ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൧൯

ശ്രീശുക ഉവാച
കിമ്പുരുഷേ വര്ഷേ ഭഗവന്തമാദിപുരുഷം ലക്ഷ്മണാഗ്രജം സീതാഭിരാമം രാമം തച്ചരണസന്നികര്ഷാഭിരതഃ പരമഭാഗവതോ ഹനുമാന് സഹ കിമ്പുരുഷൈരവിരതഭക്തിരുപാസ്തേ ॥ ൧ ॥

ആര്ഷ്ടിഷേണേന സഹ ഗന്ധര്വൈരനുഗീയമാനാം പരമകല്യാണീം ഭര്തൃഭഗവത്കഥാം സമുപശൃണോതി സ്വയം ചേദം ഗായതി ॥ ൨ ॥

ഓം നമോ ഭഗവതേ ഉത്തമശ്ലോകായ നമ ആര്യലക്ഷണശീലവ്രതായ നമ ഉപശിക്ഷിതാത്മന ഉപാസിതലോകായ നമഃ സാധുവാദനികഷണായ നമോ ബ്രഹ്മണ്യദേവായ മഹാപുരുഷായ മഹാരാജായ നമ ഇതി ॥ ൩ ॥

യത്തദ്വിശുദ്ധാനുഭവമാത്രമേകം
സ്വതേജസാ ധ്വസ്തഗുണവ്യവസ്ഥമ് ।
പ്രത്യക്പ്രശാന്തം സുധിയോപലമ്ഭനം
ഹ്യനാമരൂപം നിരഹം പ്രപദ്യേ ॥ ൪ ॥

മര്ത്യാവതാരസ്ത്വിഹ മര്ത്യശിക്ഷണം
രക്ഷോവധായൈവ ന കേവലം വിഭോഃ ।
കുതോഽന്യഥാ സ്യാദ്രമതഃ സ്വ ആത്മനഃ
സീതാകൃതാനി വ്യസനാനീശ്വരസ്യ ॥ ൫ ॥

ന വൈ സ ആത്മാത്മവതാം സുഹൃത്തമഃ
സക്തസ്ത്രിലോക്യാം ഭഗവാന് വാസുദേവഃ ।
ന സ്ത്രീകൃതം കശ്മലമശ്നുവീത
ന ലക്ഷ്മണം ചാപി വിഹാതുമര്ഹതി ॥ ൬ ॥

ന ജന്മ നൂനം മഹതോ ന സൌഭഗം
ന വാങ്ന ബുദ്ധിര്നാകൃതിസ്തോഷഹേതുഃ ।
തൈര്യദ്വിസൃഷ്ടാനപി നോ വനൌകസ-
ശ്ചകാര സഖ്യേ ബത ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ ॥ ൭ ॥

സുരോഽസുരോ വാപ്യഥ വാനരോ നരഃ
സര്വാത്മനാ യഃ സുകൃതജ്ഞമുത്തമമ് ।
ഭജേത രാമം മനുജാകൃതിം ഹരിം
യ ഉത്തരാനനയത്കോസലാന്ദിവമിതി ॥ ൮ ॥

ഭാരതേഽപി വര്ഷേ ഭഗവാന്നരനാരായണാഖ്യ ആകല്പാന്തമുപചിതധര്മജ്ഞാനവൈരാഗ്യൈശ്വര്യോപശമോപരമാത്മോപലമ്ഭനമനുഗ്രഹായാത്മവതാമനുകമ്പയാ തപോഽവ്യക്തഗതിശ്ചരതി ॥ ൯ ॥

തം ഭഗവാന്നാരദോ വര്ണാശ്രമവതീഭിര്ഭാരതീഭിഃ പ്രജാഭിര്ഭഗവത്പ്രോക്താഭ്യാം സാങ്ഖ്യയോഗാഭ്യാം ഭഗവദനുഭാവോപവര്ണനം സാവര്ണേരുപദേക്ഷ്യമാണഃ പരമഭക്തിഭാവേനോപസരതി ഇദം ചാഭിഗൃണാതി ॥ ൧൦ ॥

ഓം നമോ ഭഗവതേ ഉപശമശീലായോപരതാനാത്മ്യായ നമോഽകിഞ്ചനവിത്തായ ഋഷിഋഷഭായ നരനാരായണായ പരമഹംസപരമഗുരവേ ആത്മാരാമാധിപതയേ നമോ നമ ഇതി ॥ ൧൧ ॥

ഗായതി ചേദമ്—
കര്താസ്യ സര്ഗാദിഷു യോ ന ബധ്യതേ
ന ഹന്യതേ ദേഹഗതോഽപി ദൈഹികൈഃ ।
ദ്രഷ്ടുര്ന ദൃഗ്യസ്യ ഗുണൈര്വിദൂഷ്യതേ
തസ്മൈ നമോഽസക്തവിവിക്തസാക്ഷിണേ ॥ ൧൨ ॥

ഇദം ഹി യോഗേശ്വര യോഗനൈപുണം
ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഭഗവാഞ്ജഗാദ യത് ।
യദന്തകാലേ ത്വയി നിര്ഗുണേ മനോ
ഭക്ത്യാ ദധീതോജ്ഝിതദുഷ്കലേവരഃ ॥ ൧൩ ॥

യഥൈഹികാമുഷ്മികകാമലമ്പടഃ
സുതേഷു ദാരേഷു ധനേഷു ചിന്തയന് ।
ശങ്കേത വിദ്വാന് കുകലേവരാത്യയാദ്
യസ്തസ്യ യത്നഃ ശ്രമ ഏവ കേവലമ് ॥ ൧൪ ॥

തന്നഃ പ്രഭോ ത്വം കുകലേവരാര്പിതാം
ത്വന്മായയാഹംമമതാമധോക്ഷജ ।
ഭിന്ദ്യാമ യേനാശു വയം സുദുര്ഭിദാം
വിധേഹി യോഗം ത്വയി നഃ സ്വഭാവമിതി ॥ ൧൫ ॥

ഭാരതേഽപ്യസ്മിന്വര്ഷേ സരിച്ഛൈലാഃ സന്തി ബഹവോ മലയോ മങ്ഗലപ്രസ്ഥോ മൈനാകസ്ത്രികൂട ഋഷഭഃ കൂടകഃ കോല്ലകഃ സഹ്യോ ദേവഗിരിഋര്ഷ്യമൂകഃ ശ്രീശൈലോ വേങ്കടോ മഹേന്ദ്രോ വാരിധാരോ വിന്ധ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷഗിരിഃ പാരിയാത്രോ ദ്രോണശ്ചിത്രകൂടോ ഗോവര്ധനോ രൈവതകഃ കകുഭോ നീലോ ഗോകാമുഖ ഇന്ദ്രകീലഃ കാമഗിരിരിതി ചാന്യേ ച ശതസഹസ്രശഃ ശൈലാസ്തേഷാം നിതമ്ബപ്രഭവാ നദാ നദ്യശ്ച സന്ത്യസങ്ഖ്യാതാഃ ॥ ൧൬ ॥

ഏതാസാമപോ ഭാരത്യഃ പ്രജാ നാമഭിരേവ പുനന്തീനാമാത്മനാ ചോപസ്പൃശന്തി ॥ ൧൭ ॥

ചന്ദ്രവസാ താമ്രപര്ണീ അവടോദാ കൃതമാലാ വൈഹായസീ കാവേരീ വേണീ പയസ്വിനീ ശര്കരാവര്താ തുങ്ഗഭദ്രാ കൃഷ്ണാ വേണ്യാ ഭീമരഥീ ഗോദാവരീ നിര്വിന്ധ്യാ പയോഷ്ണീ താപീ രേവാ സുരസാ നര്മദാ ചര്മണ്വതീ സിന്ധുരന്ധഃ ശോണശ്ച നദൌ മഹാനദീ വേദസ്മൃതിഋര്ഷികുല്യാ ത്രിസാമാ കൌശികീ മന്ദാകിനീ യമുനാ സരസ്വതീ ദൃഷദ്വതീ ഗോമതീ സരയൂ രോധസ്വതീ സപ്തവതീ സുഷോമാ ശതദ്രൂശ്ചന്ദ്രഭാഗാ മരുദ്വൃധാ വിതസ്താ അസിക്നീ വിശ്വേതി മഹാനദ്യഃ ॥ ൧൮ ॥

അസ്മിന്നേവ വര്ഷേ പുരുഷൈര്ലബ്ധജന്മഭിഃ ശുക്ലലോഹിതകൃഷ്ണവര്ണേന സ്വാരബ്ധേന കര്മണാ ദിവ്യമാനുഷനാരകഗതയോ ബഹ്വ്യഃ ആത്മന ആനുപൂര്വ്യേണ സര്വാ ഹ്യേവ സര്വേഷാം വിധീയന്തേ യഥാവര്ണവിധാനമപവര്ഗശ്ചാപി ഭവതി ॥ ൧൯ ॥

യോഽസൌ ഭഗവതി സര്വഭൂതാത്മന്യനാത്മ്യേഽനിരുക്തേഽനിലയനേ പരമാത്മനി വാസുദേവേഽനന്യനിമിത്തഭക്തിയോഗലക്ഷണോ നാനാഗതിനിമിത്താവിദ്യാഗ്രന്ഥിരന്ധനദ്വാരേണ യദാ ഹി മഹാപുരുഷപുരുഷപ്രസങ്ഗഃ ॥ ൨൦ ॥

ഏതദേവ ഹി ദേവാ ഗായന്തി—
അഹോ അമീഷാം കിമകാരി ശോഭനം
പ്രസന്ന ഏഷാം സ്വിദുത സ്വയം ഹരിഃ ।
യൈര്ജന്മ ലബ്ധം നൃഷു ഭാരതാജിരേ
മുകുന്ദസേവൌപയികം സ്പൃഹാ ഹി നഃ ॥ ൨൧ ॥

കിം ദുഷ്കരൈര്നഃ ക്രതുഭിസ്തപോവ്രതൈ-
ര്ദാനാദിഭിര്വാ ദ്യുജയേന ഫല്ഗുനാ ।
ന യത്ര നാരായണപാദപങ്കജ-
സ്മൃതിഃ പ്രമുഷ്ടാതിശയേന്ദ്രിയോത്സവാത് ॥ ൨൨ ॥

കല്പായുഷാം സ്ഥാനജയാത്പുനര്ഭവാത്
ക്ഷണായുഷാം ഭാരതഭൂജയോ വരമ് ।
ക്ഷണേന മര്ത്യേന കൃതം മനസ്വിനഃ
സന്ന്യസ്യ സംയാന്ത്യഭയം പദം ഹരേഃ ॥ ൨൩ ॥

ന യത്ര വൈകുണ്ഠകഥാസുധാപഗാ
ന സാധവോ ഭാഗവതാസ്തദാശ്രയാഃ ।
ന യത്ര യജ്ഞേശമഖാ മഹോത്സവാഃ
സുരേശലോകോഽപി ന വൈ സ സേവ്യതാമ് ॥ ൨൪ ॥

പ്രാപ്താ നൃജാതിം ത്വിഹ യേ ച ജന്തവോ
ജ്ഞാനക്രിയാദ്രവ്യകലാപസമ്ഭൃതാമ് ।
ന വൈ യതേരന്നപുനര്ഭവായ തേ
ഭൂയോ വനൌകാ ഇവ യാന്തി ബന്ധനമ് ॥ ൨൫ ॥

യൈഃ ശ്രദ്ധയാ ബര്ഹിഷി ഭാഗശോ ഹവി-
ര്നിരുപ്തമിഷ്ടം വിധിമന്ത്രവസ്തുതഃ ।
ഏകഃ പൃഥങ്നാമഭിരാഹുതോ മുദാ
ഗൃഹ്ണാതി പൂര്ണഃ സ്വയമാശിഷാം പ്രഭുഃ ॥ ൨൬ ॥

സത്യം ദിശത്യര്ഥിതമര്ഥിതോ നൃണാം
നൈവാര്ഥദോ യത്പുനരര്ഥിതാ യതഃ ।
സ്വയം വിധത്തേ ഭജതാമനിച്ഛതാ-
മിച്ഛാപിധാനം നിജപാദപല്ലവമ് ॥ ൨൭ ॥

യദ്യത്ര നഃ സ്വര്ഗസുഖാവശേഷിതം
സ്വിഷ്ടസ്യ സൂക്തസ്യ കൃതസ്യ ശോഭനമ് ।
തേനാജനാഭേ സ്മൃതിമജ്ജന്മ നഃ സ്യാദ്
വര്ഷേ ഹരിര്യദ്ഭജതാം ശം തനോതി ॥ ൨൮ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ ച രാജന്നുപദ്വീപാനഷ്ടൌ ഹൈക ഉപദിശന്തി സഗരാത്മജൈരശ്വാന്വേഷണ ഇമാം മഹീം പരിതോ നിഖനദ്ഭിരുപകല്പിതാന് ॥ ൨൯ ॥

തദ്യഥാ സ്വര്ണപ്രസ്ഥശ്ചന്ദ്രശുക്ല ആവര്തനോ രമണകോ മന്ദരഹരിണഃ പാഞ്ചജന്യഃ സിംഹലോ ലങ്കേതി ॥ ൩൦ ॥

ഏവം തവ ഭാരതോത്തമ ജമ്ബൂദ്വീപവര്ഷവിഭാഗോ യഥോപദേശമുപവര്ണിത ഇതി ॥ ൩൧ ॥