પદં તથા ગુણકર્માનુબદ્ધં
વૃત્તીર્મનઃ શ્રયતેઽન્યત્ર તત્ત્વમ્ ॥ ૮ ॥
એકાદશાસન્મનસો હિ વૃત્તય
આકૂતયઃ પઞ્ચ ધિયોઽભિમાનઃ ।
માત્રાણિ કર્માણિ પુરં ચ તાસાં
વદન્તિ હૈકાદશ વીર ભૂમીઃ ॥ ૯ ॥
આકૂતયઃ પઞ્ચ ધિયોઽભિમાનઃ ।
માત્રાણિ કર્માણિ પુરં ચ તાસાં
વદન્તિ હૈકાદશ વીર ભૂમીઃ ॥ ૯ ॥
ગન્ધાકૃતિસ્પર્શરસશ્રવાંસિ
વિસર્ગરત્યર્ત્યભિજલ્પશિલ્પાઃ ।
એકાદશં સ્વીકરણં મમેતિ
શય્યામહં દ્વાદશમેક આહુઃ ॥ ૧૦ ॥
વિસર્ગરત્યર્ત્યભિજલ્પશિલ્પાઃ ।
એકાદશં સ્વીકરણં મમેતિ
શય્યામહં દ્વાદશમેક આહુઃ ॥ ૧૦ ॥
દ્રવ્યસ્વભાવાશયકર્મકાલૈ-
રેકાદશામી મનસો વિકારાઃ ।
સહસ્રશઃ શતશઃ કોટિશશ્ચ
ક્ષેત્રજ્ઞતો ન મિથો ન સ્વતઃ સ્યુઃ ॥ ૧૧ ॥
રેકાદશામી મનસો વિકારાઃ ।
સહસ્રશઃ શતશઃ કોટિશશ્ચ
ક્ષેત્રજ્ઞતો ન મિથો ન સ્વતઃ સ્યુઃ ॥ ૧૧ ॥
ક્ષેત્રજ્ઞ એતા મનસો વિભૂતી-
ર્જીવસ્ય માયારચિતસ્ય નિત્યાઃ ।
આવિર્હિતાઃ ક્વાપિ તિરોહિતાશ્ચ
શુદ્ધો વિચષ્ટે હ્યવિશુદ્ધકર્તુઃ ॥ ૧૨ ॥
ર્જીવસ્ય માયારચિતસ્ય નિત્યાઃ ।
આવિર્હિતાઃ ક્વાપિ તિરોહિતાશ્ચ
શુદ્ધો વિચષ્ટે હ્યવિશુદ્ધકર્તુઃ ॥ ૧૨ ॥
ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ
સાક્ષાત્સ્વયંજ્યોતિરજઃ પરેશઃ ।
નારાયણો ભગવાન્ વાસુદેવઃ
સ્વમાયયાઽઽત્મન્યવધીયમાનઃ ॥ ૧૩ ॥
સાક્ષાત્સ્વયંજ્યોતિરજઃ પરેશઃ ।
નારાયણો ભગવાન્ વાસુદેવઃ
સ્વમાયયાઽઽત્મન્યવધીયમાનઃ ॥ ૧૩ ॥
યથાનિલઃ સ્થાવરજઙ્ગમાના-
માત્મસ્વરૂપેણ નિવિષ્ટ ઈશેત્ ।
એવં પરો ભગવાન્ વાસુદેવઃ
ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મેદમનુપ્રવિષ્ટઃ ॥ ૧૪ ॥
માત્મસ્વરૂપેણ નિવિષ્ટ ઈશેત્ ।
એવં પરો ભગવાન્ વાસુદેવઃ
ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મેદમનુપ્રવિષ્ટઃ ॥ ૧૪ ॥
ન યાવદેતાં તનુભૃન્નરેન્દ્ર
વિધૂય માયાં વયુનોદયેન ।
વિમુક્તસઙ્ગો જિતષટ્સપત્નો
વેદાત્મતત્ત્વં ભ્રમતીહ તાવત્ ॥ ૧૫ ॥
વિધૂય માયાં વયુનોદયેન ।
વિમુક્તસઙ્ગો જિતષટ્સપત્નો
વેદાત્મતત્ત્વં ભ્રમતીહ તાવત્ ॥ ૧૫ ॥
ન યાવદેતન્મન આત્મલિઙ્ગં
સંસારતાપાવપનં જનસ્ય ।
યચ્છોકમોહામયરાગલોભ-
વૈરાનુબન્ધં મમતાં વિધત્તે ॥ ૧૬ ॥
સંસારતાપાવપનં જનસ્ય ।
યચ્છોકમોહામયરાગલોભ-
વૈરાનુબન્ધં મમતાં વિધત્તે ॥ ૧૬ ॥
ભ્રાતૃવ્યમેનં તદદભ્રવીર્ય-
મુપેક્ષયાધ્યેધિતમપ્રમત્તઃ ।
ગુરોર્હરેશ્ચરણોપાસનાસ્ત્રો
જહિ વ્યલીકં સ્વયમાત્મમોષમ્ ॥ ૧૭ ॥
મુપેક્ષયાધ્યેધિતમપ્રમત્તઃ ।
ગુરોર્હરેશ્ચરણોપાસનાસ્ત્રો
જહિ વ્યલીકં સ્વયમાત્મમોષમ્ ॥ ૧૭ ॥