ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ
ଅକୋଵିଦଃ କୋଵିଦଵାଦଵାଦାନ୍ଵଦସ୍ଯଥୋ ନାତିଵିଦାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ । ନ ସୂରଯୋ ହି ଵ୍ଯଵହାରମେନଂତତ୍ତ୍ଵାଵମର୍ଶେନ ସହାମନନ୍ତି ॥ ୧ ॥
ଅକୋଵିଦଃ କୋଵିଦଵାଦଵାଦାନ୍ଵଦସ୍ଯଥୋ ନାତିଵିଦାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ । ନ ସୂରଯୋ ହି ଵ୍ଯଵହାରମେନଂତତ୍ତ୍ଵାଵମର୍ଶେନ ସହାମନନ୍ତି ॥ ୧ ॥
ତଥୈଵ ରାଜନ୍ନୁରୁଗାର୍ହମେଧ-ଵିତାନଵିଦ୍ଯୋରୁଵିଜୃମ୍ଭିତେଷୁ । ନ ଵେଦଵାଦେଷୁ ହି ତତ୍ତ୍ଵଵାଦଃପ୍ରାଯେଣ ଶୁଦ୍ଧୋ ନୁ ଚକାସ୍ତି ସାଧୁଃ ॥ ୨ ॥
ନ ତସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଗ୍ରହଣାଯ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵରୀଯସୀରପି ଵାଚଃ ସମାସନ୍ । ସ୍ଵପ୍ନେ ନିରୁକ୍ତ୍ଯା ଗୃହମେଧିସୌଖ୍ଯଂନ ଯସ୍ଯ ହେଯାନୁମିତଂ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୩ ॥
ଯାଵନ୍ମନୋ ରଜସା ପୂରୁଷସ୍ଯସତ୍ତ୍ଵେନ ଵା ତମସା ଵାନୁରୁଦ୍ଧମ୍ । ଚେତୋଭିରାକୂତିଭିରାତନୋତିନିରଙ୍କୁଶଂ କୁଶଲଂ ଚେତରଂ ଵା ॥ ୪ ॥
ସ ଵାସନାତ୍ମା ଵିଷଯୋପରକ୍ତୋଗୁଣପ୍ରଵାହୋ ଵିକୃତଃ ଷୋଡଶାତ୍ମା । ବିଭ୍ରତ୍ପୃଥଙ୍ନାମଭି ରୂପଭେଦ-ମନ୍ତର୍ବହିଷ୍ଟ୍ଵଂ ଚ ପୁରୈସ୍ତନୋତି ॥ ୫ ॥
ଦୁଃଖଂ ସୁଖଂ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ଚ ତୀଵ୍ରଂକାଲୋପପନ୍ନଂ ଫଲମାଵ୍ଯନକ୍ତି । ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ମାଯାରଚିତାନ୍ତରାତ୍ମାସ୍ଵଦେହିନଂ ସଂସୃତିଚକ୍ରକୂଟଃ ॥ ୬ ॥
ତାଵାନଯଂ ଵ୍ଯଵହାରଃ ସଦାଵିଃକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସାକ୍ଷ୍ଯୋ ଭଵତି ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଃ । ତସ୍ମାନ୍ମନୋ ଲିଙ୍ଗମଦୋ ଵଦନ୍ତିଗୁଣାଗୁଣତ୍ଵସ୍ଯ ପରାଵରସ୍ଯ ॥ ୭ ॥
ଗୁଣାନୁରକ୍ତଂ ଵ୍ଯସନାଯ ଜନ୍ତୋଃ
କ୍ଷେମାଯ ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯମଥୋ ମନଃ ସ୍ଯାତ୍ ।
ଯଥା ପ୍ରଦୀପୋ ଘୃତଵର୍ତିମଶ୍ନନ୍
ଶିଖାଃ ସଧୂମା ଭଜତି ହ୍ଯନ୍ଯଦା ସ୍ଵମ୍ ।
ପଦଂ ତଥା ଗୁଣକର୍ମାନୁବଦ୍ଧଂ
ଵୃତ୍ତୀର୍ମନଃ ଶ୍ରଯତେଽନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ ୮ ॥
କ୍ଷେମାଯ ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯମଥୋ ମନଃ ସ୍ଯାତ୍ ।
ଯଥା ପ୍ରଦୀପୋ ଘୃତଵର୍ତିମଶ୍ନନ୍
ଶିଖାଃ ସଧୂମା ଭଜତି ହ୍ଯନ୍ଯଦା ସ୍ଵମ୍ ।
ପଦଂ ତଥା ଗୁଣକର୍ମାନୁବଦ୍ଧଂ
ଵୃତ୍ତୀର୍ମନଃ ଶ୍ରଯତେଽନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ ୮ ॥
ଏକାଦଶାସନ୍ମନସୋ ହି ଵୃତ୍ତଯ
ଆକୂତଯଃ ପଞ୍ଚ ଧିଯୋଽଭିମାନଃ ।
ମାତ୍ରାଣି କର୍ମାଣି ପୁରଂ ଚ ତାସାଂ
ଵଦନ୍ତି ହୈକାଦଶ ଵୀର ଭୂମୀଃ ॥ ୯ ॥
ଆକୂତଯଃ ପଞ୍ଚ ଧିଯୋଽଭିମାନଃ ।
ମାତ୍ରାଣି କର୍ମାଣି ପୁରଂ ଚ ତାସାଂ
ଵଦନ୍ତି ହୈକାଦଶ ଵୀର ଭୂମୀଃ ॥ ୯ ॥
ଗନ୍ଧାକୃତିସ୍ପର୍ଶରସଶ୍ରଵାଂସି
ଵିସର୍ଗରତ୍ଯର୍ତ୍ଯଭିଜଲ୍ପଶିଲ୍ପାଃ ।
ଏକାଦଶଂ ସ୍ଵୀକରଣଂ ମମେତି
ଶଯ୍ଯାମହଂ ଦ୍ଵାଦଶମେକ ଆହୁଃ ॥ ୧୦ ॥
ଵିସର୍ଗରତ୍ଯର୍ତ୍ଯଭିଜଲ୍ପଶିଲ୍ପାଃ ।
ଏକାଦଶଂ ସ୍ଵୀକରଣଂ ମମେତି
ଶଯ୍ଯାମହଂ ଦ୍ଵାଦଶମେକ ଆହୁଃ ॥ ୧୦ ॥
ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଵଭାଵାଶଯକର୍ମକାଲୈ-
ରେକାଦଶାମୀ ମନସୋ ଵିକାରାଃ ।
ସହସ୍ରଶଃ ଶତଶଃ କୋଟିଶଶ୍ଚ
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତୋ ନ ମିଥୋ ନ ସ୍ଵତଃ ସ୍ଯୁଃ ॥ ୧୧ ॥
ରେକାଦଶାମୀ ମନସୋ ଵିକାରାଃ ।
ସହସ୍ରଶଃ ଶତଶଃ କୋଟିଶଶ୍ଚ
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତୋ ନ ମିଥୋ ନ ସ୍ଵତଃ ସ୍ଯୁଃ ॥ ୧୧ ॥
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏତା ମନସୋ ଵିଭୂତୀ-
ର୍ଜୀଵସ୍ଯ ମାଯାରଚିତସ୍ଯ ନିତ୍ଯାଃ ।
ଆଵିର୍ହିତାଃ କ୍ଵାପି ତିରୋହିତାଶ୍ଚ
ଶୁଦ୍ଧୋ ଵିଚଷ୍ଟେ ହ୍ଯଵିଶୁଦ୍ଧକର୍ତୁଃ ॥ ୧୨ ॥
ର୍ଜୀଵସ୍ଯ ମାଯାରଚିତସ୍ଯ ନିତ୍ଯାଃ ।
ଆଵିର୍ହିତାଃ କ୍ଵାପି ତିରୋହିତାଶ୍ଚ
ଶୁଦ୍ଧୋ ଵିଚଷ୍ଟେ ହ୍ଯଵିଶୁଦ୍ଧକର୍ତୁଃ ॥ ୧୨ ॥
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣଃ
ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରଜଃ ପରେଶଃ ।
ନାରାଯଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଵାସୁଦେଵଃ
ସ୍ଵମାଯଯାଽଽତ୍ମନ୍ଯଵଧୀଯମାନଃ ॥ ୧୩ ॥
ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିରଜଃ ପରେଶଃ ।
ନାରାଯଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଵାସୁଦେଵଃ
ସ୍ଵମାଯଯାଽଽତ୍ମନ୍ଯଵଧୀଯମାନଃ ॥ ୧୩ ॥
ଯଥାନିଲଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାନା-
ମାତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ନିଵିଷ୍ଟ ଈଶେତ୍ ।
ଏଵଂ ପରୋ ଭଗଵାନ୍ ଵାସୁଦେଵଃ
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଆତ୍ମେଦମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ॥ ୧୪ ॥
ମାତ୍ମସ୍ଵରୂପେଣ ନିଵିଷ୍ଟ ଈଶେତ୍ ।
ଏଵଂ ପରୋ ଭଗଵାନ୍ ଵାସୁଦେଵଃ
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଆତ୍ମେଦମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ॥ ୧୪ ॥
ନ ଯାଵଦେତାଂ ତନୁଭୃନ୍ନରେନ୍ଦ୍ର
ଵିଧୂଯ ମାଯାଂ ଵଯୁନୋଦଯେନ ।
ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗୋ ଜିତଷଟ୍ସପତ୍ନୋ
ଵେଦାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରମତୀହ ତାଵତ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଵିଧୂଯ ମାଯାଂ ଵଯୁନୋଦଯେନ ।
ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗୋ ଜିତଷଟ୍ସପତ୍ନୋ
ଵେଦାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରମତୀହ ତାଵତ୍ ॥ ୧୫ ॥
ନ ଯାଵଦେତନ୍ମନ ଆତ୍ମଲିଙ୍ଗଂ
ସଂସାରତାପାଵପନଂ ଜନସ୍ଯ ।
ଯଚ୍ଛୋକମୋହାମଯରାଗଲୋଭ-
ଵୈରାନୁବନ୍ଧଂ ମମତାଂ ଵିଧତ୍ତେ ॥ ୧୬ ॥
ସଂସାରତାପାଵପନଂ ଜନସ୍ଯ ।
ଯଚ୍ଛୋକମୋହାମଯରାଗଲୋଭ-
ଵୈରାନୁବନ୍ଧଂ ମମତାଂ ଵିଧତ୍ତେ ॥ ୧୬ ॥
ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯମେନଂ ତଦଦଭ୍ରଵୀର୍ଯ-
ମୁପେକ୍ଷଯାଧ୍ଯେଧିତମପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ଗୁରୋର୍ହରେଶ୍ଚରଣୋପାସନାସ୍ତ୍ରୋ
ଜହି ଵ୍ଯଲୀକଂ ସ୍ଵଯମାତ୍ମମୋଷମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ମୁପେକ୍ଷଯାଧ୍ଯେଧିତମପ୍ରମତ୍ତଃ ।
ଗୁରୋର୍ହରେଶ୍ଚରଣୋପାସନାସ୍ତ୍ରୋ
ଜହି ଵ୍ଯଲୀକଂ ସ୍ଵଯମାତ୍ମମୋଷମ୍ ॥ ୧୭ ॥