શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૫.૪

શ્રીશુક ઉવાચ
અથ હ તમુત્પત્ત્યૈવાભિવ્યજ્યમાનભગવલ્લક્ષણં સામ્યોપશમવૈરાગ્યૈશ્વર્યમહાવિભૂતિભિરનુદિનમેધમાનાનુભાવં પ્રકૃતયઃ પ્રજા બ્રાહ્મણા દેવતાશ્ચાવનિતલસમવનાયાતિતરાં જગૃધુઃ ॥ ૧ ॥

તસ્ય હ વા ઇત્થં વર્ષ્મણા વરીયસા બૃહચ્છ્લોકેન ચૌજસા બલેન શ્રિયા યશસા વીર્યશૌર્યાભ્યાં ચ પિતા ઋષભ ઇતીદં નામ ચકાર ॥ ૨ ॥

યસ્ય હીન્દ્રઃ સ્પર્ધમાનો ભગવાન્ વર્ષે ન વવર્ષ તદવધાર્ય ભગવાનૃષભદેવો યોગેશ્વરઃ પ્રહસ્યાત્મયોગમાયયા સ્વવર્ષમજનાભં નામાભ્યવર્ષત્ ॥ ૩ ॥

નાભિસ્તુ યથાભિલષિતં સુપ્રજસ્ત્વમવરુધ્યાતિપ્રમોદભરવિહ્વલો ગદ્ગદાક્ષરયા ગિરા સ્વૈરં ગૃહીત નરલોકસધર્મં ભગવન્તં પુરાણપુરુષં માયાવિલસિતમતિર્વત્સ તાતેતિ સાનુરાગમુપલાલયન્ પરાં નિર્વૃતિમુપગતઃ ॥ ૪ ॥

વિદિતાનુરાગમાપૌરપ્રકૃતિ જનપદો રાજા નાભિરાત્મજં સમયસેતુરક્ષાયામભિષિચ્ય બ્રાહ્મણેષૂપનિધાય સહ મેરુદેવ્યા વિશાલાયાં પ્રસન્નનિપુણેન તપસા સમાધિયોગેન નરનારાયણાખ્યં ભગવન્તં વાસુદેવમુપાસીનઃ કાલેન તન્મહિમાનમવાપ ॥ ૫ ॥

યસ્ય હ પાણ્ડવેય શ્લોકાવુદાહરન્તિ—
કો નુ તત્કર્મ રાજર્ષેર્નાભેરન્વાચરેત્પુમાન્ ।
અપત્યતામગાદ્યસ્ય હરિઃ શુદ્ધેન કર્મણા ॥ ૬ ॥

બ્રહ્મણ્યોઽન્યઃ કુતો નાભેર્વિપ્રા મઙ્ગલપૂજિતાઃ ।
યસ્ય બર્હિષિ યજ્ઞેશં દર્શયામાસુરોજસા ॥ ૭ ॥

અથ હ ભગવાનૃષભદેવઃ સ્વવર્ષં કર્મક્ષેત્રમનુમન્યમાનઃ પ્રદર્શિતગુરુકુલવાસો લબ્ધવરૈર્ગુરુભિરનુજ્ઞાતો ગૃહમેધિનાં ધર્માનનુશિક્ષમાણો જયન્ત્યામિન્દ્રદત્તાયામુભયલક્ષણં કર્મ સમામ્નાયામ્નાતમભિયુઞ્જન્નાત્મજાનામાત્મસમાનાનાં શતં જનયામાસ ॥ ૮ ॥

યેષાં ખલુ મહાયોગી ભરતો જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠગુણ આસીદ્યેનેદં વર્ષં ભારતમિતિ વ્યપદિશન્તિ ॥ ૯ ॥

તમનુ કુશાવર્ત ઇલાવર્તો બ્રહ્માવર્તો મલયઃ કેતુર્ભદ્રસેન ઇન્દ્રસ્પૃગ્વિદર્ભઃ કીકટ ઇતિ નવ નવતિ પ્રધાનાઃ ॥ ૧૦ ॥

કવિર્હવિરન્તરિક્ષઃ પ્રબુદ્ધઃ પિપ્પલાયનઃ ।
આવિર્હોત્રોઽથ દ્રુમિલશ્ચમસઃ કરભાજનઃ ॥ ૧૧ ॥

ઇતિ ભાગવતધર્મદર્શના નવ મહાભાગવતાસ્તેષાં સુચરિતં ભગવન્મહિમોપબૃંહિતં વસુદેવનારદસંવાદમુપશમાયનમુપરિષ્ટાદ્વર્ણયિષ્યામઃ ॥ ૧૨ ॥

યવીયાંસ એકાશીતિર્જાયન્તેયાઃ પિતુરાદેશકરા મહાશાલીના મહાશ્રોત્રિયા યજ્ઞશીલાઃ કર્મવિશુદ્ધા બ્રાહ્મણા બભૂવુઃ ॥ ૧૩ ॥

ભગવાનૃષભસંજ્ઞ આત્મતન્ત્રઃ સ્વયં નિત્યનિવૃત્તાનર્થપરમ્પરઃ કેવલાનન્દાનુભવ ઈશ્વર એવ વિપરીતવત્કર્માણ્યારભમાણઃ કાલેનાનુગતં ધર્મમાચરણેનોપશિક્ષયન્નતદ્વિદાં સમ ઉપશાન્તો મૈત્રઃ કારુણિકો ધર્માર્થયશઃ પ્રજાનન્દામૃતાવરોધેન ગૃહેષુ લોકં નિયમયત્ ॥ ૧૪ ॥

યદ્યચ્છીર્ષણ્યાચરિતં તત્તદનુવર્તતે લોકઃ ॥ ૧૫ ॥

યદ્યપિ સ્વવિદિતં સકલધર્મં બ્રાહ્મં ગુહ્યં બ્રાહ્મણૈર્દર્શિતમાર્ગેણ સામાદિભિરુપાયૈર્જનતામનુશશાસ ॥ ૧૬ ॥

દ્રવ્યદેશકાલવયઃશ્રદ્ધર્ત્વિગ્વિવિધોદ્દેશોપચિતૈઃ સર્વૈરપિ ક્રતુભિર્યથોપદેશં શતકૃત્વ ઇયાજ ॥ ૧૭ ॥

ભગવતર્ષભેણ પરિરક્ષ્યમાણ એતસ્મિન્ વર્ષે ન કશ્ચન પુરુષો વાઞ્છત્યવિદ્યમાનમિવાત્મનોઽન્યસ્માત્કથઞ્ચન કિમપિ કર્હિચિદવેક્ષતે ભર્તર્યનુસવનં વિજૃમ્ભિતસ્નેહાતિશયમન્તરેણ ॥ ૧૮ ॥

સ કદાચિદટમાનો ભગવાનૃષભો બ્રહ્માવર્તગતો બ્રહ્મર્ષિપ્રવરસભાયાં પ્રજાનાં નિશામયન્તીનામાત્મજાનવહિતાત્મનઃ પ્રશ્રયપ્રણયભરસુયન્ત્રિતાનપ્યુપશિક્ષયન્નિતિ હોવાચ ॥ ૧૯ ॥