ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൧൬

രാജോവാച
ഉക്തസ്ത്വയാ ഭൂമണ്ഡലായാമവിശേഷോ യാവദാദിത്യസ്തപതി യത്ര ചാസൌ ജ്യോതിഷാം ഗണൈശ്ചന്ദ്രമാ വാ സഹ ദൃശ്യതേ ॥ ൧ ॥

തത്രാപി പ്രിയവ്രതരഥചരണപരിഖാതൈഃ സപ്തഭിഃ സപ്ത സിന്ധവ ഉപക്ലൃപ്താ യത ഏതസ്യാഃ സപ്തദ്വീപവിശേഷവികല്പസ്ത്വയാ ഭഗവന് ഖലു സൂചിത ഏതദേവാഖിലമഹം മാനതോ ലക്ഷണതശ്ച സര്വം വിജിജ്ഞാസാമി ॥ ൨ ॥

ഭഗവതോ ഗുണമയേ സ്ഥൂലരൂപ ആവേശിതം മനോ ഹ്യഗുണേഽപി സൂക്ഷ്മതമ ആത്മജ്യോതിഷി പരേ ബ്രഹ്മണി ഭഗവതി വാസുദേവാഖ്യേ ക്ഷമമാവേശിതും തദു ഹൈതദ് ഗുരോഽര്ഹസ്യനുവര്ണയിതുമിതി ॥ ൩ ॥

ഋഷിരുവാച
ന വൈ മഹാരാജ ഭഗവതോ മായാഗുണവിഭൂതേഃ കാഷ്ഠാം മനസാ വചസാ വാധിഗന്തുമലം വിബുധായുഷാപി പുരുഷസ്തസ്മാത്പ്രാധാന്യേനൈവ ഭൂഗോലകവിശേഷം നാമരൂപ മാനലക്ഷണതോ വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ॥ ൪ ॥

യോ വായം ദ്വീപഃ കുവലയകമലകോശാഭ്യന്തരകോശോ നിയുതയോജന വിശാലഃ സമവര്തുലോ യഥാ പുഷ്കരപത്രമ് ॥ ൫ ॥

യസ്മിന്നവ വര്ഷാണി നവയോജനസഹസ്രായാമാന്യഷ്ടഭിര്മര്യാദാഗിരിഭിഃ സുവിഭക്താനി ഭവന്തി ॥ ൬ ॥

ഏഷാം മധ്യേ ഇലാവൃതം നാമാഭ്യന്തരവര്ഷം യസ്യ നാഭ്യാമവസ്ഥിതഃ സര്വതഃ സൌവര്ണഃ കുലഗിരിരാജോ മേരുര്ദ്വീപായാമസമുന്നാഹഃ കര്ണികാഭൂതഃ കുവലയകമലസ്യ മൂര്ധനി ദ്വാത്രിംശത് സഹസ്രയോജനവിതതോ മൂലേ ഷോഡശസഹസ്രം താവതാന്തര്ഭൂമ്യാം പ്രവിഷ്ടഃ ॥ ൭ ॥

ഉത്തരോത്തരേണേലാവൃതം നീലഃ ശ്വേതഃ ശൃങ്ഗവാനിതി ത്രയോ രമ്യകഹിരണ്മയകുരൂണാം വര്ഷാണാം മര്യാദാഗിരയഃ പ്രാഗായതാ ഉഭയതഃ ക്ഷാരോദാവധയോ ദ്വിസഹസ്രപൃഥവ ഏകൈകശഃ പൂര്വസ്മാത്പൂര്വസ്മാദുത്തര ഉത്തരോ ദശാംശാധികാംശേന ദൈര്ഘ്യ ഏവ ഹ്രസന്തി ॥ ൮ ॥

ഏവം ദക്ഷിണേനേലാവൃതം നിഷധോ ഹേമകൂടോ ഹിമാലയ ഇതി പ്രാഗായതാ യഥാ
നീലാദയോഽയുതയോജനോത്സേധാ ഹരിവര്ഷകിമ്പുരുഷഭാരതാനാം യഥാസങ്ഖ്യമ് ॥ ൯ ॥

തഥൈവേലാവൃതമപരേണ പൂര്വേണ ച മാല്യവദ്ഗന്ധമാദനാവാനീലനിഷധായതൌ ദ്വിസഹസ്രം പപ്രഥതുഃ കേതുമാലഭദ്രാശ്വയോഃ സീമാനം വിദധാതേ ॥ ൧൦ ॥

മന്ദരോ മേരുമന്ദരഃ സുപാര്ശ്വഃ കുമുദ ഇത്യയുതയോജനവിസ്താരോന്നാഹാ മേരോശ്ചതുര്ദിശമവഷ്ടമ്ഭഗിരയ ഉപക്ലൃപ്താഃ ॥ ൧൧ ॥

ചതുര്ഷ്വേതേഷു ചൂതജമ്ബൂകദമ്ബന്യഗ്രോധാശ്ചത്വാരഃ പാദപ പ്രവരാഃ പര്വതകേതവ ഇവാധിസഹസ്രയോജനോന്നാഹാസ്താവദ് വിടപവിതതയഃ ശതയോജനപരിണാഹാഃ ॥ ൧൨ ॥

ഹ്രദാശ്ചത്വാരഃ പയോമധ്വിക്ഷുരസമൃഷ്ടജലാ യദുപസ്പര്ശിന ഉപദേവഗണാ യോഗൈശ്വര്യാണി സ്വാഭാവികാനി ഭരതര്ഷഭ ധാരയന്തി ॥ ൧൩ ॥

ദേവോദ്യാനാനി ച ഭവന്തി ചത്വാരി നന്ദനം ചൈത്രരഥം വൈഭ്രാജകം സര്വതോഭദ്രമിതി ॥ ൧൪ ॥

യേഷ്വമര പരിവൃഢാഃ സഹ സുരലലനാലലാമയൂഥപതയ ഉപദേവഗണൈരുപഗീയമാനമഹിമാനഃ കില വിഹരന്തി ॥ ൧൫ ॥

മന്ദരോത്സങ്ഗ ഏകാദശശതയോജനോത്തുങ്ഗദേവചൂതശിരസോ ഗിരിശിഖരസ്ഥൂലാനി ഫലാന്യമൃതകല്പാനി പതന്തി ॥ ൧൬ ॥

തേഷാം വിശീര്യമാണാനാമതിമധുരസുരഭിസുഗന്ധി ബഹുലാരുണരസോദേനാരുണോദാ നാമ നദീ മന്ദരഗിരിശിഖരാന്നിപതന്തീ പൂര്വേണേലാവൃതമുപപ്ലാവയതി ॥ ൧൭ ॥

യദുപജോഷണാദ്ഭവാന്യാ അനുചരീണാം പുണ്യജനവധൂനാമവയവസ്പര്ശസുഗന്ധവാതോ ദശയോജനം സമന്താദനുവാസയതി ॥ ൧൮ ॥

ഏവം ജമ്ബൂഫലാനാമത്യുച്ചനിപാതവിശീര്ണാനാമനസ്ഥിപ്രായാണാമിഭകായനിഭാനാം രസേന ജമ്ബൂ നാമ നദീ മേരുമന്ദരശിഖരാദയുതയോജനാദവനിതലേ നിപതന്തീ ദക്ഷിണേനാത്മാനം യാവദിലാവൃതമുപസ്യന്ദയതി ॥ ൧൯ ॥

താവദുഭയോരപി രോധസോര്യാ മൃത്തികാ തദ്രസേനാനുവിധ്യമാനാ വായ്വര്കസംയോഗവിപാകേന സദാമരലോകാഭരണം ജാമ്ബൂനദം നാമ സുവര്ണം ഭവതി ॥ ൨൦ ॥

യദു ഹ വാവ വിബുധാദയഃ സഹ യുവതിഭിര്മുകുടകടകകടിസൂത്രാദ്യാഭരണരൂപേണ ഖലു ധാരയന്തി ॥ ൨൧ ॥

യസ്തു മഹാകദമ്ബഃ സുപാര്ശ്വനിരൂഢോ യാസ്തസ്യ കോടരേഭ്യോ വിനിഃസൃതാഃ പഞ്ചായാമപരിണാഹാഃ പഞ്ച മധുധാരാഃ സുപാര്ശ്വശിഖരാത്പതന്ത്യോഽപരേണാത്മാനമിലാവൃതമനുമോദയന്തി ॥ ൨൨ ॥

യാ ഹ്യുപയുഞ്ജാനാനാം മുഖനിര്വാസിതോ വായുഃ സമന്താച്ഛതയോജനമനുവാസയതി ॥ ൨൩ ॥

ഏവം കുമുദനിരൂഢോ യഃ ശതവല്ശോ നാമ വടസ്തസ്യ സ്കന്ധേഭ്യോ നീചീനാഃ പയോദധിമധുഘൃതഗുഡാന്നാദ്യമ്ബരശയ്യാസനാഭരണാദയഃ സര്വ ഏവ കാമദുഘാ നദാഃ കുമുദാഗ്രാത്പതന്തസ്തമുത്തരേണേലാവൃതമുപയോജയന്തി ॥ ൨൪ ॥

യാനുപജുഷാണാനാം ന കദാചിദപി പ്രജാനാം വലീപലിതക്ലമസ്വേദദൌര്ഗന്ധ്യജരാമയമൃത്യുശീതോഷ്ണവൈവര്ണ്യോപസര്ഗാദയസ്താപവിശേഷാ ഭവന്തി യാവജ്ജീവം സുഖം നിരതിശയമേവ ॥ ൨൫ ॥

കുരങ്ഗകുരരകുസുമ്ഭവൈകങ്കത്രികൂടശിശിരപതങ്ഗരുചകനിഷധശിനീവാസകപിലശങ്ഖവൈദൂര്യജാരുധിഹംസഋഷഭനാഗകാലഞ്ജരനാരദാദയോ വിംശതിഗിരയോ മേരോഃ കര്ണികായാ ഇവ കേസരഭൂതാ മൂലദേശേ പരിത ഉപക്ലൃപ്താഃ ॥ ൨൬ ॥

ജഠരദേവകൂടൌ മേരും പൂര്വേണാഷ്ടാദശയോജനസഹസ്രമുദഗായതൌ ദ്വിസഹസ്രം പൃഥുതുങ്ഗൌ ഭവതഃ । ഏവമപരേണ പവനപാരിയാത്രൌ ദക്ഷിണേന കൈലാസകരവീരൌ പ്രാഗായതാവേവമുത്തരതസ്ത്രിശൃങ്ഗമകരാവഷ്ടഭിരേതൈഃ പരിസൃതോഽഗ്നിരിവ പരിതശ്ചകാസ്തി കാഞ്ചനഗിരിഃ ॥ ൨൭ ॥

മേരോര്മൂര്ധനി ഭഗവത ആത്മയോനേര്മധ്യത ഉപക്ലൃപ്താം പുരീമയുതയോജനസാഹസ്രീം സമചതുരസ്രാം ശാതകൌമ്ഭീം വദന്തി ॥ ൨൮ ॥

താമനുപരിതോ ലോകപാലാനാമഷ്ടാനാം യഥാദിശം യഥാരൂപം തുരീയമാനേന പുരോഽഷ്ടാവുപക്ലൃപ്താഃ ॥ ൨൯ ॥