ରାଜୋଵାଚ
ମହର୍ଷ ଏତଦ୍ଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ ଲୋକସ୍ଯ କଥମିତି ॥ ୧ ॥
ମହର୍ଷ ଏତଦ୍ଵୈଚିତ୍ର୍ଯଂ ଲୋକସ୍ଯ କଥମିତି ॥ ୧ ॥
ଋଷିରୁଵାଚ
ତ୍ରିଗୁଣତ୍ଵାତ୍କର୍ତୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କର୍ମଗତଯଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ସର୍ଵା ଏଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ତାରତମ୍ଯେନ ଭଵନ୍ତି ॥ ୨ ॥
ତ୍ରିଗୁଣତ୍ଵାତ୍କର୍ତୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କର୍ମଗତଯଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ସର୍ଵା ଏଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ତାରତମ୍ଯେନ ଭଵନ୍ତି ॥ ୨ ॥
ଅଥେଦାନୀଂ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଲକ୍ଷଣସ୍ଯାଧର୍ମସ୍ଯ ତଥୈଵ କର୍ତୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯା ଵୈସାଦୃଶ୍ଯାତ୍କର୍ମଫଲଂ ଵିସଦୃଶଂ ଭଵତି ଯା ହ୍ଯନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯଯା କୃତକାମାନାଂ ତତ୍ପରିଣାମଲକ୍ଷଣାଃ ସୃତଯଃ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତାସାଂ ପ୍ରାଚୁର୍ଯେଣାନୁଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମଃ ॥ ୩ ॥
ରାଜୋଵାଚ
ନରକା ନାମ ଭଗଵନ୍କିଂ ଦେଶଵିଶେଷା ଅଥଵା ବହିସ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯା ଆହୋସ୍ଵିଦନ୍ତରାଲ ଇତି ॥ ୪ ॥
ନରକା ନାମ ଭଗଵନ୍କିଂ ଦେଶଵିଶେଷା ଅଥଵା ବହିସ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯା ଆହୋସ୍ଵିଦନ୍ତରାଲ ଇତି ॥ ୪ ॥
ଋଷିରୁଵାଚ
ଅନ୍ତରାଲ ଏଵ ତ୍ରିଜଗତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦିଶି ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମଧସ୍ତାଦ୍ଭୂମେରୁପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଜଲାଦ୍ଯସ୍ଯାମଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଦଯଃ ପିତୃଗଣା ଦିଶି ସ୍ଵାନାଂ ଗୋତ୍ରାଣାଂ ପରମେଣ ସମାଧିନା ସତ୍ଯା ଏଵାଶିଷ ଆଶାସାନା ନିଵସନ୍ତି ॥ ୫ ॥
ଅନ୍ତରାଲ ଏଵ ତ୍ରିଜଗତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦିଶି ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାମଧସ୍ତାଦ୍ଭୂମେରୁପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଜଲାଦ୍ଯସ୍ଯାମଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଦଯଃ ପିତୃଗଣା ଦିଶି ସ୍ଵାନାଂ ଗୋତ୍ରାଣାଂ ପରମେଣ ସମାଧିନା ସତ୍ଯା ଏଵାଶିଷ ଆଶାସାନା ନିଵସନ୍ତି ॥ ୫ ॥
ଯତ୍ର ହ ଵାଵ ଭଗଵାନ୍ ପିତୃରାଜୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସ୍ଵଵିଷଯଂ ପ୍ରାପିତେଷୁ ସ୍ଵପୁରୁଷୈର୍ଜନ୍ତୁଷୁ ସମ୍ପରେତେଷୁ ଯଥାକର୍ମାଵଦ୍ଯଂ ଦୋଷମେଵାନୁଲ୍ଲଙ୍ଘିତଭଗଵଚ୍ଛାସନଃ ସଗଣୋ ଦମଂ ଧାରଯତି ॥ ୬ ॥
ତତ୍ର ହୈକେ ନରକାନେକଵିଂଶତିଂ ଗଣଯନ୍ତି ଅଥ ତାଂସ୍ତେ ରାଜନ୍ନାମରୂପଲକ୍ଷଣତୋଽନୁକ୍ରମିଷ୍ଯାମସ୍ତାମିସ୍ରୋଽନ୍ଧତାମିସ୍ରୋ ରୌରଵୋ ମହାରୌରଵଃ କୁମ୍ଭୀପାକଃ କାଲସୂତ୍ରମସିପତ୍ରଵନଂ ସୂକରମୁଖମନ୍ଧକୂପଃ କୃମିଭୋଜନଃ ସନ୍ଦଂଶସ୍ତପ୍ତସୂର୍ମିର୍ଵଜ୍ରକଣ୍ଟକଶାଲ୍ମଲୀ ଵୈତରଣୀ ପୂଯୋଦଃ ପ୍ରାଣରୋଧୋ ଵିଶସନଂ ଲାଲାଭକ୍ଷଃ ସାରମେଯାଦନମଵୀଚିରଯଃପାନମିତି । କିଞ୍ଚ କ୍ଷାରକର୍ଦମୋ ରକ୍ଷୋଗଣଭୋଜନଃ ଶୂଲପ୍ରୋତୋ ଦନ୍ଦଶୂକୋଽଵଟନିରୋଧନଃ ପର୍ଯାଵର୍ତନଃ ସୂଚୀମୁଖମିତ୍ଯଷ୍ଟାଵିଂଶତିର୍ନରକା ଵିଵିଧଯାତନାଭୂମଯଃ ॥ ୭ ॥
ତତ୍ର ଯସ୍ତୁ ପରଵିତ୍ତାପତ୍ଯକଲତ୍ରାଣ୍ଯପହରତି ସ ହି କାଲପାଶବଦ୍ଧୋ ଯମପୁରୁଷୈରତିଭଯାନକୈସ୍ତାମିସ୍ରେ ନରକେ ବଲାନ୍ନିପାତ୍ଯତେ ଅନଶନାନୁଦପାନଦଣ୍ଡତାଡନସନ୍ତର୍ଜନାଦିଭିର୍ଯାତନାଭିର୍ଯାତ୍ଯମାନୋ ଜନ୍ତୁର୍ଯତ୍ର କଶ୍ମଲମାସାଦିତ ଏକଦୈଵ ମୂର୍ଚ୍ଛାମୁପଯାତି ତାମିସ୍ରପ୍ରାଯେ ॥ ୮ ॥
ଏଵମେଵାନ୍ଧତାମିସ୍ରେ ଯସ୍ତୁ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ପୁରୁଷଂ ଦାରାଦୀନୁପଯୁଙ୍କ୍ତେ ଯତ୍ର ଶରୀରୀ ନିପାତ୍ଯମାନୋ ଯାତନାସ୍ଥୋ ଵେଦନଯା ନଷ୍ଟମତିର୍ନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଭଵତି ଯଥା ଵନସ୍ପତିର୍ଵୃଶ୍ଚ୍ଯମାନମୂଲସ୍ତସ୍ମାଦନ୍ଧତାମିସ୍ରଂ ତମୁପଦିଶନ୍ତି ॥ ୯ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଏତଦହମିତି ମମେଦମିତି ଭୂତଦ୍ରୋହେଣ କେଵଲଂ ସ୍ଵକୁଟୁମ୍ବମେଵାନୁଦିନଂ ପ୍ରପୁଷ୍ଣାତି ସ ତଦିହ ଵିହାଯ ସ୍ଵଯମେଵ ତଦଶୁଭେନ ରୌରଵେ ନିପତତି ॥ ୧୦ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଯଥୈଵାମୁନା ଵିହିଂସିତା ଜନ୍ତଵଃ ପରତ୍ର ଯମଯାତନାମୁପଗତଂ ତ ଏଵ ରୁରଵୋ ଭୂତ୍ଵା ତଥା ତମେଵ ଵିହିଂସନ୍ତି ତସ୍ମାଦ୍ରୌରଵମିତ୍ଯାହୂ ରୁରୁରିତି ସର୍ପାଦତିକ୍ରୂରସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାପଦେଶଃ ॥ ୧୧ ॥
ଏଵମେଵ ମହାରୌରଵୋ ଯତ୍ର ନିପତିତଂ ପୁରୁଷଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦା ନାମ ରୁରଵସ୍ତଂ କ୍ରଵ୍ଯେଣ ଘାତଯନ୍ତି ଯଃ କେଵଲଂ ଦେହମ୍ଭରଃ ॥ ୧୨ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଉଗ୍ରଃ ପଶୂନ୍ ପକ୍ଷିଣୋ ଵା ପ୍ରାଣତ ଉପରନ୍ଧଯତି ତମପକରୁଣଂ ପୁରୁଷାଦୈରପି ଵିଗର୍ହିତମମୁତ୍ର ଯମାନୁଚରାଃ କୁମ୍ଭୀପାକେ ତପ୍ତତୈଲେ ଉପରନ୍ଧଯନ୍ତି ॥ ୧୩ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ବ୍ରହ୍ମଧ୍ରୁକ ସ କାଲସୂତ୍ରସଂଜ୍ଞକେ ନରକେ ଅଯୁତଯୋଜନପରିମଣ୍ଡଲେ ତାମ୍ରମଯେ ତପ୍ତଖଲେ ଉପର୍ଯଧସ୍ତାଦଗ୍ନ୍ଯର୍କାଭ୍ଯାମତିତପ୍ଯମାନେଽଭିନିଵେଶିତଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭ୍ଯାଂ ଚ ଦହ୍ଯମାନାନ୍ତର୍ବହିଃଶରୀର ଆସ୍ତେ ଶେତେ ଚେଷ୍ଟତେଽଵତିଷ୍ଠତି ପରିଧାଵତି ଚ ଯାଵନ୍ତି ପଶୁରୋମାଣି ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ॥ ୧୪ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ନିଜଵେଦପଥାଦନାପଦ୍ଯପଗତଃ ପାଖଣ୍ଡଂ ଚୋପଗତସ୍ତମସିପତ୍ରଵନଂ ପ୍ରଵେଶ୍ଯ କଶଯା ପ୍ରହରନ୍ତି ତତ୍ର ହାସାଵିତସ୍ତତୋ ଧାଵମାନ ଉଭଯତୋଧାରୈସ୍ତାଲଵନାସିପତ୍ରୈଶ୍ଛିଦ୍ଯମାନସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ହା ହତୋଽସ୍ମୀତି ପରମଯା ଵେଦନଯା ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ପଦେ ପଦେ ନିପତତି ସ୍ଵଧର୍ମହା ପାଖଣ୍ଡାନୁଗତଂ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ ୧୫ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ରାଜା ରାଜପୁରୁଷୋ ଵା ଅଦଣ୍ଡ୍ଯେ ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରଣଯତି ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵା ଶରୀରଦଣ୍ଡଂ ସ ପାପୀଯାନ୍ନରକେଽମୁତ୍ର ସୂକରମୁଖେ ନିପତତି ତତ୍ରାତିବଲୈର୍ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଯମାଣାଵଯଵୋ ଯଥୈଵେହେକ୍ଷୁଖଣ୍ଡ ଆର୍ତସ୍ଵରେଣ ସ୍ଵନଯନ୍ କ୍ଵଚିନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ କଶ୍ମଲମୁପଗତୋ ଯଥୈଵେହାଦୃଷ୍ଟଦୋଷା ଉପରୁଦ୍ଧାଃ ॥ ୧୬ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ଭୂତାନାମୀଶ୍ଵରୋପକଲ୍ପିତଵୃତ୍ତୀନାମଵିଵିକ୍ତପରଵ୍ଯଥାନାଂ ସ୍ଵଯଂ ପୁରୁଷୋପକଲ୍ପିତଵୃତ୍ତିର୍ଵିଵିକ୍ତପରଵ୍ଯଥୋ ଵ୍ଯଥାମାଚରତି ସ ପରତ୍ରାନ୍ଧକୂପେ ତଦଭିଦ୍ରୋହେଣ ନିପତତି ତତ୍ର ହାସୌ ତୈର୍ଜନ୍ତୁଭିଃ ପଶୁମୃଗପକ୍ଷିସରୀସୃପୈର୍ମଶକଯୂକାମତ୍କୁଣମକ୍ଷିକାଦିଭିର୍ଯେ କେ ଚାଭିଦ୍ରୁଗ୍ଧାସ୍ତୈଃ ସର୍ଵତୋଽଭିଦ୍ରୁହ୍ଯମାଣସ୍ତମସି ଵିହତନିଦ୍ରାନିର୍ଵୃତିରଲବ୍ଧାଵସ୍ଥାନଃ ପରିକ୍ରାମତି ଯଥା କୁଶରୀରେ ଜୀଵଃ ॥ ୧୭ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଅସଂଵିଭଜ୍ଯାଶ୍ନାତି ଯତ୍କିଞ୍ଚନୋପନତମନିର୍ମିତପଞ୍ଚଯଜ୍ଞୋ ଵାଯସସଂସ୍ତୁତଃ ସ ପରତ୍ର କୃମିଭୋଜନେ ନରକାଧମେ ନିପତତି ତତ୍ର ଶତସହସ୍ରଯୋଜନେ କୃମିକୁଣ୍ଡେ କୃମିଭୂତଃ ସ୍ଵଯଂ କୃମିଭିରେଵ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ କୃମିଭୋଜନୋ ଯାଵତ୍ତଦପ୍ରତ୍ତାପ୍ରହୂତାଦୋଽନିର୍ଵେଶମାତ୍ମାନଂ ଯାତଯତେ ॥ ୧୮ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ସ୍ତେଯେନ ବଲାଦ୍ଵା ହିରଣ୍ଯରତ୍ନାଦୀନି ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵାପହରତ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯ ଵାନାପଦି ପୁରୁଷସ୍ତମମୁତ୍ର ରାଜନ୍ ଯମପୁରୁଷା ଅଯସ୍ମଯୈରଗ୍ନିପିଣ୍ଡୈଃ ସନ୍ଦଂଶୈସ୍ତ୍ଵଚି ନିଷ୍କୁଷନ୍ତି ॥ ୧୯ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଅଗମ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରିଯମଗମ୍ଯଂ ଵା ପୁରୁଷଂ ଯୋଷିଦଭିଗଚ୍ଛତି ତାଵମୁତ୍ର କଶଯା ତାଡଯନ୍ତସ୍ତିଗ୍ମଯା ସୂର୍ମ୍ଯା ଲୋହମଯ୍ଯା ପୁରୁଷମାଲିଙ୍ଗଯନ୍ତି ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚ ପୁରୁଷରୂପଯା ସୂର୍ମ୍ଯା ॥ ୨୦ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ସର୍ଵାଭିଗମସ୍ତମମୁତ୍ର ନିରଯେ ଵର୍ତମାନଂ ଵଜ୍ରକଣ୍ଟକଶାଲ୍ମଲୀମାରୋପ୍ଯ ନିଷ୍କର୍ଷନ୍ତି ॥ ୨୧ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ରାଜନ୍ଯା ରାଜପୁରୁଷା ଵା ଅପାଖଣ୍ଡା ଧର୍ମସେତୂନ୍ ଭିନ୍ଦନ୍ତି ତେ ସମ୍ପରେତ୍ଯ ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ନିପତନ୍ତି ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦାସ୍ତସ୍ଯାଂ ନିରଯପରିଖାଭୂତାଯାଂ ନଦ୍ଯାଂ ଯାଦୋଗଣୈରିତସ୍ତତୋ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ଆତ୍ମନା ନ ଵିଯୁଜ୍ଯମାନାଶ୍ଚାସୁଭିରୁହ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵାଘେନ କର୍ମପାକମନୁସ୍ମରନ୍ତୋ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରପୂଯଶୋଣିତକେଶନଖାସ୍ଥିମେଦୋମାଂସଵସାଵାହିନ୍ଯାମୁପତପ୍ଯନ୍ତେ ॥ ୨୨ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ଵୃଷଲୀପତଯୋ ନଷ୍ଟଶୌଚାଚାରନିଯମାସ୍ତ୍ଯକ୍ତଲଜ୍ଜାଃ ପଶୁଚର୍ଯାଂ ଚରନ୍ତି ତେ ଚାପି ପ୍ରେତ୍ଯ ପୂଯଵିଣ୍ମୂତ୍ରଶ୍ଲେଷ୍ମମଲାପୂର୍ଣାର୍ଣଵେ ନିପତନ୍ତି ତଦେଵାତିବୀଭତ୍ସିତମଶ୍ନନ୍ତି ॥ ୨୩ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ଶ୍ଵଗର୍ଦଭପତଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯୋ ମୃଗଯାଵିହାରା ଅତୀର୍ଥେ ଚ ମୃଗାନ୍ନିଘ୍ନନ୍ତି ତାନପି ସମ୍ପରେତାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଭୂତାନ୍ ଯମପୁରୁଷା ଇଷୁଭିର୍ଵିଧ୍ଯନ୍ତି ॥ ୨୪ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ଦାମ୍ଭିକା ଦମ୍ଭଯଜ୍ଞେଷୁ ପଶୂନ୍ ଵିଶସନ୍ତି ତାନମୁଷ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ଵୈଶସେ ନରକେ ପତିତାନ୍ନିରଯପତଯୋ ଯାତଯିତ୍ଵା ଵିଶସନ୍ତି ॥ ୨୫ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ସଵର୍ଣାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋ ରେତଃ ପାଯଯତି କାମମୋହିତସ୍ତଂ ପାପକୃତମମୁତ୍ର ରେତଃକୁଲ୍ଯାଯାଂ ପାତଯିତ୍ଵା ରେତଃ ସମ୍ପାଯଯନ୍ତି ॥ ୨୬ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ଦସ୍ଯଵୋଽଗ୍ନିଦା ଗରଦା ଗ୍ରାମାନ୍ ସାର୍ଥାନ୍ ଵା ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ରାଜାନୋ ରାଜଭଟା ଵା ତାଂଶ୍ଚାପି ହି ପରେତ୍ଯ ଯମଦୂତା ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶ୍ଵାନଃ ସପ୍ତଶତାନି ଵିଂଶତିଶ୍ଚ ସରଭସଂ ଖାଦନ୍ତି ॥ ୨୭ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଅନୃତଂ ଵଦତି ସାକ୍ଷ୍ଯେ ଦ୍ରଵ୍ଯଵିନିମଯେ ଦାନେ ଵା କଥଞ୍ଚିତ୍ସ ଵୈ ପ୍ରେତ୍ଯ ନରକେଽଵୀଚିମତ୍ଯଧଃଶିରା ନିରଵକାଶେ ଯୋଜନଶତୋଚ୍ଛ୍ରାଯାଦ୍ ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନଃ ସମ୍ପାତ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଜଲମିଵ ସ୍ଥଲମଶ୍ମପୃଷ୍ଠମଵଭାସତେ ତଦଵୀଚିମତ୍ତିଲଶୋ ଵିଶୀର୍ଯମାଣଶରୀରୋ ନ ମ୍ରିଯମାଣଃ ପୁନରାରୋପିତୋ ନିପତତି ॥ ୨୮ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵୈ ଵିପ୍ରୋ ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ସୋମପୀଥସ୍ତତ୍କଲତ୍ରଂ ଵା ସୁରାଂ ଵ୍ରତସ୍ଥୋଽପି ଵା ପିବତି ପ୍ରମାଦତସ୍ତେଷାଂ ନିରଯଂ ନୀତାନାମୁରସି ପଦାଽଽକ୍ରମ୍ଯାସ୍ଯେ ଵହ୍ନିନା ଦ୍ରଵମାଣଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସଂ ନିଷିଞ୍ଚନ୍ତି ॥ ୨୯ ॥
ଅଥ ଚ ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଆତ୍ମସମ୍ଭାଵନେନ ସ୍ଵଯମଧମୋ ଜନ୍ମତପୋଵିଦ୍ଯାଚାରଵର୍ଣାଶ୍ରମଵତୋ ଵରୀଯସୋ ନ ବହୁ ମନ୍ଯେତ ସ ମୃତକ ଏଵ ମୃତ୍ଵା କ୍ଷାରକର୍ଦମେ ନିରଯେଽଵାକ୍ଶିରା ନିପାତିତୋ ଦୁରନ୍ତା ଯାତନା ହ୍ଯଶ୍ନୁତେ ॥ ୩୦ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷମେଧେନ ଯଜନ୍ତେ ଯାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନୃପଶୂନ୍ଖାଦନ୍ତି ତାଂଶ୍ଚ ତେ ପଶଵ ଇଵ ନିହତା ଯମସଦନେ ଯାତଯନ୍ତୋ ରକ୍ଷୋଗଣାଃ ସୌନିକା ଇଵ ସ୍ଵଧିତିନାଵଦାଯାସୃକ୍ପିବନ୍ତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଚ ଗାଯନ୍ତି ଚ ହୃଷ୍ଯମାଣା ଯଥେହ ପୁରୁଷାଦାଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵା ଅନାଗସୋଽରଣ୍ଯେ ଗ୍ରାମେ ଵା ଵୈଶ୍ରମ୍ଭକୈରୁପସୃତାନୁପଵିଶ୍ରମ୍ଭଯ୍ଯ ଜିଜୀଵିଷୂନ୍ ଶୂଲସୂତ୍ରାଦିଷୂପପ୍ରୋତାନ୍କ୍ରୀଡନକତଯା ଯାତଯନ୍ତି ତେଽପି ଚ ପ୍ରେତ୍ଯ ଯମଯାତନାସୁ ଶୂଲାଦିଷୁ ପ୍ରୋତାତ୍ମାନଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଭିହତାଃ କଙ୍କଵଟାଦିଭିଶ୍ଚେତସ୍ତତସ୍ତିଗ୍ମତୁଣ୍ଡୈରାହନ୍ଯମାନା ଆତ୍ମଶମଲଂ ସ୍ମରନ୍ତି ॥ ୩୨ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵୈ ଭୂତାନ୍ଯୁଦ୍ଵେଜଯନ୍ତି ନରା ଉଲ୍ବଣସ୍ଵଭାଵା ଯଥା ଦନ୍ଦଶୂକାସ୍ତେଽପି ପ୍ରେତ୍ଯ ନରକେ ଦନ୍ଦଶୂକାଖ୍ଯେ ନିପତନ୍ତି ଯତ୍ର ନୃପ ଦନ୍ଦଶୂକାଃ ପଞ୍ଚମୁଖାଃ ସପ୍ତମୁଖା ଉପସୃତ୍ଯ ଗ୍ରସନ୍ତି ଯଥା ବିଲେଶଯାନ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଯେ ତ୍ଵିହ ଵା ଅନ୍ଧାଵଟକୁସୂଲଗୁହାଦିଷୁ ଭୂତାନି ନିରୁନ୍ଧନ୍ତି ତଥାମୁତ୍ର ତେଷ୍ଵେଵୋପଵେଶ୍ଯ ସଗରେଣ ଵହ୍ନିନା ଧୂମେନ ନିରୁନ୍ଧନ୍ତି ॥ ୩୪ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଅତିଥୀନଭ୍ଯାଗତାନ୍ ଵା ଗୃହପତିରସକୃଦୁପଗତମନ୍ଯୁର୍ଦିଧକ୍ଷୁରିଵ ପାପେନ ଚକ୍ଷୁଷା ନିରୀକ୍ଷତେ ତସ୍ଯ ଚାପି ନିରଯେ ପାପଦୃଷ୍ଟେରକ୍ଷିଣୀ ଵଜ୍ରତୁଣ୍ଡା ଗୃଧ୍ରାଃ କଙ୍କକାକଵଟାଦଯଃ ପ୍ରସହ୍ଯୋରୁ- ବଲାଦୁତ୍ପାଟଯନ୍ତି ॥ ୩୫ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵିହ ଵା ଆଢ୍ଯାଭିମତିରହଙ୍କୃତିସ୍ତିର୍ଯକ୍ପ୍ରେକ୍ଷଣଃ ସର୍ଵତୋଽଭିଵିଶଙ୍କୀ ଅର୍ଥଵ୍ଯଯନାଶଚିନ୍ତଯା ପରିଶୁଷ୍ଯମାଣହୃଦଯଵଦନୋ ନିର୍ଵୃତିମନଵଗତୋ ଗ୍ରହ ଇଵାର୍ଥମଭିରକ୍ଷତି ସ ଚାପି ପ୍ରେତ୍ଯ ତଦୁତ୍ପାଦନୋତ୍କର୍ଷଣସଂରକ୍ଷଣଶମଲଗ୍ରହଃ ସୂଚୀମୁଖେ ନରକେ ନିପତତି ଯତ୍ର ହ ଵିତ୍ତଗ୍ରହଂ ପାପପୁରୁଷଂ ଧର୍ମରାଜପୁରୁଷା ଵାଯକା ଇଵ ସର୍ଵତୋଽଙ୍ଗେଷୁ ସୂତ୍ରୈଃ ପରିଵଯନ୍ତି ॥ ୩୬ ॥
ଏଵଂଵିଧା ନରକା ଯମାଲଯେ ସନ୍ତି ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ସର୍ଵ ଏଵାଧର୍ମଵର୍ତିନୋ ଯେ କେଚିଦିହୋଦିତା ଅନୁଦିତାଶ୍ଚାଵନିପତେ ପର୍ଯାଯେଣ ଵିଶନ୍ତି ତଥୈଵ ଧର୍ମାନୁଵର୍ତିନ ଇତରତ୍ର ଇହ ତୁ ପୁନର୍ଭଵେ ତ ଉଭଯଶେଷାଭ୍ଯାଂ ନିଵିଶନ୍ତି ॥ ୩୭ ॥
ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣମାର୍ଗ ଆଦାଵେଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ । ଏତାଵାନେଵାଣ୍ଡକୋଶୋ ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦଶଧା ପୁରାଣେଷୁ ଵିକଲ୍ପିତ ଉପଗୀଯତେ ଯତ୍ତଦ୍ଭଗଵତୋ ନାରାଯଣସ୍ଯ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାପୁରୁଷସ୍ଯ ସ୍ଥଵିଷ୍ଠଂ ରୂପମାତ୍ମମାଯାଗୁଣମଯମନୁଵର୍ଣିତମାଦୃତଃ ପଠତି ଶୃଣୋତି ଶ୍ରାଵଯତି ସ ଉପଗେଯଂ ଭଗଵତଃ ପରମାତ୍ମନୋଽଗ୍ରାହ୍ଯମପି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦ ॥ ୩୮ ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଥୂଲଂ ତଥା ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ରୂପଂ ଭଗଵତୋ ଯତିଃ ।
ସ୍ଥୂଲେ ନିର୍ଜିତମାତ୍ମାନଂ ଶନୈଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଧିଯା ନଯେଦିତି ॥ ୩୯ ॥
ସ୍ଥୂଲେ ନିର୍ଜିତମାତ୍ମାନଂ ଶନୈଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଧିଯା ନଯେଦିତି ॥ ୩୯ ॥
ଭୂଦ୍ଵୀପଵର୍ଷସରିଦଦ୍ରିନଭଃସମୁଦ୍ର-
ପାତାଲଦିଙ୍ନରକଭାଗଣଲୋକସଂସ୍ଥା ।
ଗୀତା ମଯା ତଵ ନୃପାଦ୍ଭୁତମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ
ସ୍ଥୂଲଂ ଵପୁଃ ସକଲଜୀଵନିକାଯଧାମ ॥ ୪୦ ॥
ପାତାଲଦିଙ୍ନରକଭାଗଣଲୋକସଂସ୍ଥା ।
ଗୀତା ମଯା ତଵ ନୃପାଦ୍ଭୁତମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ
ସ୍ଥୂଲଂ ଵପୁଃ ସକଲଜୀଵନିକାଯଧାମ ॥ ୪୦ ॥