ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୫.୧୯

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
କିମ୍ପୁରୁଷେ ଵର୍ଷେ ଭଗଵନ୍ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଂ ସୀତାଭିରାମଂ ରାମଂ ତଚ୍ଚରଣସନ୍ନିକର୍ଷାଭିରତଃ ପରମଭାଗଵତୋ ହନୁମାନ୍ ସହ କିମ୍ପୁରୁଷୈରଵିରତଭକ୍ତିରୁପାସ୍ତେ ॥ ୧ ॥

ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣେନ ସହ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରନୁଗୀଯମାନାଂ ପରମକଲ୍ଯାଣୀଂ ଭର୍ତୃଭଗଵତ୍କଥାଂ ସମୁପଶୃଣୋତି ସ୍ଵଯଂ ଚେଦଂ ଗାଯତି ॥ ୨ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକାଯ ନମ ଆର୍ଯଲକ୍ଷଣଶୀଲଵ୍ରତାଯ ନମ ଉପଶିକ୍ଷିତାତ୍ମନ ଉପାସିତଲୋକାଯ ନମଃ ସାଧୁଵାଦନିକଷଣାଯ ନମୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵାଯ ମହାପୁରୁଷାଯ ମହାରାଜାଯ ନମ ଇତି ॥ ୩ ॥

ଯତ୍ତଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧାନୁଭଵମାତ୍ରମେକଂ
ସ୍ଵତେଜସା ଧ୍ଵସ୍ତଗୁଣଵ୍ଯଵସ୍ଥମ୍ ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସୁଧିଯୋପଲମ୍ଭନଂ
ହ୍ଯନାମରୂପଂ ନିରହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୪ ॥

ମର୍ତ୍ଯାଵତାରସ୍ତ୍ଵିହ ମର୍ତ୍ଯଶିକ୍ଷଣଂ
ରକ୍ଷୋଵଧାଯୈଵ ନ କେଵଲଂ ଵିଭୋଃ ।
କୁତୋଽନ୍ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ରମତଃ ସ୍ଵ ଆତ୍ମନଃ
ସୀତାକୃତାନି ଵ୍ଯସନାନୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ॥ ୫ ॥

ନ ଵୈ ସ ଆତ୍ମାତ୍ମଵତାଂ ସୁହୃତ୍ତମଃ
ସକ୍ତସ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ ଵାସୁଦେଵଃ ।
ନ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ କଶ୍ମଲମଶ୍ନୁଵୀତ
ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ଵିହାତୁମର୍ହତି ॥ ୬ ॥

ନ ଜନ୍ମ ନୂନଂ ମହତୋ ନ ସୌଭଗଂ
ନ ଵାଙ୍ନ ବୁଦ୍ଧିର୍ନାକୃତିସ୍ତୋଷହେତୁଃ ।
ତୈର୍ଯଦ୍ଵିସୃଷ୍ଟାନପି ନୋ ଵନୌକସ-
ଶ୍ଚକାର ସଖ୍ଯେ ବତ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ ॥ ୭ ॥

ସୁରୋଽସୁରୋ ଵାପ୍ଯଥ ଵାନରୋ ନରଃ
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଯଃ ସୁକୃତଜ୍ଞମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଭଜେତ ରାମଂ ମନୁଜାକୃତିଂ ହରିଂ
ଯ ଉତ୍ତରାନନଯତ୍କୋସଲାନ୍ଦିଵମିତି ॥ ୮ ॥

ଭାରତେଽପି ଵର୍ଷେ ଭଗଵାନ୍ନରନାରାଯଣାଖ୍ଯ ଆକଲ୍ପାନ୍ତମୁପଚିତଧର୍ମଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯୋପଶମୋପରମାତ୍ମୋପଲମ୍ଭନମନୁଗ୍ରହାଯାତ୍ମଵତାମନୁକମ୍ପଯା ତପୋଽଵ୍ଯକ୍ତଗତିଶ୍ଚରତି ॥ ୯ ॥

ତଂ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵତୀଭିର୍ଭାରତୀଭିଃ ପ୍ରଜାଭିର୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରୋକ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସାଙ୍ଖ୍ଯଯୋଗାଭ୍ଯାଂ ଭଗଵଦନୁଭାଵୋପଵର୍ଣନଂ ସାଵର୍ଣେରୁପଦେକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପରମଭକ୍ତିଭାଵେନୋପସରତି ଇଦଂ ଚାଭିଗୃଣାତି ॥ ୧୦ ॥

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଉପଶମଶୀଲାଯୋପରତାନାତ୍ମ୍ଯାଯ ନମୋଽକିଞ୍ଚନଵିତ୍ତାଯ ଋଷିଋଷଭାଯ ନରନାରାଯଣାଯ ପରମହଂସପରମଗୁରଵେ ଆତ୍ମାରାମାଧିପତଯେ ନମୋ ନମ ଇତି ॥ ୧୧ ॥

ଗାଯତି ଚେଦମ୍—
କର୍ତାସ୍ଯ ସର୍ଗାଦିଷୁ ଯୋ ନ ବଧ୍ଯତେ
ନ ହନ୍ଯତେ ଦେହଗତୋଽପି ଦୈହିକୈଃ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ନ ଦୃଗ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଣୈର୍ଵିଦୂଷ୍ଯତେ
ତସ୍ମୈ ନମୋଽସକ୍ତଵିଵିକ୍ତସାକ୍ଷିଣେ ॥ ୧୨ ॥

ଇଦଂ ହି ଯୋଗେଶ୍ଵର ଯୋଗନୈପୁଣଂ
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାଞ୍ଜଗାଦ ଯତ୍ ।
ଯଦନ୍ତକାଲେ ତ୍ଵଯି ନିର୍ଗୁଣେ ମନୋ
ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଧୀତୋଜ୍ଝିତଦୁଷ୍କଲେଵରଃ ॥ ୧୩ ॥

ଯଥୈହିକାମୁଷ୍ମିକକାମଲମ୍ପଟଃ
ସୁତେଷୁ ଦାରେଷୁ ଧନେଷୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ ।
ଶଙ୍କେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କୁକଲେଵରାତ୍ଯଯାଦ୍
ଯସ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ନଃ ଶ୍ରମ ଏଵ କେଵଲମ୍ ॥ ୧୪ ॥

ତନ୍ନଃ ପ୍ରଭୋ ତ୍ଵଂ କୁକଲେଵରାର୍ପିତାଂ
ତ୍ଵନ୍ମାଯଯାହଂମମତାମଧୋକ୍ଷଜ ।
ଭିନ୍ଦ୍ଯାମ ଯେନାଶୁ ଵଯଂ ସୁଦୁର୍ଭିଦାଂ
ଵିଧେହି ଯୋଗଂ ତ୍ଵଯି ନଃ ସ୍ଵଭାଵମିତି ॥ ୧୫ ॥

ଭାରତେଽପ୍ଯସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷେ ସରିଚ୍ଛୈଲାଃ ସନ୍ତି ବହଵୋ ମଲଯୋ ମଙ୍ଗଲପ୍ରସ୍ଥୋ ମୈନାକସ୍ତ୍ରିକୂଟ ଋଷଭଃ କୂଟକଃ କୋଲ୍ଲକଃ ସହ୍ଯୋ ଦେଵଗିରିଋର୍ଷ୍ଯମୂକଃ ଶ୍ରୀଶୈଲୋ ଵେଙ୍କଟୋ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରିଧାରୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନୃକ୍ଷଗିରିଃ ପାରିଯାତ୍ରୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟୋ ଗୋଵର୍ଧନୋ ରୈଵତକଃ କକୁଭୋ ନୀଲୋ ଗୋକାମୁଖ ଇନ୍ଦ୍ରକୀଲଃ କାମଗିରିରିତି ଚାନ୍ଯେ ଚ ଶତସହସ୍ରଶଃ ଶୈଲାସ୍ତେଷାଂ ନିତମ୍ବପ୍ରଭଵା ନଦା ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସନ୍ତ୍ଯସଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ॥ ୧୬ ॥

ଏତାସାମପୋ ଭାରତ୍ଯଃ ପ୍ରଜା ନାମଭିରେଵ ପୁନନ୍ତୀନାମାତ୍ମନା ଚୋପସ୍ପୃଶନ୍ତି ॥ ୧୭ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରଵସା ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଅଵଟୋଦା କୃତମାଲା ଵୈହାଯସୀ କାଵେରୀ ଵେଣୀ ପଯସ୍ଵିନୀ ଶର୍କରାଵର୍ତା ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା କୃଷ୍ଣା ଵେଣ୍ଯା ଭୀମରଥୀ ଗୋଦାଵରୀ ନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯା ପଯୋଷ୍ଣୀ ତାପୀ ରେଵା ସୁରସା ନର୍ମଦା ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ସିନ୍ଧୁରନ୍ଧଃ ଶୋଣଶ୍ଚ ନଦୌ ମହାନଦୀ ଵେଦସ୍ମୃତିଋର୍ଷିକୁଲ୍ଯା ତ୍ରିସାମା କୌଶିକୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ଯମୁନା ସରସ୍ଵତୀ ଦୃଷଦ୍ଵତୀ ଗୋମତୀ ସରଯୂ ରୋଧସ୍ଵତୀ ସପ୍ତଵତୀ ସୁଷୋମା ଶତଦ୍ରୂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମରୁଦ୍ଵୃଧା ଵିତସ୍ତା ଅସିକ୍ନୀ ଵିଶ୍ଵେତି ମହାନଦ୍ଯଃ ॥ ୧୮ ॥

ଅସ୍ମିନ୍ନେଵ ଵର୍ଷେ ପୁରୁଷୈର୍ଲବ୍ଧଜନ୍ମଭିଃ ଶୁକ୍ଲଲୋହିତକୃଷ୍ଣଵର୍ଣେନ ସ୍ଵାରବ୍ଧେନ କର୍ମଣା ଦିଵ୍ଯମାନୁଷନାରକଗତଯୋ ବହ୍ଵ୍ଯଃ ଆତ୍ମନ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵା ହ୍ଯେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଧୀଯନ୍ତେ ଯଥାଵର୍ଣଵିଧାନମପଵର୍ଗଶ୍ଚାପି ଭଵତି ॥ ୧୯ ॥

ଯୋଽସୌ ଭଗଵତି ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନ୍ଯନାତ୍ମ୍ଯେଽନିରୁକ୍ତେଽନିଲଯନେ ପରମାତ୍ମନି ଵାସୁଦେଵେଽନନ୍ଯନିମିତ୍ତଭକ୍ତିଯୋଗଲକ୍ଷଣୋ ନାନାଗତିନିମିତ୍ତାଵିଦ୍ଯାଗ୍ରନ୍ଥିରନ୍ଧନଦ୍ଵାରେଣ ଯଦା ହି ମହାପୁରୁଷପୁରୁଷପ୍ରସଙ୍ଗଃ ॥ ୨୦ ॥

ଏତଦେଵ ହି ଦେଵା ଗାଯନ୍ତି—
ଅହୋ ଅମୀଷାଂ କିମକାରି ଶୋଭନଂ
ପ୍ରସନ୍ନ ଏଷାଂ ସ୍ଵିଦୁତ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ ।
ଯୈର୍ଜନ୍ମ ଲବ୍ଧଂ ନୃଷୁ ଭାରତାଜିରେ
ମୁକୁନ୍ଦସେଵୌପଯିକଂ ସ୍ପୃହା ହି ନଃ ॥ ୨୧ ॥

କିଂ ଦୁଷ୍କରୈର୍ନଃ କ୍ରତୁଭିସ୍ତପୋଵ୍ରତୈ-
ର୍ଦାନାଦିଭିର୍ଵା ଦ୍ଯୁଜଯେନ ଫଲ୍ଗୁନା ।
ନ ଯତ୍ର ନାରାଯଣପାଦପଙ୍କଜ-
ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରମୁଷ୍ଟାତିଶଯେନ୍ଦ୍ରିଯୋତ୍ସଵାତ୍ ॥ ୨୨ ॥

କଲ୍ପାଯୁଷାଂ ସ୍ଥାନଜଯାତ୍ପୁନର୍ଭଵାତ୍
କ୍ଷଣାଯୁଷାଂ ଭାରତଭୂଜଯୋ ଵରମ୍ ।
କ୍ଷଣେନ ମର୍ତ୍ଯେନ କୃତଂ ମନସ୍ଵିନଃ
ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଯାନ୍ତ୍ଯଭଯଂ ପଦଂ ହରେଃ ॥ ୨୩ ॥

ନ ଯତ୍ର ଵୈକୁଣ୍ଠକଥାସୁଧାପଗା
ନ ସାଧଵୋ ଭାଗଵତାସ୍ତଦାଶ୍ରଯାଃ ।
ନ ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞେଶମଖା ମହୋତ୍ସଵାଃ
ସୁରେଶଲୋକୋଽପି ନ ଵୈ ସ ସେଵ୍ଯତାମ୍ ॥ ୨୪ ॥

ପ୍ରାପ୍ତା ନୃଜାତିଂ ତ୍ଵିହ ଯେ ଚ ଜନ୍ତଵୋ
ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯକଲାପସମ୍ଭୃତାମ୍ ।
ନ ଵୈ ଯତେରନ୍ନପୁନର୍ଭଵାଯ ତେ
ଭୂଯୋ ଵନୌକା ଇଵ ଯାନ୍ତି ବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୨୫ ॥

ଯୈଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ବର୍ହିଷି ଭାଗଶୋ ହଵି-
ର୍ନିରୁପ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଵିଧିମନ୍ତ୍ରଵସ୍ତୁତଃ ।
ଏକଃ ପୃଥଙ୍ନାମଭିରାହୁତୋ ମୁଦା
ଗୃହ୍ଣାତି ପୂର୍ଣଃ ସ୍ଵଯମାଶିଷାଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୬ ॥

ସତ୍ଯଂ ଦିଶତ୍ଯର୍ଥିତମର୍ଥିତୋ ନୃଣାଂ
ନୈଵାର୍ଥଦୋ ଯତ୍ପୁନରର୍ଥିତା ଯତଃ ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଧତ୍ତେ ଭଜତାମନିଚ୍ଛତା-
ମିଚ୍ଛାପିଧାନଂ ନିଜପାଦପଲ୍ଲଵମ୍ ॥ ୨୭ ॥

ଯଦ୍ଯତ୍ର ନଃ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାଵଶେଷିତଂ
ସ୍ଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସୂକ୍ତସ୍ଯ କୃତସ୍ଯ ଶୋଭନମ୍ ।
ତେନାଜନାଭେ ସ୍ମୃତିମଜ୍ଜନ୍ମ ନଃ ସ୍ଯାଦ୍
ଵର୍ଷେ ହରିର୍ଯଦ୍ଭଜତାଂ ଶଂ ତନୋତି ॥ ୨୮ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଚ ରାଜନ୍ନୁପଦ୍ଵୀପାନଷ୍ଟୌ ହୈକ ଉପଦିଶନ୍ତି ସଗରାତ୍ମଜୈରଶ୍ଵାନ୍ଵେଷଣ ଇମାଂ ମହୀଂ ପରିତୋ ନିଖନଦ୍ଭିରୁପକଲ୍ପିତାନ୍ ॥ ୨୯ ॥

ତଦ୍ଯଥା ସ୍ଵର୍ଣପ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶୁକ୍ଲ ଆଵର୍ତନୋ ରମଣକୋ ମନ୍ଦରହରିଣଃ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଃ ସିଂହଲୋ ଲଙ୍କେତି ॥ ୩୦ ॥

ଏଵଂ ତଵ ଭାରତୋତ୍ତମ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଵର୍ଷଵିଭାଗୋ ଯଥୋପଦେଶମୁପଵର୍ଣିତ ଇତି ॥ ୩୧ ॥