ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵଂ ପିତରି ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତଦନୁଶାସନେ ଵର୍ତମାନ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପୌକସଃ ପ୍ରଜା ଔରସଵଦ୍ଧର୍ମାଵେକ୍ଷମାଣଃ ପର୍ଯଗୋପାଯତ୍ ॥ ୧ ॥
ଏଵଂ ପିତରି ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତଦନୁଶାସନେ ଵର୍ତମାନ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପୌକସଃ ପ୍ରଜା ଔରସଵଦ୍ଧର୍ମାଵେକ୍ଷମାଣଃ ପର୍ଯଗୋପାଯତ୍ ॥ ୧ ॥
ସ ଚ କଦାଚିତ୍ପିତୃଲୋକକାମଃ ସୁରଵରଵନିତାକ୍ରୀଡାଚଲଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ପତିମାଭୃତପରିଚର୍ଯୋପକରଣ ଆତ୍ମୈକାଗ୍ର୍ଯେଣ ତପସ୍ଵ୍ଯାରାଧଯାଂ ବଭୂଵ ॥ ୨ ॥
ତଦୁପଲଭ୍ଯ ଭଗଵାନାଦିପୁରୁଷଃ ସଦସି ଗାଯନ୍ତୀଂ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିଂ ନାମାପ୍ସରସମଭିଯାପଯାମାସ ॥ ୩ ॥
ସା ଚ ତଦାଶ୍ରମୋପଵନମତିରମଣୀଯଂ ଵିଵିଧନିବିଡଵିଟପିଵିଟପନିକରସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟପୁରଟଲତାରୂଢସ୍ଥଲଵିହଙ୍ଗମମିଥୁନୈଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନଶ୍ରୁତିଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧ୍ଯମାନସଲିଲକୁକ୍କୁଟକାରଣ୍ଡଵକଲହଂସାଦିଭିର୍ଵିଚିତ୍ରମୁପକୂଜିତାମଲଜଲାଶଯକମଲାକରମୁପବଭ୍ରାମ ॥ ୪ ॥
ତସ୍ଯାଃ ସୁଲଲିତଗମନପଦଵିନ୍ଯାସଗତିଵିଲାସାଯାଶ୍ଚାନୁପଦଂ ଖଣଖଣାଯମାନରୁଚିରଚରଣାଭରଣସ୍ଵନମୁପାକର୍ଣ୍ଯ ନରଦେଵକୁମାରଃ ସମାଧିଯୋଗେନାମୀଲିତନଯନନଲିନମୁକୁଲଯୁଗଲମୀଷଦ୍ଵିକଚଯ୍ଯ ଵ୍ଯଚଷ୍ଟ ॥ ୫ ॥
ତାମେଵାଵିଦୂରେ ମଧୁକରୀମିଵ ସୁମନସ ଉପଜିଘ୍ରନ୍ତୀଂ ଦିଵିଜମନୁଜମନୋନଯନାହ୍ଲାଦଦୁଘୈର୍ଗତିଵିହାରଵ୍ରୀଡାଵିନଯାଵଲୋକସୁସ୍ଵରାକ୍ଷରାଵଯଵୈର୍ମନସି ନୃଣାଂ କୁସୁମାଯୁଧସ୍ଯ ଵିଦଧତୀଂ ଵିଵରଂ ନିଜମୁଖ ଵିଗଲିତାମୃତାସଵସହାସଭାଷଣାମୋଦମଦାନ୍ଧମଧୁକରନିକରୋପରୋଧେନ ଦ୍ରୁତପଦଵିନ୍ଯାସେନ ଵଲ୍ଗୁସ୍ପନ୍ଦନସ୍ତନକଲଶକବରଭାରରଶନାଂ ଦେଵୀଂ ତଦଵଲୋକନେନ ଵିଵୃତାଵସରସ୍ଯ ଭଗଵତୋ ମକରଧ୍ଵଜସ୍ଯ ଵଶମୁପନୀତୋ ଜଡଵଦିତି ହୋଵାଚ ॥ ୬ ॥
କା ତ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷସି ଚ କିଂ ମୁନିଵର୍ଯ ଶୈଲେ
ମାଯାସି କାପି ଭଗଵତ୍ପରଦେଵତାଯାଃ । ଵିଜ୍ଯେ ବିଭର୍ଷି ଧନୁଷୀ ସୁହୃଦାତ୍ମନୋଽର୍ଥେକିଂ ଵା ମୃଗାନ୍ମୃଗଯସେ ଵିପିନେ ପ୍ରମତ୍ତାନ୍ ॥ ୭ ॥
ମାଯାସି କାପି ଭଗଵତ୍ପରଦେଵତାଯାଃ । ଵିଜ୍ଯେ ବିଭର୍ଷି ଧନୁଷୀ ସୁହୃଦାତ୍ମନୋଽର୍ଥେକିଂ ଵା ମୃଗାନ୍ମୃଗଯସେ ଵିପିନେ ପ୍ରମତ୍ତାନ୍ ॥ ୭ ॥
ବାଣାଵିମୌ ଭଗଵତଃ ଶତପତ୍ରପତ୍ରୌଶାନ୍ତାଵପୁଙ୍ଖରୁଚିରାଵତିତିଗ୍ମଦନ୍ତୌ । କସ୍ମୈ ଯୁଯୁଙ୍କ୍ଷସି ଵନେ ଵିଚରନ୍ନ ଵିଦ୍ମଃକ୍ଷେମାଯ ନୋ ଜଡଧିଯାଂ ତଵ ଵିକ୍ରମୋଽସ୍ତୁ ॥ ୮ ॥
ଶିଷ୍ଯା ଇମେ ଭଗଵତଃ ପରିତଃ ପଠନ୍ତିଗାଯନ୍ତି ସାମ ସରହସ୍ଯମଜସ୍ରମୀଶମ୍ । ଯୁଷ୍ମଚ୍ଛିଖାଵିଲୁଲିତାଃ ସୁମନୋଽଭିଵୃଷ୍ଟୀଃସର୍ଵେ ଭଜନ୍ତ୍ଯୃଷିଗଣା ଇଵ ଵେଦଶାଖାଃ ॥ ୯ ॥
ଵାଚଂ ପରଂ ଚରଣପଞ୍ଜରତିତ୍ତିରୀଣାଂବ୍ରହ୍ମନ୍ନରୂପମୁଖରାଂ ଶୃଣଵାମ ତୁଭ୍ଯମ୍ । ଲବ୍ଧା କଦମ୍ବରୁଚିରଙ୍କଵିଟଙ୍କବିମ୍ବେଯସ୍ଯାମଲାତପରିଧିଃ କ୍ଵ ଚ ଵଲ୍କଲଂ ତେ ॥ ୧୦ ॥
କିଂ ସମ୍ଭୃତଂ ରୁଚିରଯୋର୍ଦ୍ଵିଜ ଶୃଙ୍ଗଯୋସ୍ତେମଧ୍ଯେ କୃଶୋ ଵହସି ଯତ୍ର ଦୃଶିଃ ଶ୍ରିତା ମେ । ପଙ୍କୋଽରୁଣଃ ସୁରଭୀରାତ୍ମଵିଷାଣ ଈଦୃଗ୍ଯେନାଶ୍ରମଂ ସୁଭଗ ମେ ସୁରଭୀକରୋଷି ॥ ୧୧ ॥
ଲୋକଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯ ସୁହୃତ୍ତମ ତାଵକଂ ମେଯତ୍ରତ୍ଯ ଇତ୍ଥମୁରସାଵଯଵାଵପୂର୍ଵୌ । ଅସ୍ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯ ମନଉନ୍ନଯନୌ ବିଭର୍ତିବହ୍ଵଦ୍ଭୁତଂ ସରସରାସସୁଧାଦି ଵକ୍ତ୍ରେ ॥ ୧୨ ॥
କା ଵାଽଽତ୍ମଵୃତ୍ତିରଦନାଦ୍ଧଵିରଙ୍ଗ ଵାତିଵିଷ୍ଣୋଃ କଲାସ୍ଯନିମିଷୋନ୍ମକରୌ ଚ କର୍ଣୌ । ଉଦ୍ଵିଗ୍ନମୀନଯୁଗଲଂ ଦ୍ଵିଜପଙ୍କ୍ତିଶୋଚି-ରାସନ୍ନଭୃଙ୍ଗନିକରଂ ସର ଇନ୍ମୁଖଂ ତେ ॥ ୧୩ ॥
ଯୋଽସୌ ତ୍ଵଯା କରସରୋଜହତଃ ପତଙ୍ଗୋଦିକ୍ଷୁ ଭ୍ରମନ୍ ଭ୍ରମତ ଏଜଯତେଽକ୍ଷିଣୀ ମେ । ମୁକ୍ତଂ ନ ତେ ସ୍ମରସି ଵକ୍ରଜଟାଵରୂଥଂକଷ୍ଟୋଽନିଲୋ ହରତି ଲମ୍ପଟ ଏଷ ନୀଵୀମ୍ ॥ ୧୪ ॥
ରୂପଂ ତପୋଧନ ତପଶ୍ଚରତାଂ ତପୋଘ୍ନଂହ୍ଯେତତ୍ତୁ କେନ ତପସା ଭଵତୋପଲବ୍ଧମ୍ । ଚର୍ତୁଂ ତପୋଽର୍ହସି ମଯା ସହ ମିତ୍ର ମହ୍ଯଂକିଂ ଵା ପ୍ରସୀଦତି ସ ଵୈ ଭଵଭାଵନୋ ମେ ॥ ୧୫ ॥
ନ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯଜାମି ଦଯିତଂ ଦ୍ଵିଜଦେଵଦତ୍ତଂଯସ୍ମିନ୍ମନୋ ଦୃଗପି ନୋ ନ ଵିଯାତି ଲଗ୍ନମ୍ । ମାଂ ଚାରୁଶୃଙ୍ଗ୍ଯର୍ହସି ନେତୁମନୁଵ୍ରତଂ ତେଚିତ୍ତଂ ଯତଃ ପ୍ରତିସରନ୍ତୁ ଶିଵାଃ ସଚିଵ୍ଯଃ ॥ ୧୬ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତି ଲଲନାନୁନଯାତିଵିଶାରଦୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯଯା ପରିଭାଷଯା ତାଂ ଵିବୁଧଵଧୂଂ ଵିବୁଧମତିରଧିସଭାଜଯାମାସ ॥ ୧୭ ॥
ଇତି ଲଲନାନୁନଯାତିଵିଶାରଦୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯଯା ପରିଭାଷଯା ତାଂ ଵିବୁଧଵଧୂଂ ଵିବୁଧମତିରଧିସଭାଜଯାମାସ ॥ ୧୭ ॥
ସା ଚ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵୀରଯୂଥପତେର୍ବୁଦ୍ଧିଶୀଲରୂପଵଯଃଶ୍ରିଯୌଦାର୍ଯେଣ ପରାକ୍ଷିପ୍ତମନାସ୍ତେନ ସହାଯୁତାଯୁତପରିଵତ୍ସରୋପଲକ୍ଷଣଂ କାଲଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପତିନା ଭୌମସ୍ଵର୍ଗଭୋଗାନ୍ ବୁଭୁଜେ ॥ ୧୮ ॥
ତସ୍ଯାମୁ ହ ଵା ଆତ୍ମଜାନ୍ ସ ରାଜଵର ଆଗ୍ନୀଧ୍ରୋ ନାଭିକିମ୍ପୁରୁଷହରିଵର୍ଷେଲାଵୃତରମ୍ଯକହିରଣ୍ମଯକୁରୁଭଦ୍ରାଶ୍ଵକେତୁମାଲସଂଜ୍ଞାନ୍ନଵ ପୁତ୍ରାନଜନଯତ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସା ସୂତ୍ଵାଥ ସୁତାନ୍ନଵାନୁଵତ୍ସରଂ ଗୃହ ଏଵାପହାଯ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିର୍ଭୂଯ ଏଵାଜଂ ଦେଵମୁପତସ୍ଥେ ॥ ୨୦ ॥
ଆଗ୍ନୀଧ୍ରସୁତାସ୍ତେ ମାତୁରନୁଗ୍ରହାଦୌତ୍ପତ୍ତିକେନୈଵ ସଂହନନବଲୋପେତାଃ ପିତ୍ରା ଵିଭକ୍ତା ଆତ୍ମତୁଲ୍ଯନାମାନି ଯଥାଭାଗଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଵର୍ଷାଣି ବୁଭୁଜୁଃ ॥ ୨୧ ॥
ଆଗ୍ନୀଧ୍ରୋ ରାଜାତୃପ୍ତଃ କାମାନାମପ୍ସରସମେଵାନୁଦିନମଧିମନ୍ଯମାନସ୍ତସ୍ଯାଃ ସଲୋକତାଂ ଶ୍ରୁତିଭିରଵାରୁନ୍ଧ ଯତ୍ର ପିତରୋ ମାଦଯନ୍ତେ ॥ ୨୨ ॥
ସମ୍ପରେତେ ପିତରି ନଵ ଭ୍ରାତରୋ ମେରୁଦୁହିତୃର୍ମେରୁଦେଵୀଂ ପ୍ରତିରୂପାମୁଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରୀଂ ଲତାଂ ରମ୍ଯାଂ ଶ୍ଯାମାଂ ନାରୀଂ ଭଦ୍ରାଂ ଦେଵଵୀତିମିତିସଂଜ୍ଞା ନଵୋଦଵହନ୍ ॥ ୨୩ ॥