শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ৫.২৬

ৰাজোৱাচ
মহৰ্ষ এতদ্ৱৈচিত্ৰ্যং লোকস্য কথমিতি ॥ ১ ॥

ঋষিৰুৱাচ
ত্ৰিগুণত্ৱাত্কৰ্তুঃ শ্ৰদ্ধযা কৰ্মগতযঃ পৃথগ্ৱিধাঃ সৰ্ৱা এৱ সৰ্ৱস্য তাৰতম্যেন ভৱন্তি ॥ ২ ॥

অথেদানীং প্ৰতিষিদ্ধলক্ষণস্যাধৰ্মস্য তথৈৱ কৰ্তুঃ শ্ৰদ্ধাযা ৱৈসাদৃশ্যাত্কৰ্মফলং ৱিসদৃশং ভৱতি যা হ্যনাদ্যৱিদ্যযা কৃতকামানাং তত্পৰিণামলক্ষণাঃ সৃতযঃ সহস্ৰশঃ প্ৰৱৃত্তাস্তাসাং প্ৰাচুৰ্যেণানুৱৰ্ণযিষ্যামঃ ॥ ৩ ॥

ৰাজোৱাচ
নৰকা নাম ভগৱন্কিং দেশৱিশেষা অথৱা বহিস্ত্ৰিলোক্যা আহোস্ৱিদন্তৰাল ইতি ॥ ৪ ॥

ঋষিৰুৱাচ
অন্তৰাল এৱ ত্ৰিজগত্যাস্তু দিশি দক্ষিণস্যামধস্তাদ্ভূমেৰুপৰিষ্টাচ্চ জলাদ্যস্যামগ্নিষ্ৱাত্তাদযঃ পিতৃগণা দিশি স্ৱানাং গোত্ৰাণাং পৰমেণ সমাধিনা সত্যা এৱাশিষ আশাসানা নিৱসন্তি ॥ ৫ ॥

যত্ৰ হ ৱাৱ ভগৱান্ পিতৃৰাজো ৱৈৱস্ৱতঃ স্ৱৱিষযং প্ৰাপিতেষু স্ৱপুৰুষৈৰ্জন্তুষু সম্পৰেতেষু যথাকৰ্মাৱদ্যং দোষমেৱানুল্লঙ্ঘিতভগৱচ্ছাসনঃ সগণো দমং ধাৰযতি ॥ ৬ ॥

তত্ৰ হৈকে নৰকানেকৱিংশতিং গণযন্তি অথ তাংস্তে ৰাজন্নামৰূপলক্ষণতোঽনুক্ৰমিষ্যামস্তামিস্ৰোঽন্ধতামিস্ৰো ৰৌৰৱো মহাৰৌৰৱঃ কুম্ভীপাকঃ কালসূত্ৰমসিপত্ৰৱনং সূকৰমুখমন্ধকূপঃ কৃমিভোজনঃ সন্দংশস্তপ্তসূৰ্মিৰ্ৱজ্ৰকণ্টকশাল্মলী ৱৈতৰণী পূযোদঃ প্ৰাণৰোধো ৱিশসনং লালাভক্ষঃ সাৰমেযাদনমৱীচিৰযঃপানমিতি । কিঞ্চ ক্ষাৰকৰ্দমো ৰক্ষোগণভোজনঃ শূলপ্ৰোতো দন্দশূকোঽৱটনিৰোধনঃ পৰ্যাৱৰ্তনঃ সূচীমুখমিত্যষ্টাৱিংশতিৰ্নৰকা ৱিৱিধযাতনাভূমযঃ ॥ ৭ ॥

তত্ৰ যস্তু পৰৱিত্তাপত্যকলত্ৰাণ্যপহৰতি স হি কালপাশবদ্ধো যমপুৰুষৈৰতিভযানকৈস্তামিস্ৰে নৰকে বলান্নিপাত্যতে অনশনানুদপানদণ্ডতাডনসন্তৰ্জনাদিভিৰ্যাতনাভিৰ্যাত্যমানো জন্তুৰ্যত্ৰ কশ্মলমাসাদিত একদৈৱ মূৰ্চ্ছামুপযাতি তামিস্ৰপ্ৰাযে ॥ ৮ ॥

এৱমেৱান্ধতামিস্ৰে যস্তু ৱঞ্চযিত্ৱা পুৰুষং দাৰাদীনুপযুঙ্ক্তে যত্ৰ শৰীৰী নিপাত্যমানো যাতনাস্থো ৱেদনযা নষ্টমতিৰ্নষ্টদৃষ্টিশ্চ ভৱতি যথা ৱনস্পতিৰ্ৱৃশ্চ্যমানমূলস্তস্মাদন্ধতামিস্ৰং তমুপদিশন্তি ॥ ৯ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা এতদহমিতি মমেদমিতি ভূতদ্ৰোহেণ কেৱলং স্ৱকুটুম্বমেৱানুদিনং প্ৰপুষ্ণাতি স তদিহ ৱিহায স্ৱযমেৱ তদশুভেন ৰৌৰৱে নিপততি ॥ ১০ ॥

যে ত্ৱিহ যথৈৱামুনা ৱিহিংসিতা জন্তৱঃ পৰত্ৰ যমযাতনামুপগতং ত এৱ ৰুৰৱো ভূত্ৱা তথা তমেৱ ৱিহিংসন্তি তস্মাদ্ৰৌৰৱমিত্যাহূ ৰুৰুৰিতি সৰ্পাদতিক্ৰূৰসত্ত্ৱস্যাপদেশঃ ॥ ১১ ॥

এৱমেৱ মহাৰৌৰৱো যত্ৰ নিপতিতং পুৰুষং ক্ৰৱ্যাদা নাম ৰুৰৱস্তং ক্ৰৱ্যেণ ঘাতযন্তি যঃ কেৱলং দেহম্ভৰঃ ॥ ১২ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা উগ্ৰঃ পশূন্ পক্ষিণো ৱা প্ৰাণত উপৰন্ধযতি তমপকৰুণং পুৰুষাদৈৰপি ৱিগৰ্হিতমমুত্ৰ যমানুচৰাঃ কুম্ভীপাকে তপ্ততৈলে উপৰন্ধযন্তি ॥ ১৩ ॥

যস্ত্ৱিহ ব্ৰহ্মধ্ৰুক স কালসূত্ৰসংজ্ঞকে নৰকে অযুতযোজনপৰিমণ্ডলে তাম্ৰমযে তপ্তখলে উপৰ্যধস্তাদগ্ন্যৰ্কাভ্যামতিতপ্যমানেঽভিনিৱেশিতঃ ক্ষুত্পিপাসাভ্যাং চ দহ্যমানান্তৰ্বহিঃশৰীৰ আস্তে শেতে চেষ্টতেঽৱতিষ্ঠতি পৰিধাৱতি চ যাৱন্তি পশুৰোমাণি তাৱদ্ৱৰ্ষসহস্ৰাণি ॥ ১৪ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ নিজৱেদপথাদনাপদ্যপগতঃ পাখণ্ডং চোপগতস্তমসিপত্ৰৱনং প্ৰৱেশ্য কশযা প্ৰহৰন্তি তত্ৰ হাসাৱিতস্ততো ধাৱমান উভযতোধাৰৈস্তালৱনাসিপত্ৰৈশ্ছিদ্যমানসৰ্ৱাঙ্গো হা হতোঽস্মীতি পৰমযা ৱেদনযা মূৰ্চ্ছিতঃ পদে পদে নিপততি স্ৱধৰ্মহা পাখণ্ডানুগতং ফলং ভুঙ্ক্তে ॥ ১৫ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ ৰাজা ৰাজপুৰুষো ৱা অদণ্ড্যে দণ্ডং প্ৰণযতি ব্ৰাহ্মণে ৱা শৰীৰদণ্ডং স পাপীযান্নৰকেঽমুত্ৰ সূকৰমুখে নিপততি তত্ৰাতিবলৈৰ্ৱিনিষ্পিষ্যমাণাৱযৱো যথৈৱেহেক্ষুখণ্ড আৰ্তস্ৱৰেণ স্ৱনযন্ ক্ৱচিন্মূৰ্চ্ছিতঃ কশ্মলমুপগতো যথৈৱেহাদৃষ্টদোষা উপৰুদ্ধাঃ ॥ ১৬ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ ভূতানামীশ্ৱৰোপকল্পিতৱৃত্তীনামৱিৱিক্তপৰৱ্যথানাং স্ৱযং পুৰুষোপকল্পিতৱৃত্তিৰ্ৱিৱিক্তপৰৱ্যথো ৱ্যথামাচৰতি স পৰত্ৰান্ধকূপে তদভিদ্ৰোহেণ নিপততি তত্ৰ হাসৌ তৈৰ্জন্তুভিঃ পশুমৃগপক্ষিসৰীসৃপৈৰ্মশকযূকামত্কুণমক্ষিকাদিভিৰ্যে কে চাভিদ্ৰুগ্ধাস্তৈঃ সৰ্ৱতোঽভিদ্ৰুহ্যমাণস্তমসি ৱিহতনিদ্ৰানিৰ্ৱৃতিৰলব্ধাৱস্থানঃ পৰিক্ৰামতি যথা কুশৰীৰে জীৱঃ ॥ ১৭ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা অসংৱিভজ্যাশ্নাতি যত্কিঞ্চনোপনতমনিৰ্মিতপঞ্চযজ্ঞো ৱাযসসংস্তুতঃ স পৰত্ৰ কৃমিভোজনে নৰকাধমে নিপততি তত্ৰ শতসহস্ৰযোজনে কৃমিকুণ্ডে কৃমিভূতঃ স্ৱযং কৃমিভিৰেৱ ভক্ষ্যমাণঃ কৃমিভোজনো যাৱত্তদপ্ৰত্তাপ্ৰহূতাদোঽনিৰ্ৱেশমাত্মানং যাতযতে ॥ ১৮ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ স্তেযেন বলাদ্ৱা হিৰণ্যৰত্নাদীনি ব্ৰাহ্মণস্য ৱাপহৰত্যন্যস্য ৱানাপদি পুৰুষস্তমমুত্ৰ ৰাজন্ যমপুৰুষা অযস্মযৈৰগ্নিপিণ্ডৈঃ সন্দংশৈস্ত্ৱচি নিষ্কুষন্তি ॥ ১৯ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা অগম্যাং স্ত্ৰিযমগম্যং ৱা পুৰুষং যোষিদভিগচ্ছতি তাৱমুত্ৰ কশযা তাডযন্তস্তিগ্মযা সূৰ্ম্যা লোহময্যা পুৰুষমালিঙ্গযন্তি স্ত্ৰিযং চ পুৰুষৰূপযা সূৰ্ম্যা ॥ ২০ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ সৰ্ৱাভিগমস্তমমুত্ৰ নিৰযে ৱৰ্তমানং ৱজ্ৰকণ্টকশাল্মলীমাৰোপ্য নিষ্কৰ্ষন্তি ॥ ২১ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ ৰাজন্যা ৰাজপুৰুষা ৱা অপাখণ্ডা ধৰ্মসেতূন্ ভিন্দন্তি তে সম্পৰেত্য ৱৈতৰণ্যাং নিপতন্তি ভিন্নমৰ্যাদাস্তস্যাং নিৰযপৰিখাভূতাযাং নদ্যাং যাদোগণৈৰিতস্ততো ভক্ষ্যমাণা আত্মনা ন ৱিযুজ্যমানাশ্চাসুভিৰুহ্যমানাঃ স্ৱাঘেন কৰ্মপাকমনুস্মৰন্তো ৱিণ্মূত্ৰপূযশোণিতকেশনখাস্থিমেদোমাংসৱসাৱাহিন্যামুপতপ্যন্তে ॥ ২২ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ ৱৃষলীপতযো নষ্টশৌচাচাৰনিযমাস্ত্যক্তলজ্জাঃ পশুচৰ্যাং চৰন্তি তে চাপি প্ৰেত্য পূযৱিণ্মূত্ৰশ্লেষ্মমলাপূৰ্ণাৰ্ণৱে নিপতন্তি তদেৱাতিবীভত্সিতমশ্নন্তি ॥ ২৩ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ শ্ৱগৰ্দভপতযো ব্ৰাহ্মণাদযো মৃগযাৱিহাৰা অতীৰ্থে চ মৃগান্নিঘ্নন্তি তানপি সম্পৰেতাঁল্লক্ষ্যভূতান্ যমপুৰুষা ইষুভিৰ্ৱিধ্যন্তি ॥ ২৪ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ দাম্ভিকা দম্ভযজ্ঞেষু পশূন্ ৱিশসন্তি তানমুষ্মিঁল্লোকে ৱৈশসে নৰকে পতিতান্নিৰযপতযো যাতযিত্ৱা ৱিশসন্তি ॥ ২৫ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ সৱৰ্ণাং ভাৰ্যাং দ্ৱিজো ৰেতঃ পাযযতি কামমোহিতস্তং পাপকৃতমমুত্ৰ ৰেতঃকুল্যাযাং পাতযিত্ৱা ৰেতঃ সম্পাযযন্তি ॥ ২৬ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ দস্যৱোঽগ্নিদা গৰদা গ্ৰামান্ সাৰ্থান্ ৱা ৱিলুম্পন্তি ৰাজানো ৰাজভটা ৱা তাংশ্চাপি হি পৰেত্য যমদূতা ৱজ্ৰদংষ্ট্ৰাঃ শ্ৱানঃ সপ্তশতানি ৱিংশতিশ্চ সৰভসং খাদন্তি ॥ ২৭ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা অনৃতং ৱদতি সাক্ষ্যে দ্ৰৱ্যৱিনিমযে দানে ৱা কথঞ্চিত্স ৱৈ প্ৰেত্য নৰকেঽৱীচিমত্যধঃশিৰা নিৰৱকাশে যোজনশতোচ্ছ্ৰাযাদ্ গিৰিমূৰ্ধ্নঃ সম্পাত্যতে যত্ৰ জলমিৱ স্থলমশ্মপৃষ্ঠমৱভাসতে তদৱীচিমত্তিলশো ৱিশীৰ্যমাণশৰীৰো ন ম্ৰিযমাণঃ পুনৰাৰোপিতো নিপততি ॥ ২৮ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱৈ ৱিপ্ৰো ৰাজন্যো ৱৈশ্যো ৱা সোমপীথস্তত্কলত্ৰং ৱা সুৰাং ৱ্ৰতস্থোঽপি ৱা পিবতি প্ৰমাদতস্তেষাং নিৰযং নীতানামুৰসি পদাঽঽক্ৰম্যাস্যে ৱহ্নিনা দ্ৰৱমাণং কাৰ্ষ্ণাযসং নিষিঞ্চন্তি ॥ ২৯ ॥

অথ চ যস্ত্ৱিহ ৱা আত্মসম্ভাৱনেন স্ৱযমধমো জন্মতপোৱিদ্যাচাৰৱৰ্ণাশ্ৰমৱতো ৱৰীযসো ন বহু মন্যেত স মৃতক এৱ মৃত্ৱা ক্ষাৰকৰ্দমে নিৰযেঽৱাক্শিৰা নিপাতিতো দুৰন্তা যাতনা হ্যশ্নুতে ॥ ৩০ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ পুৰুষাঃ পুৰুষমেধেন যজন্তে যাশ্চ স্ত্ৰিযো নৃপশূন্খাদন্তি তাংশ্চ তে পশৱ ইৱ নিহতা যমসদনে যাতযন্তো ৰক্ষোগণাঃ সৌনিকা ইৱ স্ৱধিতিনাৱদাযাসৃক্পিবন্তি নৃত্যন্তি চ গাযন্তি চ হৃষ্যমাণা যথেহ পুৰুষাদাঃ ॥ ৩১ ॥

যে ত্ৱিহ ৱা অনাগসোঽৰণ্যে গ্ৰামে ৱা ৱৈশ্ৰম্ভকৈৰুপসৃতানুপৱিশ্ৰম্ভয্য জিজীৱিষূন্ শূলসূত্ৰাদিষূপপ্ৰোতান্ক্ৰীডনকতযা যাতযন্তি তেঽপি চ প্ৰেত্য যমযাতনাসু শূলাদিষু প্ৰোতাত্মানঃ ক্ষুত্তৃড্ভ্যাং চাভিহতাঃ কঙ্কৱটাদিভিশ্চেতস্ততস্তিগ্মতুণ্ডৈৰাহন্যমানা আত্মশমলং স্মৰন্তি ॥ ৩২ ॥

যে ত্ৱিহ ৱৈ ভূতান্যুদ্ৱেজযন্তি নৰা উল্বণস্ৱভাৱা যথা দন্দশূকাস্তেঽপি প্ৰেত্য নৰকে দন্দশূকাখ্যে নিপতন্তি যত্ৰ নৃপ দন্দশূকাঃ পঞ্চমুখাঃ সপ্তমুখা উপসৃত্য গ্ৰসন্তি যথা বিলেশযান্ ॥ ৩৩ ॥

যে ত্ৱিহ ৱা অন্ধাৱটকুসূলগুহাদিষু ভূতানি নিৰুন্ধন্তি তথামুত্ৰ তেষ্ৱেৱোপৱেশ্য সগৰেণ ৱহ্নিনা ধূমেন নিৰুন্ধন্তি ॥ ৩৪ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা অতিথীনভ্যাগতান্ ৱা গৃহপতিৰসকৃদুপগতমন্যুৰ্দিধক্ষুৰিৱ পাপেন চক্ষুষা নিৰীক্ষতে তস্য চাপি নিৰযে পাপদৃষ্টেৰক্ষিণী ৱজ্ৰতুণ্ডা গৃধ্ৰাঃ কঙ্ককাকৱটাদযঃ প্ৰসহ্যোৰু- বলাদুত্পাটযন্তি ॥ ৩৫ ॥

যস্ত্ৱিহ ৱা আঢ্যাভিমতিৰহঙ্কৃতিস্তিৰ্যক্প্ৰেক্ষণঃ সৰ্ৱতোঽভিৱিশঙ্কী অৰ্থৱ্যযনাশচিন্তযা পৰিশুষ্যমাণহৃদযৱদনো নিৰ্ৱৃতিমনৱগতো গ্ৰহ ইৱাৰ্থমভিৰক্ষতি স চাপি প্ৰেত্য তদুত্পাদনোত্কৰ্ষণসংৰক্ষণশমলগ্ৰহঃ সূচীমুখে নৰকে নিপততি যত্ৰ হ ৱিত্তগ্ৰহং পাপপুৰুষং ধৰ্মৰাজপুৰুষা ৱাযকা ইৱ সৰ্ৱতোঽঙ্গেষু সূত্ৰৈঃ পৰিৱযন্তি ॥ ৩৬ ॥

এৱংৱিধা নৰকা যমালযে সন্তি শতশঃ সহস্ৰশস্তেষু সৰ্ৱেষু চ সৰ্ৱ এৱাধৰ্মৱৰ্তিনো যে কেচিদিহোদিতা অনুদিতাশ্চাৱনিপতে পৰ্যাযেণ ৱিশন্তি তথৈৱ ধৰ্মানুৱৰ্তিন ইতৰত্ৰ ইহ তু পুনৰ্ভৱে ত উভযশেষাভ্যাং নিৱিশন্তি ॥ ৩৭ ॥

নিৱৃত্তিলক্ষণমাৰ্গ আদাৱেৱ ৱ্যাখ্যাতঃ । এতাৱানেৱাণ্ডকোশো যশ্চতুৰ্দশধা পুৰাণেষু ৱিকল্পিত উপগীযতে যত্তদ্ভগৱতো নাৰাযণস্য সাক্ষান্মহাপুৰুষস্য স্থৱিষ্ঠং ৰূপমাত্মমাযাগুণমযমনুৱৰ্ণিতমাদৃতঃ পঠতি শৃণোতি শ্ৰাৱযতি স উপগেযং ভগৱতঃ পৰমাত্মনোঽগ্ৰাহ্যমপি শ্ৰদ্ধাভক্তিৱিশুদ্ধবুদ্ধিৰ্ৱেদ ॥ ৩৮ ॥

শ্ৰুত্ৱা স্থূলং তথা সূক্ষ্মং ৰূপং ভগৱতো যতিঃ ।
স্থূলে নিৰ্জিতমাত্মানং শনৈঃ সূক্ষ্মং ধিযা নযেদিতি ॥ ৩৯ ॥

ভূদ্ৱীপৱৰ্ষসৰিদদ্ৰিনভঃসমুদ্ৰ-
পাতালদিঙ্নৰকভাগণলোকসংস্থা ।
গীতা মযা তৱ নৃপাদ্ভুতমীশ্ৱৰস্য
স্থূলং ৱপুঃ সকলজীৱনিকাযধাম ॥ ৪০ ॥