শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৫.১৬

ৰাজোৱাচ
উক্তস্ত্ৱযা ভূমণ্ডলাযামৱিশেষো যাৱদাদিত্যস্তপতি যত্ৰ চাসৌ জ্যোতিষাং গণৈশ্চন্দ্ৰমা ৱা সহ দৃশ্যতে ॥ ১ ॥

তত্ৰাপি প্ৰিযৱ্ৰতৰথচৰণপৰিখাতৈঃ সপ্তভিঃ সপ্ত সিন্ধৱ উপক্লৃপ্তা যত এতস্যাঃ সপ্তদ্ৱীপৱিশেষৱিকল্পস্ত্ৱযা ভগৱন্ খলু সূচিত এতদেৱাখিলমহং মানতো লক্ষণতশ্চ সৰ্ৱং ৱিজিজ্ঞাসামি ॥ ২ ॥

ভগৱতো গুণমযে স্থূলৰূপ আৱেশিতং মনো হ্যগুণেঽপি সূক্ষ্মতম আত্মজ্যোতিষি পৰে ব্ৰহ্মণি ভগৱতি ৱাসুদেৱাখ্যে ক্ষমমাৱেশিতুং তদু হৈতদ্ গুৰোঽৰ্হস্যনুৱৰ্ণযিতুমিতি ॥ ৩ ॥

ঋষিৰুৱাচ
ন ৱৈ মহাৰাজ ভগৱতো মাযাগুণৱিভূতেঃ কাষ্ঠাং মনসা ৱচসা ৱাধিগন্তুমলং ৱিবুধাযুষাপি পুৰুষস্তস্মাত্প্ৰাধান্যেনৈৱ ভূগোলকৱিশেষং নামৰূপ মানলক্ষণতো ৱ্যাখ্যাস্যামঃ ॥ ৪ ॥

যো ৱাযং দ্ৱীপঃ কুৱলযকমলকোশাভ্যন্তৰকোশো নিযুতযোজন ৱিশালঃ সমৱৰ্তুলো যথা পুষ্কৰপত্ৰম্ ॥ ৫ ॥

যস্মিন্নৱ ৱৰ্ষাণি নৱযোজনসহস্ৰাযামান্যষ্টভিৰ্মৰ্যাদাগিৰিভিঃ সুৱিভক্তানি ভৱন্তি ॥ ৬ ॥

এষাং মধ্যে ইলাৱৃতং নামাভ্যন্তৰৱৰ্ষং যস্য নাভ্যামৱস্থিতঃ সৰ্ৱতঃ সৌৱৰ্ণঃ কুলগিৰিৰাজো মেৰুৰ্দ্ৱীপাযামসমুন্নাহঃ কৰ্ণিকাভূতঃ কুৱলযকমলস্য মূৰ্ধনি দ্ৱাত্ৰিংশত্ সহস্ৰযোজনৱিততো মূলে ষোডশসহস্ৰং তাৱতান্তৰ্ভূম্যাং প্ৰৱিষ্টঃ ॥ ৭ ॥

উত্তৰোত্তৰেণেলাৱৃতং নীলঃ শ্ৱেতঃ শৃঙ্গৱানিতি ত্ৰযো ৰম্যকহিৰণ্মযকুৰূণাং ৱৰ্ষাণাং মৰ্যাদাগিৰযঃ প্ৰাগাযতা উভযতঃ ক্ষাৰোদাৱধযো দ্ৱিসহস্ৰপৃথৱ একৈকশঃ পূৰ্ৱস্মাত্পূৰ্ৱস্মাদুত্তৰ উত্তৰো দশাংশাধিকাংশেন দৈৰ্ঘ্য এৱ হ্ৰসন্তি ॥ ৮ ॥

এৱং দক্ষিণেনেলাৱৃতং নিষধো হেমকূটো হিমালয ইতি প্ৰাগাযতা যথা
নীলাদযোঽযুতযোজনোত্সেধা হৰিৱৰ্ষকিম্পুৰুষভাৰতানাং যথাসঙ্খ্যম্ ॥ ৯ ॥

তথৈৱেলাৱৃতমপৰেণ পূৰ্ৱেণ চ মাল্যৱদ্গন্ধমাদনাৱানীলনিষধাযতৌ দ্ৱিসহস্ৰং পপ্ৰথতুঃ কেতুমালভদ্ৰাশ্ৱযোঃ সীমানং ৱিদধাতে ॥ ১০ ॥

মন্দৰো মেৰুমন্দৰঃ সুপাৰ্শ্ৱঃ কুমুদ ইত্যযুতযোজনৱিস্তাৰোন্নাহা মেৰোশ্চতুৰ্দিশমৱষ্টম্ভগিৰয উপক্লৃপ্তাঃ ॥ ১১ ॥

চতুৰ্ষ্ৱেতেষু চূতজম্বূকদম্বন্যগ্ৰোধাশ্চত্ৱাৰঃ পাদপ প্ৰৱৰাঃ পৰ্ৱতকেতৱ ইৱাধিসহস্ৰযোজনোন্নাহাস্তাৱদ্ ৱিটপৱিততযঃ শতযোজনপৰিণাহাঃ ॥ ১২ ॥

হ্ৰদাশ্চত্ৱাৰঃ পযোমধ্ৱিক্ষুৰসমৃষ্টজলা যদুপস্পৰ্শিন উপদেৱগণা যোগৈশ্ৱৰ্যাণি স্ৱাভাৱিকানি ভৰতৰ্ষভ ধাৰযন্তি ॥ ১৩ ॥

দেৱোদ্যানানি চ ভৱন্তি চত্ৱাৰি নন্দনং চৈত্ৰৰথং ৱৈভ্ৰাজকং সৰ্ৱতোভদ্ৰমিতি ॥ ১৪ ॥

যেষ্ৱমৰ পৰিৱৃঢাঃ সহ সুৰললনাললামযূথপতয উপদেৱগণৈৰুপগীযমানমহিমানঃ কিল ৱিহৰন্তি ॥ ১৫ ॥

মন্দৰোত্সঙ্গ একাদশশতযোজনোত্তুঙ্গদেৱচূতশিৰসো গিৰিশিখৰস্থূলানি ফলান্যমৃতকল্পানি পতন্তি ॥ ১৬ ॥

তেষাং ৱিশীৰ্যমাণানামতিমধুৰসুৰভিসুগন্ধি বহুলাৰুণৰসোদেনাৰুণোদা নাম নদী মন্দৰগিৰিশিখৰান্নিপতন্তী পূৰ্ৱেণেলাৱৃতমুপপ্লাৱযতি ॥ ১৭ ॥

যদুপজোষণাদ্ভৱান্যা অনুচৰীণাং পুণ্যজনৱধূনামৱযৱস্পৰ্শসুগন্ধৱাতো দশযোজনং সমন্তাদনুৱাসযতি ॥ ১৮ ॥

এৱং জম্বূফলানামত্যুচ্চনিপাতৱিশীৰ্ণানামনস্থিপ্ৰাযাণামিভকাযনিভানাং ৰসেন জম্বূ নাম নদী মেৰুমন্দৰশিখৰাদযুতযোজনাদৱনিতলে নিপতন্তী দক্ষিণেনাত্মানং যাৱদিলাৱৃতমুপস্যন্দযতি ॥ ১৯ ॥

তাৱদুভযোৰপি ৰোধসোৰ্যা মৃত্তিকা তদ্ৰসেনানুৱিধ্যমানা ৱায্ৱৰ্কসংযোগৱিপাকেন সদামৰলোকাভৰণং জাম্বূনদং নাম সুৱৰ্ণং ভৱতি ॥ ২০ ॥

যদু হ ৱাৱ ৱিবুধাদযঃ সহ যুৱতিভিৰ্মুকুটকটককটিসূত্ৰাদ্যাভৰণৰূপেণ খলু ধাৰযন্তি ॥ ২১ ॥

যস্তু মহাকদম্বঃ সুপাৰ্শ্ৱনিৰূঢো যাস্তস্য কোটৰেভ্যো ৱিনিঃসৃতাঃ পঞ্চাযামপৰিণাহাঃ পঞ্চ মধুধাৰাঃ সুপাৰ্শ্ৱশিখৰাত্পতন্ত্যোঽপৰেণাত্মানমিলাৱৃতমনুমোদযন্তি ॥ ২২ ॥

যা হ্যুপযুঞ্জানানাং মুখনিৰ্ৱাসিতো ৱাযুঃ সমন্তাচ্ছতযোজনমনুৱাসযতি ॥ ২৩ ॥

এৱং কুমুদনিৰূঢো যঃ শতৱল্শো নাম ৱটস্তস্য স্কন্ধেভ্যো নীচীনাঃ পযোদধিমধুঘৃতগুডান্নাদ্যম্বৰশয্যাসনাভৰণাদযঃ সৰ্ৱ এৱ কামদুঘা নদাঃ কুমুদাগ্ৰাত্পতন্তস্তমুত্তৰেণেলাৱৃতমুপযোজযন্তি ॥ ২৪ ॥

যানুপজুষাণানাং ন কদাচিদপি প্ৰজানাং ৱলীপলিতক্লমস্ৱেদদৌৰ্গন্ধ্যজৰামযমৃত্যুশীতোষ্ণৱৈৱৰ্ণ্যোপসৰ্গাদযস্তাপৱিশেষা ভৱন্তি যাৱজ্জীৱং সুখং নিৰতিশযমেৱ ॥ ২৫ ॥

কুৰঙ্গকুৰৰকুসুম্ভৱৈকঙ্কত্ৰিকূটশিশিৰপতঙ্গৰুচকনিষধশিনীৱাসকপিলশঙ্খৱৈদূৰ্যজাৰুধিহংসঋষভনাগকালঞ্জৰনাৰদাদযো ৱিংশতিগিৰযো মেৰোঃ কৰ্ণিকাযা ইৱ কেসৰভূতা মূলদেশে পৰিত উপক্লৃপ্তাঃ ॥ ২৬ ॥

জঠৰদেৱকূটৌ মেৰুং পূৰ্ৱেণাষ্টাদশযোজনসহস্ৰমুদগাযতৌ দ্ৱিসহস্ৰং পৃথুতুঙ্গৌ ভৱতঃ । এৱমপৰেণ পৱনপাৰিযাত্ৰৌ দক্ষিণেন কৈলাসকৰৱীৰৌ প্ৰাগাযতাৱেৱমুত্তৰতস্ত্ৰিশৃঙ্গমকৰাৱষ্টভিৰেতৈঃ পৰিসৃতোঽগ্নিৰিৱ পৰিতশ্চকাস্তি কাঞ্চনগিৰিঃ ॥ ২৭ ॥

মেৰোৰ্মূৰ্ধনি ভগৱত আত্মযোনেৰ্মধ্যত উপক্লৃপ্তাং পুৰীমযুতযোজনসাহস্ৰীং সমচতুৰস্ৰাং শাতকৌম্ভীং ৱদন্তি ॥ ২৮ ॥

তামনুপৰিতো লোকপালানামষ্টানাং যথাদিশং যথাৰূপং তুৰীযমানেন পুৰোঽষ্টাৱুপক্লৃপ্তাঃ ॥ ২৯ ॥